I CZ 182/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 182/03

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca)

SSA Barbara Kurzeja

w sprawie z powództwa M. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej K.

o uchylenie uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 18 lutego 2004 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 listopada 2002 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2002 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację

powódki M. B. po zastosowaniu art. 373 k.p.c. i stwierdzeniu, że Sąd pierwszej

instancji bezpodstawnie przywrócił powódce termin do usunięcia braków apelacji

przez wskazanie zarzutów i ich uzasadnienie oraz uiszczenie wpisu od apelacji.

Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2003 r. Sąd Apelacyjny odrzucił osobiście

sporządzone

zażalenie

powódki

na

powyższe

postanowienie.

Kolejnym

postanowieniem z dnia 29 stycznia 2003 r. zwolnił powódkę od kosztów sądowych

i ustanowił dla niej adwokata z urzędu.

W złożonym zażaleniu pełnomocnik powódki zaskarżył przytoczone postanowienia

Sądu Apelacyjnego z dnia 5 listopada 2002 r. i 8 stycznia 2003 r. zarzucając im –

w odniesieniu do obu postanowień – naruszenie art. 5 w zw. z art. 212 zd. 2 k.p.c.

W odniesieniu zaś do postanowienia z dnia 5 listopada 2002 r. naruszenie art. 373

k.p.c. oraz 328 § 2 k.p.c. Nadto w uzasadnieniu zażalenia autor zażalenia odwołał

się do – mających w jego ocenie – zastosowanie w sprawie art. 2, 7 i 8 ust. 2 oraz

45 ust. 1 Konstytucji. Wnosił o uchylenie zaskarżonych postanowień.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 16 ust. 1 i 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych właściwy sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma od którego

nie została uiszczona należna opłata. W takim wypadku przewodniczący wzywa

wnoszącego pismo aby pod rygorem zwrotu (odrzucenia) uiścił opłatę w terminie

tygodniowym od dnia doręczenia. Apelacja od której pomimo wezwania nie została

uiszczona należna opłata podlega odrzuceniu. Wezwanie zatem powódki do

uiszczenia wpisu od wniesionej apelacji nie może być podważane. Wywody

i zarzuty zażalenia pomijają przytoczone postanowienia ustawy o kosztach

sądowych a także nie budzące wątpliwości zapatrywanie, że w świetle

obowiązujących przepisów nie jest możliwe i dopuszczalne zwolnienie od kosztów

sądowych z urzędu. Sądowe zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić

jedynie w następstwie wniosku osoby tym zainteresowanej (art. 113 § 1 i 114

k.p.c.). Powódka po wezwaniu jej a przed uiszczeniem wpisu nie powoływała się na

swoją trudną sytuację materialną i rodzinną uniemożliwiającą zapłatę kwoty 80 zł.

Ubocznie należy zauważyć, że na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie

kwestionowanego wyroku powódka wyraziła gotowość spłacenia zadłużenia

w wysokości około 9.000 zł. Sąd pierwszej instancji wskazał, że powódka znajduje

się w trudnej sytuacji, lecz nie wykazuje starań by ją poprawić. Powyższe czyni

zbędnym i bezprzedmiotowym rozważania o powinności bądź konieczności

wykorzystania art. 5 k.p.c. w celu pouczenia strony o jej uprawnieniach, co do

możliwości uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Sąd drugiej instancji bada dopuszczalność apelacji a ponadto kontroluje orzeczenia

wydane

przez

sąd

międzyinstancyjnego

pierwszej

(art.

instancji

wydane

k.p.c.).

Kontrola

w

toku

ta

postępowania

obejmuje

także

sprawdzenie zasadności przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia apelacji

(por. np. orzecz. Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1998 r., III CKN 471/97 – OSP

1999, nr 4, poz. 83).

Z tego tylko względu nie istnieją żadne uzasadnione podstawy do podważenia

stanowiska Sądu Apelacyjnego zawartego w postanowieniu o odrzuceniu apelacji,

a to wobec prawidłowego ustalenia w odniesieniu do braku przeszkód – po stronie

powódki – do uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie.

