I CZ 15/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 15/09

POSTANOWIENIE

Dnia 16 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku Miasta P.

przy uczestnictwie Z.K. i Skarbu Państwa - Starosty

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 kwietnia 2009 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 13 listopada 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając Sądowi

Okręgowemu w W. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w

sprawie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 listopada 2008 r. Sąd Okręgowy

w W. odrzucił apelację wnioskodawcy: Miasta P. od postanowienia Sądu pierwszej

instancji oddalającego jego wniosek o stwierdzenie, że Skarb Państwa nabył przez

zasiedzenie własność dwóch działek stanowiących część ulic w P.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie ma interesu prawnego

w zaskarżeniu postanowienia Sądu pierwszej instancji oddalającego jego wniosek.

Wskazał, że zaskarżenie orzeczenia sądowego jest uprawnieniem osoby do tego

legitymowanej, zależnym od tego, czy ma ona interes prawny i urzeczywistnionym

przez czynność procesową mającą na celu zastąpienie krzywdzącego go

orzeczenia innym, które stworzy pożądany przez niego stan prawny. Stwierdził, że

wniosek o zasiedzenie złożyło Miasto P. na rzecz Skarbu Państwa, jednakże Skarb

Państwa nie wnosił o stwierdzenie zasiedzenia na jego rzecz przedmiotowych

działek, ani nie poparł apelacji wnioskodawcy. Sąd Okręgowy wskazał, że uczestnik

postępowania nie jest uprawniony do wniesienia środka odwoławczego wyłącznie

na korzyść innego uczestnika postępowania. W konsekwencji uznał, że skoro

orzeczenie Sądu pierwszej instancji nie jest krzywdzące dla Miasta P., to nie

przysługuje mu - zgodnie z zasadą gravaminis - uprawnienie do zaskarżenie tego

orzeczenia, a zatem apelacja, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu na

podstawie art. 370 w zw. z art. 373 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca Miasto P. zarzucił

naruszenie art. 370 w zw. z art. 373 k.p.c. przez ich bezpodstawne zastosowanie i

wnosił

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

zasądzenie

kosztów

postępowania zażaleniowego.

Wskazał, że kwestia istnienia lub nie interesu prawnego nie jest przesłanką

dopuszczalności apelacji, a należy do zagadnień prawa materialnego, a zatem brak

interesu prawnego może być jedynie przyczyną oddalenia apelacji po jej

merytorycznym rozpoznaniu, a nie odrzucenia tego środka odwoławczego

z przyczyn formalnych. Stwierdził, że miał interes prawny zarówno w złożeniu

wniosku o zasiedzenie przez Skarb Państwa przedmiotowych działek, jak

i w zaskarżeniu

apelacją

oddalenia

jego

wniosku,

bowiem

stwierdzenie

zasiedzenia przez Skarb Państwa tych nieruchomości stwarza dla niego możliwość

nabycia ich własności przez komunalizację.

W odpowiedzi na zażalenie Skarb Państwa - Starosta przyłączył się do

stanowiska skarżącego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Pojęcie „interesu prawnego” na gruncie kodeksu postępowania cywilnego

występuje tylko w art. 189 k.p.c. jako przesłanka materialnoprawna powództwa

o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa i oznacza potrzebę

wprowadzenia jasności co do istnienia określonego stosunku prawnego lub prawa,

w celu ochrony powoda przed grożącym naruszeniem sfery jego uprawnień.

Istnienie lub brak tak określonego interesu prawnego podlega merytorycznej ocenie

sądu rozpoznającego powództwo wytoczone na podstawie art. 189 k.p.c.

Natomiast „interes prawny” w zaskarżeniu orzeczenia sądu, określany jako

gravanen, nie jest pojęciem ustawowym. Używa się go w doktrynie i orzecznictwie

na oznaczenie pokrzywdzenia strony lub uczestnika postępowania przez wydanie

orzeczenia sądowego, przy czym pokrzywdzenie to polega na niekorzystnej dla

strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem, a sentencją orzeczenia,

wynikającej z porównania zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia (porównaj

między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. II CZ

22/06, nie publ.). W doktrynie przeważa pogląd, że środek zaskarżenia jest

dopuszczalny w zasadzie od orzeczenia niekorzystnego, w tym rozumieniu, dla

skarżącego.

W postępowaniu nieprocesowym wnioskodawcą może być każdy, kto jest

zainteresowany w wydaniu określonego orzeczenia, przy czym „zainteresowanie” to

rozumiane jest szeroko, jako sytuacja, w której wynik postępowania dotyczy jego

praw (art. 510 k.p.c.). Jest to, podobnie jak w art. 189 k.p.c., materialnoprawna

przesłanka wniosku oraz uczestnictwa w tym postępowaniu. Zgodnie zaś z art. 609

§ 1 k.p.c. do zgłoszenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności uprawniony

jest każdy zainteresowany, a więc każdy czyich praw dotyczy wynik tego

postępowania. Jeśli zważyć, że zgodnie z art. 610 § 1 w zw. z art. 670 i art. 677 § 1

k.p.c., w sprawie o zasiedzenie sąd z urzędu bada, kto nabył przez zasiedzenie

własność nieruchomość i stwierdza jej nabycie przez posiadacza spełniającego

warunki art. 172 i nast. k.c., choćby nie była to osoba wskazana we wniosku - jest

oczywiste, że wnioskodawca może żądać stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości

nie na swoją rzecz, lecz przez inną osobę, jeżeli jest zainteresowany takim

wynikiem sprawy, a więc jeżeli stwierdzenie zasiedzenia na rzecz innej osoby

będzie miało wpływ na jego prawa związane z nieruchomością. Te kwestie bada

i ocenia sąd w toku merytorycznego rozpoznania wniosku, należą one bowiem do

zakresu prawa materialnego. Oddalenie wniosku z powodu braku podstaw do

stwierdzenia zasiedzenia otwiera wnioskodawcy drogę do wniesienia apelacji, jest

on bowiem nadal „zainteresowany”, w rozumieniu art. 609 § 1 k.p.c. i niewątpliwie

ma interes w zaskarżeniu orzeczenia oddalającego jego wniosek.

Z tych przyczyn bezpodstawne było odrzucenie przez Sąd Okręgowy

apelacji wnioskodawcy w oparciu o art. 370 w zw. z art. 373 k.p.c., jako

niedopuszczalnej z powodu braku interesu prawnego wnioskodawcy. Apelacja ta

bowiem była dopuszczalna i powinna zostać rozpoznana merytorycznie.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie, pozostawiając Sądowi

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

o

kosztach

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

postępowania

zażaleniowego