I CZ 177/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 177/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. G.

przeciwko D. G.

o alimenty,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2012 r.,

zażalenia powódki na wyrok Sądu Okręgowego

z dnia 23 sierpnia 2012 r.,

uchyla

zaskarżony

wyrok,

pozostawiając

Sądowi

Okręgowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed

Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 29 maja 2012 r. zasądził od D. G. na rzecz

W. G. raty alimentacyjne w kwocie po 500 zł miesięcznie, płatne do 15-ego dnia

każdego miesiąca, począwszy od dnia 9 grudnia 2011 r., nadając temu

rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności, w pozostałej części oddalił

powództwo, nie obciążył pozwanego obowiązkiem uiszczenia opłat sądowych na

rzecz Skarbu Państwa oraz wzajemnie zniósł koszty procesu między stronami.

Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego w części

uwzględniającej powództwo.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2012 r. uchylił zaskarżony

wyrok, zniósł postępowanie w całości i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Podkreślił, że adw. K. P. złożyła w imieniu powódki pozew, w którym powołała się

na pełnomocnictwo udzielone jej przez powódkę. W rzeczywistości jednak takie

pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt wraz z pozwem. Sąd Rejonowy, nie

dostrzegając tego braku, w protokole rozprawy z dnia 16 stycznia 2012 r. powołał

się na pełnomocnictwo rzekomo znajdujące się w aktach (k. 63). Dopiero dnia 24

lipca 2012 r. pełnomocnik powódki został wezwany przez Sąd Rejonowy do

złożenia pełnomocnictwa wraz z opłatą, w terminie trzech dni pod rygorem

niedopuszczenia do udziału w sprawie. W odpowiedzi na to wezwanie, w dniu 30

lipca 2012 r., do Sądu wpłynęło pełnomocnictwo udzielone przez powódkę adw. K.

P. wraz

z oświadczeniem

powódki

potwierdzającym

wszystkie

czynności

procesowe podjęte przez pełnomocnika w jej imieniu. Okoliczności te przemawiają,

zdaniem Sądu Okręgowego, za uznaniem, że postępowanie jest dotknięte

nieważnością stosownie do art. 379 pkt 2 k.p.c. W tym przepisie jest wprawdzie

mowa o nienależytym umocowaniu, to jednak brak pełnomocnictwa tym bardziej

powoduje nieważność postępowania. Wprawdzie pełnomocnik, po wezwaniu Sądu,

przedłożył pełnomocnictwo, do którego dołączył również oświadczenie strony

potwierdzające dokonane przez niego czynności, jednakże miało to miejsce dopiero

po wydaniu zaskarżonego orzeczenia. W toku całego postępowania pełnomocnik

działał zaś bez umocowania. Wprawdzie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08 (OSNC 2009, nr 6, poz. 76)

wskazano, że brak formalny pisma w postaci nienależytego umocowania

pełnomocnika może być usunięty potwierdzeniem strony dokonanych przez niego

czynności, jednak dotyczy to sytuacji, gdy pełnomocnictwo, choć wadliwe, zostało

złożone.

W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego powódka zarzuciła naruszenie

przepisów postępowania, mianowicie art. 386 § 2 w związku z art. 379 pkt 2 k.p.c.

przez przyjęcie nieważności postępowania w sytuacji, gdy z treści pozwu wynika,

że pełnomocnik powołał się na udzielone mu pełnomocnictwo do działania

w imieniu powódki, okoliczność legitymowania się dokumentem pełnomocnictwa

została potwierdzona przez Sąd Rejonowy na rozprawie w dniu 16 stycznia 2012 r.,

a stwierdzony przez Sąd Rejonowy już po wydaniu wyroku brak formalny został

przez pełnomocnika uzupełniony przez przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa,

z którego wynika, że zostało ono udzielone w dniu 7 grudnia 2011 r., a dodatkowo

powódka potwierdziła wszystkie czynności procesowe podjęte przez pełnomocnika

w postępowaniu przed Sądem Rejonowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy kognicja Sądu Najwyższego,

określona w art. 3941 § 11 k.p.c., obejmuje również rozpoznanie zażalenia na

rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji znoszące w całości postępowanie przed

sądem pierwszej instancji ze względu na nieważność postępowania. Zgodnie z tym

przepisem, zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia

przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania. Sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok

i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w sytuacji określonej w art. 386 § 4

k.p.c. W razie natomiast stwierdzenia nieważności postępowania, sąd drugiej

instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym

nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania (art. 386 § 2 k.p.c.).

