I CZ 138/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 138/06

POSTANOWIENIE

Dnia 21 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

w sprawie z wniosku I. K., R. T. i Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta W.

przy uczestnictwie Przedsiębiorstwa Budownictwa Elektroenergetycznego "E. "

Spółki z o.o. i Skarbu Państwa- Ministra Skarbu Państwa

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lutego 2007 r.,

zażalenia Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa

na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 sierpnia 2006 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

I. K. i R. T. wnieśli o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej

w W. przy Al. K., stanowiącej działkę gruntu o pow. 1498 m2, dla której prowadzona

była księga hipoteczna „Willa W.” działka nr 5. Wskazali siebie jako spadkobierców

po poprzednich właścicielach P. i A. T. Postanowieniem z dnia 22.08.2001 r. Sąd

Rejonowy odmówił wpisu prawa własności co do części nieruchomości o

powierzchni 100 m2, natomiast założył księgę wieczystą nr […] dla działki nr 5/1 z

obrębu 2-04-13 o pow. 1398 m2, położonej w W. przy Al. K. […], wpisując w dziale

II jako współwłaścicieli I. K. i R. T.

Pismem z dnia 20.01.1994 r. Skarb Państwa – Urząd Rejonowy w W. wniósł

o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w W. przy Al. K. […] o

pow. 4.914 m2, obejmującej m.in. działkę będącą przedmiotem wniosku I. K. i R. T.,

domagając się ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela

oraz prawa

użytkowania wieczystego na rzecz przedsiębiorstwa „E”. Postanowieniem z dnia

1.02.1995 r. Sąd Rejonowy oddalił ten wniosek. W tej sytuacji Skarb Państwa

wniósł ponowny wniosek z dnia 4.09.2001 r., natomiast przedsiębiorstwo „E.”

wniosło apelację od postanowienia z dnia 22.08.2001 r. o założeniu księgi

wieczystej nr 310542 dla działki 5/1, w której jako właścicieli wpisano I. K. i R. T.

Sąd Okręgowy uwzględnił tę apelację, uchylił postanowienie Sądu Rejonowego z

dnia 22.08.2001 r. i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu nakazując łączne

rozpoznanie wniosków I. K. i R. T. oraz Skarbu Państwa.

Sąd Rejonowy po ponownym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia

5.01.2005 r. oddalił wniosek Skarbu Państwa w części dotyczącej założenia księgi

wieczystej dla działki nr 5/1 z obrębu 2-04-03 o powierzchni 1.398 m2 i wpisu prawa

własności na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie Sąd Rejonowy wydał

postanowienie o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w W. przy

Al. K. […], oznaczonej jako działka 5/2 o powierzchni 1.383 m2 i działka nr 5/3 o

powierzchni 2.133 m2, wpisując jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa –

Prezydent W. oraz o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości oznaczonej jako

działka 5/1 o powierzchni 1.398 m2, wpisując jako współwłaścicieli I. K. i A. T. po ½

części. Odpisy tego postanowienia doręczono: miastu W., Urzędowi Dzielnicy […],

przedsiębiorstwu „E.” oraz pełnomocnikowi I. K. i R. T. Apelację od tego

postanowienia wniosło Przedsiębiorstwu „E.” spółka z o.o. w części, w której

oddalono wniosek Skarbu Państwa o wpis prawa własności co do działki 5/1. Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 28.12.2005 r. odmówił „E.” spółce z o.o. udziału

w sprawie jako uczestnika postępowania i odrzucił tę apelację. Sąd ten wskazał, że

„E.” spółka z o.o. nie jest – w świetle art. 6261 § 2 k.p.c. uczestnikiem postępowania

wieczystoksięgowego. Spółka ta nigdy nie złożyła we własnym imieniu wniosku

o wpis prawa użytkowania wieczystego. Takie żądanie było zawarte jedynie

w pierwotnym wniosku Skarbu Państwa, który został prawomocnie oddalony, zaś

żądania takiego nie zawierał już kolejny wniosek Skarbu Państwa z dnia 4.09.2001

r. który został rozpoznany zaskarżonym postanowieniem.

Postanowienie to zaskarżyła zażaleniem „E.” spółka z o.o., zaś Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 9.05.2006 r. zażalenie to odrzucił. To

postanowienie o odrzuceniu zażalenia zaskarżył „E.” spółka z o.o. powołując się na

to, że na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Ministra Skarbu Państwa

działa w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia 7.06.2006 r.

Sąd Okręgowy odrzucił to zażalenie podnosząc, że pełnomocnik skarżącej nie

wykazał umocowania do działania w imieniu Skarbu Państwa. W następstwie tego

pełnomocnik skarżącej wniósł wniosek o przywrócenie terminu do złożenia

pełnomocnictwa. Sąd wezwał pełnomocnika do uzupełnienia tego wniosku przez

dokonanie czynności, której wniosek dotyczy w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu

wniosku oraz uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek w

terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku. Wobec nie wykonania tych

czynności wniosek zwrócono zarządzeniem z dnia 12.07.2006 r.

