I CZ 17/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 17/06

POSTANOWIENIE

Dnia 27 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Komitetu Organizacyjnego Założycieli Spółdzielni

Mieszkaniowej "K." w W.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w W.

o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 kwietnia 2006 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 stycznia 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Komitet Organizacyjny Założycieli Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” wniósł

powództwo o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę Zebrania Przedstawicieli

o podziale Spółdzielni Mieszkaniowej „S.” przez wyodrębnienie części jej majątku,

tj. nieruchomości położonej w W. przy ul. K. 1, dla której jest prowadzona księga

wieczysta KW nr [… ]. Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa „S.” wniosła o

oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 4 marca 2005 r., oddalił powództwo. W

uzasadnieniu wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 108a

ustawy - Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.;

dalej pr. spółdz.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 stycznia 2003 r. Z

wnioskiem o zwołanie walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) w celu

dokonania podziału Spółdzielni wystąpił bowiem Komitet Domowy Budynku K .

dołączając listę członków, zamieszkujących w tym budynku wraz z ich podpisami,

popierających wydzielenie się tego budynku ze Spółdzielni i utworzenie własnej

Spółdzielni Mieszkaniowej „K”. Zdaniem Sądu, ów Komitet – zgodnie z

postanowieniami statutu Spółdzielni – nie był organem uprawnionym do

wystąpienia do zarządu Spółdzielni z żądaniem zwołania walnego zgromadzenia w

celu podjęcia uchwały o podziale Spółdzielni. Dołączenie zaś do wniosku listy

członków, których prawa i obowiązki majątkowe są związane z częścią majątku

Spółdzielni, w żadnym wypadku nie może zastąpić uchwały o wyodrębnieniu tego

majątku jako nowej spółdzielni.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyła Komisja Organizacyjna

Spółdzielni Mieszkaniowej „K”.

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2006 r., Sąd Apelacyjny odrzucił

apelację. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny podkreślił, że pozew w

rozpoznawanej sprawie został wniesiony przez podmiot o nazwie Komitet

Organizacyjny Założycieli Spółdzielni Mieszkaniowej „K”. W skład Komitetu,

zgodnie z podpisami złożonymi pod uchwałą z dnia 2 stycznia 2003 r., weszło 11

osób. Komitet Organizacyjny spełniał ponadto wymaganie z art. 6 § 2 pr. spółdz.

Tym

samym

należy,

zdaniem

Sądu

Apelacyjnego,

przyjąć,

że

Komitet

Organizacyjny Założycieli Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” posiadał zdolność sądową

(por. postanowienie SN z dnia 19 października 1990 r., IV CZ 206/90, OSNC 1991,

nr 10-12, poz. 131). Wyrok Sądu Okręgowego z dnia 4 marca 2005 r. został

zaskarżony apelacją, którą wniósł podmiot o nazwie Komisja Organizacyjna

Spółdzielni Mieszkaniowej „K.”, a zatem inny niż strona powodowa oznaczona w

wyroku. Zgodnie z wymienioną wyżej uchwałą z dnia 2 stycznia 2003 r., Komisja

Organizacyjna została powołana z grona Komitetu Organizacyjnego. Jako jej

zadanie zostało wskazane reprezentowanie interesów mieszkańców budynku przy

ul. K. 1 wobec Spółdzielni Mieszkaniowej „S.” oraz przed sądami, organami

administracji

państwowej

i

samorządowej.

Wyklucza

to,

zdaniem

Apelacyjnego,

przyjęcie,

że

Komisja

Sądu

Organizacyjna

jest

uprawniona

do

reprezentowania w niniejszym procesie Komitetu Organizacyjnego Założycieli

Spółdzielni Mieszkaniowej „K.” Komisji tej nie przysługuje zatem prawo zaskarżenia

wyroku z dnia 4 marca 2005 r.

Komitet Organizacyjny Założycieli Spółdzielni Mieszkaniowej „K.”, w imieniu

którego działa Komisja Organizacyjna Spółdzielni Mieszkaniowej „K.”, wniósł

zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego. W uzasadnieniu podkreślił, że

odpowiednie zastosowanie art. 6 § 1 pr. spółdz. do sytuacji uregulowanej w art.