Artykuł 3941 § 11 k.p.c. został dodany przez art. 1 pkt 39 lit. b) ustawy z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw.

Wykładnia językowa (gramatyczna) tego przepisu prowadzi do wniosku,

że uchylenie przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w rozumieniu art. 394 1 § 11 k.p.c.

odnosi się – lege non distinquente – do rozstrzygnięć wymienionych zarówno w art.

386 § 4, jak i w art. 386 § 2 k.p.c. Poza tym z art. 386 § 4 k.p.c., który odwołuje się

m.in. do § 2 tego artykułu, expressis verbis wynika, że uchyleniem przez sąd

drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do

ponownego rozpoznania jest również rozstrzygnięcie przewidziane w wypadku

stwierdzenia nieważności postępowania.

Wykładnia funkcjonalna (celowościowa) art. 3941 § 11 k.p.c. wymaga

w szczególności odwołania się do ratio legis tej regulacji. W uzasadnieniu projektu

rządowego ustawy z dnia 16 września 2011 r. (druk sejmowy nr 4332 Sejmu

VI kadencji) wskazano, że „… w projekcie przewiduje się zmianę dotyczącą

skutków wniesienia apelacji do sądu niewłaściwego oraz modyfikacje regulacji

zażalenia na orzeczenia sądu drugiej instancji. Modyfikacje te polegają

na wprowadzeniu tzw.

zażalenia poziomego w odniesieniu do niektórych

postanowień sądu drugiej instancji (wiąże się to częściowo z judykaturą Trybunału

Konstytucyjnego)

oraz

ustanowieniu

możliwości

zaskarżenia

zażaleniem

kasatoryjnych orzeczeń sądu drugiej instancji w celu poddania ich kontroli Sądu

Najwyższego.”. To lakoniczne stwierdzenie w żaden sposób nie wyjaśnia, jaki był

cel poddania kognicji Sądu Najwyższego rozstrzygnięć kasatoryjnych sądu drugiej

instancji.

Można

jednak

sądzić,

że

celem

tym

było

przeciwdziałanie

nieuzasadnionym przypadkom uchylania wyroków sądu pierwszej instancji,

prowadzącym w konsekwencji do przewlekłości postępowania. Niewątpliwie

obejmuje to również sytuacje, gdy sąd drugiej instancji nietrafnie uznał,

że postępowanie przed sądem pierwszej instancji było dotknięte nieważnością.

Należy w tej sytuacji przyjąć, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

również w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej

instancji,

zniesienia

postępowania

w

zakresie

dotkniętym

nieważnością

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 394 § 1 w związku z art.

386 § 2 k.p.c.).

Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie ma

zastosowania uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, która dotyczy braku formalnego pisma

procesowego w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika. Tymczasem

w niniejszej sprawie wątpliwość odnosi się do tego, czy pełnomocnictwo procesowe

w ogóle zostało udzielone. Z protokołu rozprawy przed sądem pierwszej instancji

wynika (k. 63), że powódka udzieliła adwokatowi pełnomocnictwa. Protokół

rozprawy sądowej jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c.

Poza tym

w

toku

sprawy

pełnomocnictwo

może

być

udzielone

ustnie

na posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do

protokołu (art. 89 § 2 k.p.c.). W dodatku, choć już po wydaniu wyroku przez Sąd

pierwszej instancji, pełnomocnik powódki przedłożył pełnomocnictwo, do którego

dołączył również oświadczenie strony potwierdzające dokonane przez niego

czynności. W tej sytuacji nie można zasadnie twierdzić, że strona postępowania nie

udzieliła adwokatowi pełnomocnictwa, jeżeli fakt jego udzielenia wynika z protokołu

rozprawy.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 15 § 1

w związku z art. 3941 § 11 i § 3 k.p.c.).