I CZ 139/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 139/12

POSTANOWIENIE

Dnia 25 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa C Spółdzielni Mieszkaniowej "N. " przeciwko

Stowarzyszeniu Filmowców Polskich

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 października 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 maja 2012 r.,

oddala

zażalenie

i

pozostawia

rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Okręgowemu.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok

Sądu Okręgowego z dnia 20 czerwca 2011 r. i sprawę przekazał temu Sądowi do

ponownego

rozpoznania,

pozostawiając

mu

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania apelacyjnego.

W

uzasadnieniu

wskazał,

że

materialną

podstawą

roszczenia

o ukształtowanie stosunku prawnego w zakresie sporów związanych z zawarciem

umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 prawa autorskiego jest przede wszystkim art.

211 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 2 prawa autorskiego. Stwierdził, że źródłem

obowiązku złożenia oświadczenia woli w rozumieniu art. 64 k.c. może być każde

zdarzenie cywilnoprawne.

Zauważył ponadto, że w art. 106 ust. 2 prawa autorskiego nałożony został

przez ustawodawcę na organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi

lub prawami pokrewnymi obowiązek kontraktowania, oznaczający powinność

akceptacji, jeżeli nie sprzeciwiają się temu ważne powody, oferty zawarcia umowy

licencyjnej.

Tym samym nie podzielił poglądu Sądu Okręgowego, który za podstawową

przyczynę oddalenia powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

przyjął, że przepisy prawa autorskiego nie nakładają na pozwanego obowiązku

zawarcia z powodem umowy o treści wskazanej w pozwie.

Przyjęcie, iż wskazane przepisy nie stanowią materialnoprawnej podstawy

roszczenia dochodzonego pozwem skutkowało w ocenie Sądu Apelacyjnego,

nierozpoznanie istoty sprawy i dlatego Sąd ten na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania.

W zażaleniu na powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego pozwany zarzucił

naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie; art. 211 ust. 2

ustawy o prawach autorskich w zw. z art. 106 ust. 2 poprzez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że przepisy te stanowią materialną podstawę roszczenia

o ukształtowanie stosunku prawnego w zakresie sporów związanych z zawarciem

umowy przewidzianej art. 211 ust. 1 prawa autorskiego; art. 3531 k.c., art. 31 ust. 2

zd. 2 Konstytucji RP oraz art. 17 ustawy o prawach autorskich w zw. z art 21 1 ust. 1

ustawy poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie mimo braku ustawowej podstawy,

że

organizacja

zbiorowego

zarządzania

działająca

na

rzecz

podmiotów

uprawnionych z tytułu majątkowych praw autorskich do utworów audiowizualnych

nie ma prawa samodzielnie, bez ingerencji sądu powszechnego, decydować

o warunkach na jakich wyraża zezwolenie na korzystanie przez przedsiębiorców

z reprezentowanych przez tę organizację praw.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie

z dniem 3 maja 2012 r., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu projektu nowelizacji wskazano, że instytucja uchylenia

wyroku sądu pierwszej instancji wraz z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpoznania jest nadużywana, zaś obecny model postępowania cywilnego zakłada,

że druga instancja stanowi instancję merytoryczną, w ramach której rozstrzygnięcie

sprawy powinno nastąpić ex novo i zakończyć się wydaniem merytorycznego

rozstrzygnięcia kończącego spór pomiędzy stronami.

Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w § 2 i 3, sąd

drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty

sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania

istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie

odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania

materialnej

podstawy

żądania

albo

merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r.,

C 1839/36, Zb. Orz. 1936 poz. 315; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23

września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r.

II CKN 838/97, LEX nr 50750; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr

519260; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP

2003 nr 3, poz. 36; z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635.;

z dnia 12 listopada 2007 r„ I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

W świetle tego orzecznictwa uznać należy, iż zakwestionowanie przez sąd

odwoławczy poglądu prawnego sądu pierwszej instancji co do zasady prawnej

rozpoznawanego roszczenia nie oznacza, że sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy.

Z reguły bowiem sprawa została przez ten sąd rozpoznana merytorycznie

i rozstrzygnięta co do jej istoty, tyle tylko, że - w ocenie sądu odwoławczego - było

to rozstrzygnięcie błędne. Dlatego też - wbrew przekonaniu Sądu Apelacyjnego –

w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją nierozpoznania istoty

sprawy, która, stosownie do art. 386 § 4 k.p.c., uzasadnia w pierwszym rzędzie

uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji. Usprawiedliwiona była natomiast druga

przyczyna, przewidziana w tym przepisie, wydania przez sąd odwoławczy

orzeczenia kasatoryjnego, którą jest konieczność przeprowadzenia w całości

postępowania dowodowego.

W niniejszej sprawie spór między stronami dotyczy tylko treści (warunków

umowy), jaka ma być zawarta na podstawie art. 21 1 ust. 1 prawa autorskiego,

a konkretnie wynagrodzenia należnego Stowarzyszeniu Filmowców Polskich.

Nie budzi wątpliwości, że powództwo w niej zostało oddalone przez sąd pierwszej

instancji jako bezzasadne, gdyż sąd ten uznał, że przepisy prawa autorskiego

(w szczególności art. 106 ust. 2) nie nakładają na pozwanego obowiązku zawarcia

z powodem umowy o treści wskazanej w pozwie. Poglądu tego nie podzielił Sąd

Apelacyjny, wskazując, że materialną podstawą roszczenia o ukształtowanie

stosunku prawnego w zakresie sporów związanych z zawarciem umowy

przewidzianej w art. 211 ust. 1 prawa autorskiego jest przede wszystkim art. 211

ust. 2 prawa autorskiego w zw. z art. 106 ust. 2. Prowadzi to do konieczności

przeprowadzenia w całości postępowania dowodowego w odniesieniu do

wysokości odpowiedniej stawki wynagrodzenia za korzystanie przez powódkę

z prawa do reemisji utworów filmowych administrowanych przez stronę pozwaną,

a tym samym uzasadniało z przyczyn procesowych uchylenie wyroku sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zażalenie pozwanego, kwestionujące orzeczenie Sądu Apelacyjnego, skupia

się na krytyce merytorycznej zasadności wydanego rozstrzygnięcia kasatoryjnego.

Ocena prawidłowości stanowiska materialnoprawnego tego Sądu nie należy

jednak do

kompetencji

Sądu

Najwyższego

realizowanej

w

postępowaniu

zażaleniowym na podstawie art. 394 § 11 k.p.c., gdyż jest ona zarezerwowana

wyłącznie do przeprowadzenia w ewentualnym postępowaniu kasacyjnym.

Z tych względów zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu (art. 394 1

§3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c.).

jw