108a § 1 pr. spółdz. prowadzi do wniosku, że nieformalna grupa członków

spółdzielni występujących z żądaniem zwołania walnego zgromadzenia w celu

podjęcia uchwały o podziale spółdzielni może powołać komisję organizacyjną w

składzie co najmniej trzech osób. Komisja Organizacyjna została utworzona

zgodnie z art. 6 § 1 w zw. z art. 108a § 1 pr. spółdz. i była upoważniona do

działania w takim samym zakresie, jak Komitet Organizacyjny, stanowiąc jego

organ. W związku z wątpliwościami Sądu Apelacyjnego w zakresie posiadania

zdolności sądowej przez Komisję Organizacyjną, Komitet Organizacyjny w uchwale

z dnia 8 lutego 2006 r. potwierdził wszystkie czynności procesowe podejmowane

przez Komisję Organizacyjną w sprawie o wydanie orzeczenia zastępującego

uchwałę o podziale spółdzielni, w szczególności zaś potwierdził wniesienie przez

nią apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 marca 2005 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy umożliwiające podział spółdzielni na żądanie mniejszości w celu

odwrócenia dokonywanych w latach 60-tych i 70-tych XX wieku procesów

centralizacyjnych i koncentracyjnych zostały zamieszczone początkowo w art. 9

ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności

spółdzielczości (Dz. U. Nr 6, poz. 36 ze zm.). Miały one jednak zastosowanie

przejściowe, mianowicie pozwalały na wystąpienie z żądaniem zwołania walnego

zgromadzenia w sprawie podziału spółdzielni tylko do dnia 31 grudnia 1990 r.

Przepisy art. 108a pr. spółdz., wprowadzone przez ustawę z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27), są

wzorowane na art. 9 ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. Artykuł 108a pr. spółdz.

został następnie uchylony przez art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2002 r.

o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 240, poz. 2058), który z kolei został uznany przez Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r., K 42/02 (OTK 2005, nr 4A, poz.

38), za niezgodny z art. 2 i art. 58 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Instytucja podziału spółdzielni na żądanie mniejszości została przywrócona na

podstawie wspomnianego wyroku ze skutkiem ex tunc. W tej sytuacji należy

przyjąć, że uchylenie art. 108a pr. spółdz. zostało uznane za niebyłe.

Zgodnie z art. 108a § 1 pr. spółdz. podziału spółdzielni mogą żądać

członkowie, których prawa i obowiązki majątkowe są związane z wyodrębnioną

organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią majątku spółdzielni, która

nadaje się do takiego wyodrębnienia. Wyodrębnioną organizacyjnie jednostką

spółdzielni może być, w zależności od wielkości spółdzielni mieszkaniowej oraz

postanowień jej statutu, np. osiedle, kolonia, kilka budynków, a nawet jeden

budynek. Natomiast częścią majątku spółdzielni, która nadaje się do takiego

wyodrębnienia, może być z reguły jeden lub kilka budynków. Według art. 108a § 7

pr. spółdz. podziału spółdzielni może żądać również organ spółdzielni powołany do

reprezentowania członków, których prawa i obowiązki majątkowe są związane

z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni. Takim organem może być,

w zależności od wielkości spółdzielni mieszkaniowej oraz postanowień jej statutu,

np. rada osiedla, komitet kolonii bądź komitet domowy. Należy podkreślić, że

według § 16 ust. 1 pkt 4 statutu pozwanej Spółdzielni „Organami samorządu

Spółdzielni są (...) Komitety Domowe (KD).”, a zgodnie z § 29 ust. 1

„Reprezentantem członków zamieszkujących w budynku jest Komitet Domowy.”.

