I CZ 166/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 166/11

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa J. J.

przeciwko N. Spółce z o.o. we W.

o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2012 r.,

zażalenia powódki na postanowienie o kosztach procesu

zawarte w pkt I. 3) wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 sierpnia 2011 r.,

odrzuca

zażalenie i

odstępuje

od obciążenia

kosztami postępowania zażaleniowego.

powódki

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji Konsumentów z dnia 12

października 2010 r., w punkcie pierwszym w ten sposób, że powództwo oddalił

(pkt I.1); w punktach drugim i trzecim w ten sposób, że zasądził od powódki na

rzecz pozwanej kwotę 360 zł tytułem kosztów postępowania (pkt I.2) i w punkcie

czwartym w ten sposób, że publikację wyroku w Monitorze Sądowym i

Gospodarczym zarządził na koszt powódki (pkt I.3). Zasądził także od powódki na

rzecz pozwanej kwotę 270 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego (pkt II).

Sąd Apelacyjny wskazał, że o kosztach postępowania za obie instancję orzekł na

podstawie art. 98 k.p.c., gdyż powódka w całości przegrała proces i nie zachodziły

żadne szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążenia jej tymi

kosztami.

Zażaleniem z dnia 28 września 2011 r. powódka zaskarżyła rozstrzygnięcie

o kosztach zawarte w pkt I.3 wyroku Sądu Apelacyjnego, tj. w części w jakiej

zarządzona została publikacja wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na

koszt powódki J. J. Wniosła o jego zmianę przez uchylenie postanowienia

zawartego w pkt I.3 wyroku. Zarzuciła obrazę art. 96 ust. 1 pkt 3, art. 100 ust. 1, art.

2 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 7 oraz art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U z 2010 r. Nr 90, poz.594, ze

zm., dalej: „u.k.s.c.”). oraz art. 47944 k.p.c. i art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

W odpowiedzi na zażalenie pozwana wniosła o jego oddalenie i zasądzenie

na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 47944 § 1 k.p.c. w sprawach o uznanie postanowień

wzorca umowy za niedozwolone sąd zarządza publikację prawomocnego wyroku

w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Przez koszty procesu należy rozumieć: koszty sądowe, obejmujące opłaty

sądowe (opłaty i opłaty kancelaryjne) oraz wydatki (art. 2 ust. 1 u.k.s.c.), koszty

strony występującej osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem,

radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, koszty związane z reprezentowaniem

strony przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego. Zalicza się do

nich także koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.

Wydatki obejmują także koszty ogłoszeń (art. 5 ust. 1 pkt 7 u.k.s.c.).

W sprawie powódka jest zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych (art. 96

ust. 1 pkt 3 u.k.s.c.). Trzeba zgodzić się ze skarżącym, że strona zwolniona od

kosztów sądowych ma jedynie obowiązek zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi

(art. 108 u.k.s.c.). Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić,

sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją

do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy

zwrocie kosztów procesu (art. 113 ust. 1 u.k.s.c.).

Koszt

publikacji

wyroku

w

Monitorze

Sądowym

i

Gospodarczym,

ustawodawca wprost, jak wynika z treści art. 47944 § 2 k.p.c., zaliczył bezpośrednio

do kosztów procesu, a nie kosztów sądowych pomimo, że jest to wydatek.

Stosownie zatem do zasady unormowanej w art. 98 § 1 k.p.c. koszt publikacji

obciąża stronę przegrywającą. Różnica w zakresie orzekania o tych kosztach

przejawia się w tym, że nie są one zasądzane na rzecz powoda czy pozwanego,

lecz strona przegrywająca proces może zostać nimi obciążona. Pozostaje problem,

czy także wtedy, jeżeli w sprawie była zwolniona od kosztów sądowych (np. na

podstawie art. 96 ust. 1 pkt 3 u.k.s.c.). Jego rozstrzygnięcie nie jest jednak

konieczne dla rozpoznania zażalenia.

Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje co do kosztów procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 1 pkt 2

k.p.c.). Ten wyjątkowy przepis został w prowadzony ustawą z dnia 19 marca

2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 69,

poz. 592 w wyniku realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca

2007 r., SK 3/05 (OTK-A 2007, nr 3, poz. 32), niemniej zgodnie z ogólnymi

zasadami wykładni prawa nie może być on interpretowany w sposób rozszerzający.

Wyjątkowość regulacji zawartej w art. 3941 § 1 nie budzi wątpliwości

w orzecznictwie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego

2008 r., I CZ 1/08, LEX nr 465909).

W judykaturze przesądzono, że zażalenie do Sądu Najwyższego może być

wniesione na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie

były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r. II CZ 45/10, BSN 2010, nr 9, s. 12,

z dnia 16 czerwca 2010 r. I CZ 30/10 niepubl., z dnia 24 września 2010 r. IV CZ

60/10 niepubl. z dnia 23 czerwca 2010 r. II CZ 7/10 niepubl.). Bez znaczenia przy

tym jest to, że rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji co do kosztów postępowania

przed sądem pierwszej instancji różni się od zapadłego w tym względzie

rozstrzygnięcia

pierwszoinstancyjnego.

Możliwość

odmiennych

rozstrzygnięć

w toku instancji jest oczywistym założeniem kontroli instancyjnej orzeczeń.

W sprawie o kosztach ogłoszenia wyroku w Monitorze Sądowym

i Gospodarczym orzekał Sąd pierwszej instancji. Skarżący zażaleniem objął tylko

zmienione w tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego. Skoro koszty

ogłoszenia były przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji to należało

przyjąć,

że

przedmiotowe

postanowienie

jest

niezaskarżalne

do

Sądu

Najwyższego.

Z tego względu zażalenie uległo odrzuceniu na podstawie art. 373 w zw.

z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.).

Publikację prawomocnego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym,

jak podniesiono w literaturze, powinien zarządzić Sąd ochrony konkurencji

i konsumentów jako sąd pierwszej instancji i to także wtedy, gdy jak w omawianym

przypadku, sąd drugiej instancji wydał wyrok reformatoryjny. Wprawdzie wykładnia

językowa art. 47944 § 1 k.p.c. może przemawiać za publikacją także wyroku

oddalającego powództwo, niemniej nieracjonalnym jest publikowanie orzeczenia,

które nie określa treści postanowienia wzorca. Mając na uwadze tę szczególną

okoliczność

odstąpiono

od

zażaleniowego (art. 102 k.p.c.).

obciążenia

powódki,

kosztami

postępowania