I CZ 148/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 148/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z wniosku Z. W. i innych

przy uczestnictwie J. L.-B. i innych

o ustanowienie drogi koniecznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 5 grudnia 2012 r.,

zażalenia uczestnika F. L.-B.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 28 lutego 2012 r., w zakresie dotyczącym kosztów,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy, na skutek apelacji

uczestnika m. W. od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 11 stycznia 2010 r. w

sprawie z wniosku Z. W. i innych o ustanowienie drogi koniecznej oddalił apelację i

zasądził od uczestnika F. L. – B. na rzecz na Z. W. i C. W. solidarnie kwotę 120 zł i

na rzecz E. P. i D. P. solidarnie kwotę 120 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania

w instancji odwoławczej.

Zażalenie na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego wniósł

uczestnik F. L. – B., zarzucając obrazę przepisów postępowania, tj. art. 102 w zw. z

art. 13 § 2 k.p.c. przez jego niezastosowanie, art. 520 § 3 k.p.c. na skutek jego

niewłaściwego zastosowania; art. 520 § 1 k.p.c. w wyniku jego niezastosowania

oraz art. 361 w zw. z art. 328 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w następstwie ich

niezastosowania, polegającego na nieuzasadnieniu przyczyn obciążenia uczestnika

kosztami postępowania odwoławczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W literaturze i w judykaturze wyjaśniono, że w sprawie

o ustanowienie

służebności drogi koniecznej, ze względu na to, że zainteresowani nie mają

wspólnych interesów, nie stosuje się w zasadzie art. 520 § 1 k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 r., III CZ 46/10,

OSNC 2011, nr 7-8, poz. 88).

Wykładnia zawartego w art. 520 § 2 i 3 k.p.c. pojęcia sprzeczności interesów

może budzić wątpliwości. Skoro jednak przepis ten odnosi się do rozliczenia

kosztów pomiędzy uczestnikami, tj. osobami, których praw dotyczy wynik

postępowania (art. 510 § 1 k.p.c.), to reguły wykładni systemowej i

logicznej

pozwalają przyjąć, że sprzeczność interesów zachodzi wtedy, gdy postanowienie

kończące postępowanie w sprawie może wywrzeć

wpływ dla jednych

zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie sfery ich

uprawnień, np. w sprawie o ustanowienie drogi pomiędzy występującym z takim

wnioskiem a właścicielem nieruchomości, która ma zostać obciążona służebnością

gruntową.

Sprzeczność interesów pomiędzy uczestnikami daje sądowi możliwość

włożenia na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone,

obowiązku

zwrotu

kosztów

postępowania

poniesionych

przez

innego

zainteresowanego (art. 520 § 3 k.p.c. zd. 1 k.p.c.). Regulacja ta zbliża się

w pewnym

sensie

gdyż ustawodawca

do

unormowania

musiał

zawartego

uwzględnić

w

art.

niebudzący

§

k.p.c.,

wątpliwości

fakt,

że niejednokrotnie pomiędzy uczestnikami postępowania nieprocesowego toczą

się spory i wtedy w pewnym sensie upodabnia się ono do procesu, w którym

można usytuować poszczególnych zainteresowanych w pozycji wygrywający

- przegrywający (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1960 r.,

I CR 640/60, OSN 1961, nr 4, poz. 109).

Należy jednak podkreślić, że sytuacja w postępowaniu nieprocesowym jest

inna niż w procesie, w którym przegranie sprawy z reguły wywołuje skutek

w postaci obowiązku zwrotu kosztów. Wynika to wprost z zawartego w art. 520 § 2

i 3 k.p.c. wyrażenia „sąd może”. W postępowaniu nieprocesowym sąd ma więc

możliwość oceny, czy rodzaj sprawy, jej okoliczności, wątpliwość występujących

w niej zagadnień prawnych czyniły i w jakim zakresie

nietrafność, lub nawet

oczywistą niesłuszność stanowiska któregoś z uczestników w tym sensie

„przegrywającego sprawę” i w zależności od tej oceny odmówić zasądzenia, albo

zasądzić zwrot kosztów. Rozwiązanie to jest elastyczne i uwzględnia różnorodność

spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym. W procesie tymczasem

muszą istnieć dopiero „wypadki szczególnie uzasadnione” (art. 102 k.p.c.), a więc

występujące sporadycznie, aby stronę przegrywającą sąd mógł zwolnić całkowicie

lub częściowo od obciążenia jej zwrotem kosztów. Choć przegrywającym sprawę

w rozumieniu art. 520 § 3 k.p.c. jest ten uczestnik, którego wnioski zostały

oddalone lub odrzucone, to nie w każdym wypadku nieuwzględnienia środka

zaskarżenia istnieje podstawa do zasądzenia od występującego z nim na rzecz

uczestników

wnoszących

o

jego

nieuwzględnienie

kosztów

postępowania

związanych z jego rozpoznaniem.

Zażalenie jest uzasadnione, gdyż Sąd drugiej instancji, oddalając apelację

wniesioną przez uczestnika F.L . – B., skoro nie wchodziły w rachubę przesłanki do

zastosowania zasady określonej w art. 520 § 1 k.p.c., powinien był uzasadnić

zastosowanie wyjątku przewidzianego w art. 520 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy tego nie

dokonał w zaskarżonym postanowieniu, naruszając art. 328 § 2 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. (por. postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 1/12, nie publ.). W

takiej sytuacji treść uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia

przeprowadzenie oceny podjętego rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 7/10, OSNC – ZD 2010, nr D, poz.

104).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941

§ 3 uwzględnił zażalenie i orzekł jak w sentencji postanowienia.