Niezależnie od tego, czy z żądaniem podziału występują członkowie, czy

organ ich reprezentujący, jako podmiot zgłaszający żądanie musi być traktowana

spółdzielnia mieszkaniowa w organizacji, a więc korporacja, która obejmuje

wszystkich członków, których prawa i obowiązki majątkowe są związane

z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią majątku

spółdzielni, która nadaje się do takiego wyodrębnienia. Ogólna regulacja dotycząca

spółdzielni w organizacji została zamieszczona w przepisach art. 6, 7 i 11 pr.

spółdz., które, zgodnie z art. 108a § 1 in fine pr. spółdz., mają odpowiednie

zastosowanie w zakresie reprezentacji wyżej wymienionych członków. Spółdzielnia

w

organizacji

nie

jest,

w

przeciwieństwie

do

spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością w organizacji oraz spółki akcyjnej w organizacji, jednostką

organizacyjną, do której na podstawie art. 33 1 § 1 k.c. stosuje się odpowiednio

przepisy o osobach prawnych. Ustawa nie przyznaje bowiem spółdzielni

w organizacji zdolności prawnej. Spostrzeżenie to odnosi się również do spółdzielni

w organizacji, o której mowa w art. 108a pr. spółdz. Takiej spółdzielni przysługuje

natomiast zdolność sądowa na podstawie art. 108a § 4 pr. spółdz. Zdolność ta

wszakże została ograniczona do możliwości wystąpienia do sądu z powództwem

o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę walnego zgromadzenia spółdzielni

o jej podziale. Według postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 października

1990 r., IV CZ 206/90 (OSNC 1991, nr 10, poz. 131), „Komisja organizacyjna

reprezentująca członków spółdzielni, których prawa i obowiązki majątkowe są

związane z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią

majątku spółdzielni nadającą się do takiego wyodrębnienia, ma zdolność sądową

w sprawie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę walnego zgromadzenia

o podziale spółdzielni”. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie podziela tego

poglądu. Zgodnie z art. 64 § 2 k.p.c. „Zdolność sądową mają także organizacje

społeczne dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących przepisów,

choćby nie posiadały osobowości prawnej”. „Organizacją społeczną” w rozumieniu

tego przepisu jest spółdzielnia mieszkaniowa w organizacji, obejmująca członków,

których prawa i obowiązki majątkowe są związane z wyodrębnioną organizacyjnie

jednostką spółdzielni albo z częścią majątku spółdzielni, która nadaje się do takiego

wyodrębnienia, nie zaś komisja organizacyjna, reprezentująca wymienionych

członków. Wynika to zresztą expressis verbis z art. 108a § 4 w zw. z § 1 pr. spółdz.

W niniejszej sprawie problem sprowadza się zatem nie tyle do właściwego

określenia strony powodowej, ale jej reprezentacji w postępowaniu cywilnym

o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę walnego zgromadzenia o podziale

Spółdzielni. Sądy obydwu instancji nie ustaliły, jaka relacja istnieje między

Komitetem Domowym (który żądał zwołania walnego zgromadzenia w celu

dokonania podziału Spółdzielni, a w celu zapewne pełniejszej legitymizacji tego

żądania zebrał podpisy członków popierających wydzielenie się budynku ze

Spółdzielni) a Komitetem Organizacyjnym Założycieli Spółdzielni Mieszkaniowej

„K.” (który następnie wystąpił z powództwem do Sądu). Skoro Komitet

Organizacyjny

żądających

może

podziału

być

jedynie

Spółdzielni,

traktowany

jako

bezprzedmiotowe

reprezentant

są

członków

rozważania

Sądu

Apelacyjnego dotyczące tego, czy liczba członków owego Komitetu odpowiada

minimalnej liczbie założycieli. Co zaś dotyczy Komisji Organizacyjnej, należy

zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, że nie jest ona uprawniona do reprezentowania

w niniejszym procesie Komitetu Organizacyjnego. Sąd ten nie wyjaśnił wszakże

tego, co jest istotne, mianowicie, czy Komisja Organizacyjna jest uprawniona do

reprezentowania członków, których prawa i obowiązki majątkowe są związane

z wyodrębnioną organizacyjnie jednostką spółdzielni albo z częścią majątku

spółdzielni, która nadaje się do takiego wyodrębnienia, a w konsekwencji, czy jest

ona komisją organizacyjną w rozumieniu art. 6 § 1 pr. spółdz. W tej sytuacji trafne

okazały się podniesione w zażaleniu zarzuty naruszenia przez Sąd Apelacyjny

przepisów art. 6 § 1 i art. 108a pr. spółdz.

Zaskarżone postanowienie należało więc uchylić na podstawie art. 398 15

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.

jc