I CZ 166/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 166/12

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

w sprawie z powództwa R. J. i X. J.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "N. " w W.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 listopada 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 lipca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 lutego 2010 r. zobowiązał pozwaną

Spółdzielnię

Mieszkaniową

„N.”

w

W. do

złożenia

oświadczenia

woli

ustanawiającego na rzecz powodów R. J. i X. J. odrębną własność szczegółowo

opisanych lokali mieszkalnych nr 10 i nr 24 oraz lokalu użytkowego nr IV –

usytuowanych w budynku przy ulicy D. […] w W., wraz z określonymi udziałami w

częściach wspólnych budynku i działce gruntu, na której został wzniesiony ten

budynek oraz prawem wyłącznego korzystania z usytuowanych w nim miejsc

postojowych nr 4,5 i 40. Jednocześnie Sąd Okręgowy nałożył na powodów

obowiązek dokonania

na rzecz pozwanej odpowiednich dopłat a na pozwaną

zwrotu powodom nadpłaty, stosownie do wyniku ostatecznego rozliczenia kosztów

wybudowania budynku przy ulicy D. […] w W.

Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji pozwanej, wyrokiem z dnia 20 lipca 2012

r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego

rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za drugą instancję.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów skarżącej kwestionujących powództwo

co do zasady, wskazując – z powołaniem się na stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w uchwale z dnia 16 listopada 2004 r., III CZP 68/04, OSNC 2005, nr 11,

poz. 183 - że niezrealizowane roszczenie powodów (członków pozwanej

Spółdzielni) o przydział spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,

wywodzone z art. 213 Prawa spółdzielczego, uległo przekształceniu w roszczenie

o ustanowienie odrębnej własności lokalu.

Za uzasadnione natomiast Sąd Apelacyjny uznał zarzuty podważające

ustalenia w kwestii dokonania przez powodów wpłat

pokrywających wkład

budowlany oraz co do danych niezbędnych do ustanowienia odrębnej własności

lokali zgodnie z żądaniem pozwu. Wskazał przy tym, że Sąd pierwszej instancji,

dysponując w tym zakresie jedynie dokumentami prywatnymi, nie mógł nie

skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 232 zdanie drugie k.p.c. i nie

dopuścić z urzędu dowodu z opinii biegłego. Przeprowadzenie tego dowodu jest

niezbędne do ustalenia, czy powodowie wnieśli pełny wkład budowlany oraz

określenia -zgodnie

art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

(tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 80, poz. 903 ze zm.), w związku z art. 27 ustawy

o spółdzielniach

mieszkaniowych

powierzchni

-

użytkowej

lokali

wraz

z powierzchnią pomieszczeń do nich przynależnych oraz udziału właściciela lokalu

wyodrębnionego w nieruchomości wspólnej. Sąd Apelacyjny postanowił dopuścić

dowód z opinii biegłego w postępowaniu apelacyjnym, jednakże uznał, że wnioski

płynące z tej opinii nie są wystarczające do wydania rozstrzygnięcia, zostały

zakwestionowane

przez

pozwaną

i

rodzą

konieczność

kontynuowania

postępowania dowodowego, co – stosownie do art. 386 § 4 k.p.c. – nakazuje

uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania. Zakres uzupełniającego postępowania dowodowego

i jego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy nie pozostaje bez wpływu na

możliwość ograniczenia rozpoznania sprawy do jednej instancji.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pozwana zarzuciła Sądowi

Apelacyjnemu naruszenie art. 213 § 2 Prawa spółdzielczego (w brzmieniu przed

jego uchyleniem przez ustawę o spółdzielniach mieszkaniowych) w związku z art.

46 § 1 pkt 8 Prawa spółdzielczego i § 21 Statutu pozwanej, art. 233 § 2 k.p.c.,

art. 481 § 1 k.c., art. 232 zdanie drugie k.p.c. i art. 6 k.c. W konkluzji wniosła

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zmianę wyroku Sądu

Okręgowego przez oddalenie powództwa, bądź też o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W

postępowaniu

apelacyjnym

sąd

drugiej

instancji,

kontynuując

postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo

w sposób – w zasadzie - nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.).

W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji - z reguły - zmienia zaskarżony

wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego

wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

pierwszej instancji dopuszczone zostało jedynie w przypadkach określonych w art.

386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie

przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c.

U podstaw zaskarżonego wyroku legło stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny,

że prawidłowe rozstrzygniecie sprawy wymaga uzupełnienia postępowania

dowodowego w znacznej części, tj. przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych

celem ustalenia, czy powodowie uiścili pełny wkład budowlany oraz prawidłowego

określenia przedmiotu odrębnej własności. Ocenie Sądu Najwyższego może być

zatem poddana jedynie trafność zakwalifikowania wymienionej przesłanki jako

podstawy orzeczenia kasatoryjnego, przewidzianej – według wskazania Sądu

Apelacyjnego – w art. 386 § 4 k.p.c.

Po zmianie art. 386 § 4 k.p.c., dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie

rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 48, poz. 554

ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2000 r., potrzeba uzupełnienia

postępowania dowodowego w znacznej części nie jest już podstawą do wydania

przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego. Z brzmienia tego przepisu

jednoznacznie wynika, że podstawę taką stanowi konieczność przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości. Sąd Apelacyjny doszedł zatem do błędnego

wniosku, nieuwzględniającego

znowelizowaną treść zastosowanego przepisu.

Konkluzja ta jest nawet zaskakująca, gdyż wcześniej Sąd Apelacyjny - wychodząc

z prawidłowego założenia – uznał

za

uzasadnione uzupełnienie postępowania

dowodowego we własnym zakresie.

Trafnie zarzuciła skarżąca – aczkolwiek wadliwie wiążąc to z naruszeniem

art. 232 zdanie drugie k.p.c. - że zmiana stanowiska w tym przedmiocie była

bezzasadna. Nie usprawiedliwia jej ogólnikowe stwierdzenie, że wnioski opinii

biegłego rodzą konieczność kontynuowania postępowania dowodowego i nie

satysfakcjonują strony pozwanej. Okoliczności powyższe, nie mają istotnego

znaczenia z punktu widzenia potrzeby uzupełnienia postępowania dowodowego

w postępowaniu apelacyjnym. Podniesione w tym zakresie argumenty skarżącej

wskazują na wydanie zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 386 § 4 k.p.c.

W

rozpoznawanej

sprawy

nie

zachodzi

również

niebezpieczeństwo

ograniczenia merytorycznego rozpoznania sprawy do jednej instancji. Zasadniczy

spór między stronami dotyczy tego, czy zgłoszone przez powodów roszczenie jest

usprawiedliwione co do zasady. Sąd Apelacyjny kwestię te rozstrzygnął twierdząco,

wskazując na niedostatki ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania orzeczenia

uwzględniającego powództwo.

Braki w zakresie tych ustaleń nie są zatem tak

rozległe i na tyle determinujące treść rozstrzygnięcia, aby można było uznać,

że przeprowadzenie

przez

Sąd

Apelacyjnej

uzupełniającego

postępowania

dowodowego będzie równoznaczne z rozpoznaniem sprawy w jednej tylko instancji.

Pozostałe podniesione przez skarżącą zarzuty nie poddają się ocenie

w ramach niniejszego zażalenia, gdyż skierowane zostały w odniesieniu

do merytorycznej oceny powództwa i apelacji.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji, pozostawiając

rozstrzygniecie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu

stosownie do art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.