Spółka „E.” powołując się na upoważnienie do działania w imieniu Skarbu

Państwa wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 28.12.2005

r. i zarządzenie z dnia 12.07.2006 r. o zwrocie wniosku o przywrócenie terminu.

Postanowieniem z dnia 10.08.2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił to zażalenie

wskazując, że jest ono spóźnione.

Postanowienie to zaskarżono zażaleniem, w którym jako wnioskodawców

wskazano: Skarb Państwa – Prezydent W., I. K. i R. T., zaś jako uczestnika

postępowania – Skarb Państwa – Ministra Skarbu Państwa. Zażalenie wniósł

uczestnik postępowania domagając się uchylenia postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10.08.2006 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione z następujących względów:

Po pierwsze, jest poza sporem, że Skarb Państwa jest jedną osobą prawną,

reprezentowaną

w

postępowaniu

cywilnym

przez

państwową

jednostkę

organizacyjną bez osobowości prawnej, z której działalnością wiąże się

dochodzenie roszczenia (art. 67 § 2 k.p.c.). Ta zasada obowiązuje także

w postępowaniu nieprocesowym z tym, że konieczne jest uwzględnienie przepisów

szczególnych. Takimi przepisami są art. 4 pkt 9, 11 ust. 1 i 23 ust. 1 pkt 8 ustawy

z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W świetle tych przepisów

właściwym wyłącznie organem do reprezentowania Skarbu Państwa w zakresie

gospodarki nieruchomościami skarbowymi jest starosta wykonujący zadanie

z zakresu administracji rządowej. Dotyczy to w szczególności podejmowania

czynności w postępowaniu sądowym m.in. o wpis w księdze wieczystej, co wynika

jednoznacznie z art. 23 ust. 1 pkt 8 tej ustawy.

Zgodnie z tym pierwszy wniosek wieczystoksięgowy z 1994 r. wniósł

ówczesny kierownik Urzędu Rejonowego, zaś następny wniosek z dnia 4.09.2001 r.

ówczesny starosta warszawski – jako wyłącznie legitymowany. Jego kompetencje

przejął następnie Prezydent W. i tylko ten organ był wyłącznie legitymowany do

reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu wieczystoksięgowym, także gdy

chodzi o nieruchomości oddane w użytkowanie wieczyste, a więc nie wchodzące

do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa. Wynika to z art. 11a ustawy o

gospodarce nieruchomościami. Tak też prawidłowo postąpił Sąd Rejonowy wydając

postanowienie

z

dnia

5.01.2005

r.,

doręczając

zawiadomienie

o

wpisie

wnioskodawcy jako działającemu w imieniu właściciela. Doręczenie zawiadomienia

Ministrowi Skarbu Państwa było nie tylko zbędne, ale co ważniejsze, sprzeczne ze

wskazanymi przepisami.

Po drugie, krąg uczestników postępowania wieczystoksięgowego jest

taksatywnie wyliczony w art. 6262 § 5 k.p.c. Jest to przepis szczególny do art. 510

k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16.06.2004 r. I CZ 48/04,

OSNC 2005, nr 6, poz. 108). Wśród nich wymienia się użytkownika wieczystego,

wszakże jego legitymacja dotyczy tylko wpisów dotyczących użytkowania

wieczystego, a nie własności. Nieprawidłowo więc sąd wieczystoksięgowy doręczył

zawiadomienie o wpisie dokonanym w dniu 5.01.2005 r. spółce „E.”, jednak przez

to spółka ta nie stała się uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego.

Zasadnie więc Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28.12.2005 r. odrzucił

apelację wniesioną przez tę Spółkę.

Po trzecie, podejmowane przez spółkę „E.” dalszych czynności procesowych

w postaci wnoszonych zażaleń nie mogły być skuteczne z tej przyczyny, że z jednej

strony spółka ta nie była uczestnikiem postępowania wieczystoksięgowego, zaś z

drugiej strony powoływanie się na umocowanie udzielone przez Ministra Skarbu

Państwa jest o tyle niezasadne, że legitymację do reprezentowania Skarbu

Państwa miał w tej sprawie Prezydent W.

Po czwarte, Skarb Państwa może być reprezentowany przez więcej

stationes fisci z tym, że sąd obowiązany jest ustalić jedną, właściwą statio fisci,

a w każdym razie niedopuszczalne jest, aby Skarb Państwa występował w tej

samej sprawie jako wnioskodawca i uczestnik postępowania, a tak oznaczono

strony w zażaleniu.

Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.,

orzeczono jak w sentencji.

jc