I CZ 132/01 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 19 października 2001 r., I CZ 132/01

Brak w sentencji wyroku znoszącego małżeńską wspólność majątkową

orzeczenia o oddaleniu powództwa w części dotyczącej określenia daty

ustania tej wspólności, nie stanowi przeszkody do zaskarżenia apelacją

wyroku w tym zakresie.

Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Maria Grzelka

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja T. przeciwko Magdalenie T.

o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej

na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2001 r., zażalenia powoda na

postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2001 r.

uchylił zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 października 2000 r. Sąd Rejonowy dla WarszawyŚródmieścia orzekł zniesienie wspólności małżeńskiej stron z dniem 27 sierpnia

1999 r. Od wyroku tego powód wniósł apelację, domagając się jego zmiany przez

orzeczenie zniesienia wspólności majątkowej z dniem 1 stycznia 1999 r. Sąd

Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2001 r. odrzucił

apelację powoda, wychodząc z założenia, że skoro w wyroku tym nie orzeczono

o oddaleniu powództwa w pozostałej części, aczkolwiek datę ustania wspólności

ustawowej małżeńskiej oznaczono inaczej niż tego zażądano w pozwie, to

zaskarżenie odnosi się do rozstrzygnięcia nieistniejącego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powód zakwestionował stanowisko

Sądu Okręgowego i domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 367 k.p.c., apelacja dopuszczalna jest tylko od wyroków,

istnienie orzeczenia merytorycznego – jako okoliczności faktycznej – decyduje

zatem o dopuszczalności zaskarżenia. Jeżeli sąd nie orzeknie o całości żądania,

powód może w ustawowym terminie zażądać uzupełnienia wyroku (art. 351 k.p.c.)

względnie wytoczyć powództwo odnośnie do części roszczenia, o której nie

orzeczono – pozytywnie lub negatywnie – w tym wyroku. Powstaje w tej sytuacji

zagadnienie, czy niezamieszczenie w sentencji wyroku przez sąd znoszący

wspólność ustawową małżeńską z datą późniejszą niż żądana w pozwie wzmianki

o oddaleniu powództwa dalej idącego, stanowi naruszenie zasady, według której

sąd ma obowiązek orzec o żądaniach zawartych w pozwie w pełnym zakresie

w jednym z reguły wyroku ( zob. art. 317 k.p.c.), a w konsekwencji również problem,

czy występuje wówczas podstawa do ewentualnego uzupełnienia wyroku przez

orzeczenie o oddaleniu powództwa w pozostałej części.

Z art. 52 § 2 k.r.o. wynika, że znosząc wspólność majątkową – zarówno

ustawową, jak i umowną – sąd powinien oznaczyć w wyroku dzień, z którego

upływem wspólność ustaje. Przyjąć trzeba, że ocena, czy tą chwilą ma być data

wydania wyroku, wniesienia pozwu, czy też inny dzień poprzedzający wytoczenie

powództwa, należy do sądu. Uchybienie tej powinności sprawia, że wydany wyrok

jest niekompletny i strona może na podstawie art. 351 § 1 k.p.c. wnosić o stosowne

uzupełnienie wyroku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1976 r., III

CRN 230/76, OSNCP 1977, nr 10, poz. 190). Podkreślić należy, że z tego przepisu

wynika, iż strona może żądać uzupełnienia wyroku m.in. w wypadku, gdy sąd nie

zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy

powinien był zamieścić z urzędu. Takim dodatkowym orzeczeniem jest niewątpliwie

również oznaczenie daty ustania wspólności majątkowej.

Zdaniem Sądu Najwyższego, można jednakże opowiadać się za

zapatrywaniem, że inaczej należy podchodzić do szczególnej kwestii, jaka pojawiła

się w niniejszej sprawie, zauważyć bowiem należy, że Sąd pierwszej instancji,

kształtując swoim orzeczeniem między stronami nowy stan prawny, uczynił zadość

wskazanej powinności oznaczenia w sentencji wyroku dnia, z upływem którego

ustaje pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska. Trudno więc z całą

bezwzględnością mówić, zwłaszcza że w omawianym przedmiocie sąd musi działać

z urzędu, iż mimo wszystko wyrok Sądu pierwszej instancji jest orzeczeniem

niezupełnym w rozumieniu art. 351 § 1 k.p.c. Sprzeciwia się temu m. in. istota

żądania wywodzonego z art. 52 k.r.o. Jeżeli zatem rozstrzygnięcie o ustaniu

wspólności majątkowej małżeńskiej z dniem późniejszym niż żądany przez powoda

nie jest jednoznaczne z nieorzeczeniem w pełnym zakresie o powództwie, to

należałoby konsekwentnie przyjąć, że omawiany wyrok Sądu pierwszej instancji

zawiera negatywne rozstrzygnięcie merytoryczne co do żądania powoda zniesienia

wspólności majątkowej z datą wcześniejszą od wskazanej w pozwie.

Rozstrzygnięcie w sentencji wydanego wyroku w pełnym zakresie o żądaniu

powoda oznacza, że Sąd ten, ustalając odmienną od żądanej przez powoda datę

ustania wspólności, nie miał powinności oddalenia powództwa w pozostałej części.

Za przedstawionym zapatrywaniem przemawia dodatkowy argument,

a mianowicie, że w sytuacji, gdy strona w pozwie domaga się zniesienia wspólności

majątkowej bez jednoczesnego określenia daty ustania tej wspólności, to z punktu

widzenia przepisów art. 52 k.r.o. oraz art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. żądanie takie należy

uznać za określone w sposób dokładny. Innymi słowy, zachowane są wówczas

wymagania formalne pozwu i nie ma podstawy do uruchomienia tzw. postępowania

naprawczego przewidzianego w art. 130 k.p.c.

W związku z tym uznać należy, że brak w sentencji wyroku znoszącego

małżeńską wspólność majątkową orzeczenia o oddaleniu powództwa w części

dotyczącej określenia daty ustania tej wspólności, nie stanowi przeszkody do

zaskarżenia apelacją wyroku w tym zakresie (podobnie Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 lipca 1989 r., III CRN 155/89, nie publ.).

Zażalenie okazało się zatem uzasadnione, stad też Sąd Najwyższy orzekł, jak

w sentencji (art. 39318 § 3 w związku z art. 397 § 2 i art. 386 § 4 k.p.c.).