Odnośnie zasadności wezwania do wskazania zarzutów apelacji i ich

uzasadnienia (art. 368 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.) należy – w tej kontrowersyjnej i obszernie

omówionej w literaturze przedmiotu oraz orzecznictwie – kwestii stwierdzić, że

apelacja jest składana poza rozprawą dlatego – poza wyjątkami – obowiązującą

jest forma pisma procesowego. Taka forma ułatwia zorientowanie się w jego treści

zarówno sądowi jak oraz stronie przeciwnej i w zasadzie wyznacza granice kognicji

sądu odwoławczego. Omawiany obowiązek został przy sporządzaniu apelacji

ograniczony do niezbędnego minimum. Rezygnacja z tego minimum wymagań

i odrzucenie możliwości wezwania do odpowiedniego uzupełnienia pisma (art. 126,

130 k.p.c.) byłaby równoznaczna z postawieniem nie wyjaśnionych wątpliwości co

do intencji strony, a nawet czy w ogóle złożone przez stronę pismo stanowi akt

zaskarżenia. Wada taka może utrudniać (uniemożliwiać) przedstawienie w trybie

art. 377 k.p.c. stanu sprawy i w konsekwencji ocenę zasadności apelacji.

Zagadnienie to rozważał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 marca 1998 r., III ZP

1/98 (OSNAPiUS 1998, nr 16, poz. 483) stwierdzającej, że brak przytoczenia

w apelacji zarzutów i ich uzasadnienia jest brakiem formalnym, który może zostać

uzupełniony w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. Oczywistym jest, że

w interesie strony wnoszącej apelację jest sprecyzowanie zarzutów i ich

uzasadnienie. Ogólnikowość i lakoniczność apelacji wniesionej przez powódkę nie

pozwalała na wnioskowanie o zarzutach apelacyjnych. Przez warunki formalne,

których brak może być usunięty w trybie art. 130 k.p.c. należy rozumieć ogólne

warunki pism procesowych z art. 126 k.p.c. jak i warunki szczególne ustanowione

przez szczególne przepisy k.p.c. dla poszczególnych rodzajów pism (art. 368

k.p.c.).

Sporządzenie zażalenia, na postanowienie o odrzuceniu apelacji, osobiście

przez powódkę, nie należącą do kręgu osób wymienionych w art. 393 2 § 2 k.p.c.,

obligowało Sąd do jego odrzucenia jako niedopuszczalnego (art. 393 18 § 3 i 3932

k.p.c.).

Jeżeli strona korzysta nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia

orzeczenia sądowego i w związku z tym spotyka się z zasadnym odrzuceniem

wniesionego przez nią środka, to nie może skutecznie odwoływać się do art. 45 ust.

1 Konstytucji, jak też art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka z dnia

4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61 poz. 287) dla wykazania, że została

pozbawiona możliwości sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez wyższą

instancję sądową (orz. Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1998 r., III CZ 114/98

– OSNC 1999, nr 2, poz. 42). Nie zachodzi zatem potrzeba rozważania czy

powołany w zażaleniu art. 45 Konstytucji stwarza możliwość rozpoznawania przez

sąd powszechny każdej sprawy w oderwaniu od ustawy zwykłej normującej tok

postępowania

przed

sądem

powszechnym.

Odrębną

jest

kwestia

treści

normatywnej powołanych w zażaleniu, dalszych przepisów Konstytucji, i możliwość

samoistnego

ich

stosowania,

bądź

też

współstosowania

jako

podstawy

rozstrzygnięcia sporu. Wykracza ona poza ramy postępowania zażaleniowego,

a potrzebę ich wykładni autor zażalenia wiąże z merytorycznym rozstrzygnięciem

sporu.

Z powyższego wynika, że zażalenie jako bezzasadne podlega oddaleniu

(art. 39318 i 385 k.p.c.).

db