I CZ 153/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 153/11

POSTANOWIENIE

Dnia 3 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku D. M.

przy uczestnictwie E. P.

o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2012 r.,

zażalenia uczestniczki postępowania

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 29 września 2011 r.,



oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę

kasacyjną uczestniczki postępowania od postanowienia tego Sądu z dnia 16

czerwca 2011 r., oddalającego jej apelację od postanowienia Sądu Rejonowego,

którym Sąd zmienił swoje postanowienie z dnia 3 listopada 2009 r. w przedmiocie

wyrażenia zgody zastępującej oświadczenie woli wnioskodawcy w postępowaniu o

wydanie paszportu małoletniemu A. M. urodz. dnia 2 kwietnia 2007 r., synowi

wnioskodawcy i uczestniczki postępowania.

Sąd Okręgowy stwierdził, że sprawa o zmianę postanowienia w przedmiocie

wyrażenia

przez

sąd

jednego z rodziców

w

opiekuńczy

zgody

postępowaniu

o

zastępującej

wydanie

oświadczenie

paszportu

woli

małoletniemu

dziecku jest sprawą podlegającą rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym.

O dopuszczalności skargi kasacyjnej w tej sprawie rozstrzyga art. 519 1 § 1 k.p.c.,

zgodnie z którym w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli

skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział

majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, chyba

że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych.

Uczestniczka jako podstawę wywiedzionej skargi kasacyjnej powołała art. 398 1

k.p.c., lecz przepisu tego nie można stosować odpowiednio w postępowaniu

nieprocesowym, gdyż przepis szczególny, jakim jest art. 519 1 k.p.c., stanowi inaczej

(art. 13 § 2 k.p.c.). Konkludując Sąd Okręgowy stwierdził, że wniesiona skarga

kasacyjna ulega odrzuceniu jako niedopuszczalna (art. 398 6 § 2 w związku

z art. 13 § 2 k.p.c.).

W

zażaleniu

na

to

postanowienie

uczestniczka

zarzuciła

Sądowi

Okręgowemu naruszenie art. 3986 § 2 w związku z art. 5191 § 1 i 2 k.p.c. przez

przyjęcie, że sprawa o zmianę postanowienia w przedmiocie wyrażenia przez sąd

zgody zastępującej oświadczenie woli jednego z rodziców w postępowaniu

o wydanie dziecku paszportu jest sprawą z zakresu prawa rodzinnego,

opiekuńczego i kurateli, a nie sprawą z zakresu prawa osobowego, w której –

zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c. – przysługuje skarga kasacyjna. W konkluzji żaląca

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach

paszportowych (Dz.U. Nr 143, poz. 1027 ze zm. – dalej: „u.d.p.”), paszport może

być wydany małoletniemu, który ukończył 5 lat (ust. 1); na żądanie rodziców

paszport może być wydany małoletniemu, który nie ukończył 5 lat (ust. 2). Wniosek

o wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej składają rodzice lub

ustanowieni przez sąd opiekunowie albo jeden z rodziców lub ustanowionych przez

sąd opiekunów wraz z pisemną zgodą drugiego z rodziców lub ustanowionego

przez sąd opiekuna, poświadczoną za zgodność podpisu przez organ paszportowy

lub notariusza (art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p.). Przy składaniu wniosku o wydanie

paszportu małoletniemu, o którym mowa w art. 21 ust. 2, jest wymagana jego

obecność (art. 13 ust. 3 u.d.p.).

Z przytoczonych unormowań wynika, że w sytuacji, w której władza

rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, złożenie wniosku o wydanie paszportu

małoletniemu dziecku wymaga ich wspólnego, zgodnego działania. Podjęcie

decyzji w kwestii wystąpienia z takim wnioskiem należy do istotnych spraw dziecka,

o których rodzice rozstrzygają wspólnie, natomiast w braku porozumienia między

nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2 k.r.o. Sprawy takie

podlegają rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym (art. 582 k.p.c.), a wydane

w tym postępowaniu postanowienie sądu opiekuńczego rozstrzygające o istotnej

sprawie dziecka zastępuje porozumienie rodziców.

Nie ulega zatem wątpliwości, że sprawa o wyrażenie przez sąd opiekuńczy

zgody zastępującej oświadczenie woli jednego z rodziców w postępowaniu

o wydanie paszportu małoletniemu dziecku jest sprawą z zakresu prawa

opiekuńczego, w której skarga kasacyjna nie przysługuje (art. 519 1 § 2 k.p.c.).

Nie można podzielić zapatrywania żalącej, że tego rodzaju sprawa należy do

kategorii spraw z zakresu prawa osobowego w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. Za

taką kwalifikacją nie przemawia ani samo nawiązanie do regulacji pozakodeksowej,

zawartej w ustawie z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych, ani

okoliczność, że zgoda sądu opiekuńczego prowadzi do uzyskania przez

małoletniego dokumentu urzędowego, który „upoważnia go do swobodnego

przemieszczania się do krajów trzecich, bez konieczności uzyskiwania pozwoleń

lub orzeczeń w tym zakresie”.

Żaląca ma rację twierdząc, że sprawami z zakresu prawa osobowego są nie

tylko sprawy wymienione w dziale I tytułu II księgi drugiej części pierwszej kodeksu

postępowania cywilnego, do których należą sprawy o uznanie za zmarłego,

o stwierdzenie zgonu i o ubezwłasnowolnienie, lecz także sprawy normowane

poza tym kodeksem. To trafne spostrzeżenie nie oznacza jednak, że sprawa

o wyrażenie przez sąd opiekuńczy zgody zastępującej oświadczenie woli jednego

z rodziców w postępowaniu o wydanie paszportu małoletniemu dziecku może być

uznana za sprawę z zakresu prawa osobowego.

Prawo osobowe jest działem prawa cywilnego, które zajmuje się osobami

fizycznymi i osobami prawnymi, ich statusem, zdolnością prawną oraz zdolnością

do czynności prawnych, a ponadto chroni dobra osobiste w ujęciu art. 23, 34 i 43

k.c. W sprawie o wyrażenie zgody zastępującej oświadczenie woli jednego

z rodziców w postępowaniu o wydanie paszportu chodzi natomiast jedynie

o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie małoletniego dziecka, jaką jest uzyskanie

dokumentu uprawniającego do wyjazdu za granicę. Uzyskanie paszportu nie

wpływa na zdolność prawną lub zdolność do czynności prawnych małoletniego, na

jego obywatelstwo, stan cywilny ani na ochronę dóbr osobistych. Nie tworzy też

samodzielnego uprawnienia do swobodnego przemieszczania się do krajów

trzecich, z którego małoletni przed ukończeniem pięciu lat nie mógłby notabene

korzystać samodzielnie.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku

z art.3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw.