I CZ 130/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 130/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku R. H. i M. C.

przy uczestnictwie Agencji Wydawniczo-Reklamowej "W." Spółki z o.o.

w W. i M. K.

o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 października 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy R. H.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 czerwca 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

wnioskodawcy R. H.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 3985 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną

wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy

od dnia doręczenia

stronie skarżącej orzeczenia z uzasadnieniem. W związku

z tym koniecznym etapem do skutecznego złożenia skargi kasacyjnej jest

uprzednie wniesienie w terminie określonym w art. 387 § 3 k.p.c. wniosku

o sporządzenie

i

doręczenie

uzasadnienia

zaskarżonego

orzeczenia.

W przedmiotowej sprawie natomiast wniosek takowy został złożony przez

pełnomocnika wnioskodawców, ale jedynie imieniem wnioskodawczyni, nie zaś

w imieniu ich obojga.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał przepis art. 398 6 § 2 k.p.c.

W zażaleniu wnioskodawca domaga się uchylenia powyższego orzeczenia.

Zarzucił: błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu,

że wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia postanowienia z dnia

26 stycznia

2012

r.

oraz

doręczenie

odpisu

tegoż

orzeczenia

wraz

z uzasadnieniem, został wniesiony wyłącznie przez wnioskodawczynię, a nie przez

oboje wnioskodawców; naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na

treść orzeczenia, tj. art. 3985 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 357 § 1

k.p.c., art. 387 § 3 k.p.c., art. 73 § 2 k.p.c. w zw. z art. 72 § 1 i 2 k.p.c. poprzez ich

nie zastosowanie i przyjęcie, że współuczestnik jednolity, który w ustawowym

terminie nie zażąda doręczenia orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem,

nie może wnieść skargi kasacyjnej, jeśli wniosek taki złożył inny współuczestnik.

Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu ze szczegółowo wskazanych

dokumentów na okoliczność: zasądzenia w jednym orzeczeniu (którego dotyczy

wniosek o stwierdzenie wykonalności na obszarze Polski) odszkodowania

na rzecz obojga

małżonków;

wnioskodawców

jednemu

udzielenia

pełnomocnikowi

pełnomocnictwa

oraz

przez

podejmowania

oboje

wszystkich

czynności w toku postępowania w imieniu obojga wnioskodawców i podania przez

nich wspólnego adresu dla doręczeń na terenie RP; doręczenia przez Sąd drugiej

instancji odpisu postanowienia z dnia 26 stycznia 2012 r. pełnomocnikowi

wnioskodawców i nie oznaczenie adresatów; posiadania przez wnioskodawców

obywatelstwa USA, stałego zamieszkiwania wnioskodawców na terenie USA,

pozostawania przez wnioskodawców w związku małżeńskim oraz istnienia między

nimi wspólności majątkowej małżeńskiej, a także wejścia roszczeń, środków

prawnych i odszkodowań przyznanych orzeczeniem, którego dotyczy wniosek

o stwierdzenie jego wykonalności, do ich wspólności majątkowej małżeńskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Treść

wniosku

pełnomocnika

wnioskodawców

o

sporządzenie

uzasadnienia postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 stycznia 2012 r. (k. 781)

nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości co do tego, iż został złożony tylko

w imieniu wnioskodawczyni M. C. Pełnomocnik w powyższym piśmie procesowym

po wymienieniu wnioskodawców i uczestników oraz ich oznaczeniu wraz ze

wskazaniem

adresów

wyraźnie

zaznaczył,

że: „działając

w

imieniu

Wnioskodawczyni – pełnomocnictwo oraz substytucja w aktach – wnoszę o

sporządzenie uzasadnienia postanowienia wydanego przez Sąd Apelacyjny I

Wydział Cywilny w dniu 26 stycznia 2012 r. oraz o doręczenie odpisu orzeczenia

wraz z uzasadnieniem na adres Kancelarii (adres w nagłówku)”.

W tym miejscu zwrócić uwagę trzeba, że pełnomocnik wnioskodawców, gdy

działał imieniem ich obu, określał to jasno w pismach procesowych czego

przykładem jest: skarga kasacyjna (k. k. 806/2 – „(…) I. Działając w imieniu

Wnioskodawców – M. C. oraz R. H. (…))”, załącznik do protokołu rozprawy z dnia

12 stycznia 2012 r. (k. 767 „(...) Działając w imieniu Wnioskodawców – M. C. oraz

R. H.)”, pismo procesowe z 4 stycznia 2012 r. (k. 731, „(…) Działając w imieniu

Wnioskodawców – M. C. oraz R. H.)”czy zażalenie (k. 682). Podobnie rzecz

przedstawiała się w przypadku wniosku o doręczenie odpisu postanowienia Sądu

Okręgowego z dnia 12 sierpnia 2011 r. (k. 645), w którym pełnomocnik wyraźnie

zaznaczył, że działa „w imieniu wnioskodawców”.

W tym stanie rzeczy Sąd drugiej instancji miał pełne podstawy do przyjęcia,

iż pełnomocnik wnioskodawców złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia

postanowienia Sądu Apelacyjnego imieniem tylko wnioskodawczyni, zgodnie

z jednoznacznie określonym zakresem podmiotowym. Przy tak sformułowanym

zakresie nie ma mowy o oczywistej niedokładności. Różne względy w stosunkach

pomiędzy mocodawcami a ich pełnomocnikiem mogą decydować o tym, że pewne

czynności procesowe są dokonywane w imieniu niektórych tylko mocodawców,

które to powody dla rozstrzygnięcia w tej sprawie są prawnie irrelewantne.

Okoliczności, które spowodowały, że strona postępowania nie dokonała

w terminie ustawowym czynności procesowej, mogłyby ewentualnie stanowić

podstawę wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności (art. 168 § 1

k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

2. W postępowaniu delibacyjnym, jakim jest postępowanie o stwierdzenie

wykonalności

orzeczeń

sądów

uregulowanym

w części czwartej

państw

obcych

w

sprawach

cywilnych

księdze trzeciej tytule II k.p.c., obowiązuje

zasada lex fori, a zatem sąd stosuje polską procedurę cywilną. Jak zauważa

wnioskodawca, powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone

w postanowieniu z dnia 9 grudnia 1975 r. I CO 9/75 (OSNCP 1976 nr 10, poz. 219),

jest to postępowanie szczególne, do którego stosownie do art. 13 § 2 k.p.c.

w kwestiach nie unormowanych mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.c.

o procesie. Zatem, co do zasady, nie można wykluczyć możliwości odpowiedniego

zastosowania przepisów o współuczestnictwie jednolitym, konsekwencją czego

byłoby

uznanie

skuteczności

czynności

procesowych

współuczestników

działających wobec nie działających (art. 73 § 2 zd. 1 k.p.c.).

Wnioskodawca, wskazując na łączący go z wnioskodawczynią węzeł

małżeński i wspólność majątkową małżeńską, w skład którego miało wejść

odszkodowanie zasądzone orzeczeniem, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie

jego wykonalności, upatrywał skuteczności dla swych czynności procesowych,

w tym prawa do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej, w czynności

procesowej wnioskodawczyni polegającej na złożeniu w terminie ustawowym

wniosku o doręczenie odpisu postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 26 stycznia

2012 r. wraz z uzasadnieniem.

Według treści wyroku Sądu Obwodowego Hrabstwa C., I. (USA) z dnia 23

lipca 2009 r., na rzecz wnioskodawczyni została zasądzona od uczestników kwota

rzecz wnioskodawcy kwota 250 000 USD tytułem

750 000 USD, a na

odszkodowania za udowodnione szkody, a ponadto jako odszkodowanie karne w

wysokości 4 000 000 USD na rzecz obojga wnioskodawców. Jak wynika

z uzasadnienia

wniosku

o

wykonalności

stwierdzenie

tegoż

orzeczenia,

odszkodowania te identyfikowane są z instytucją zadośćuczynienia pieniężnego

i zostały zasądzone za naruszenie dóbr osobistych wnioskodawców.

Dobra

osobiste

przysługują

nie

być

mowy

o

w przypadku małżonków,

których

łączy

wspólność.

dotyczy wyłącznie

majątkowej,

a wobec tego

może

sfery

odrębnie

a

i

niepodzielnie

wspólności

dobra

każdej

osobie

praw

nawet

ta

bowiem

tych

Wspólność

osobiste

maja

charakter

niemajątkowy. Oznacza to, że w tego typu sprawach nie zachodzi rodzaj

współuczestnictwa materialnego kwalifikowanego jakim jest współuczestnictwo

jednolite zdefiniowane w art. 73 § 2 k.p.c. Zresztą zauważyć trzeba, że kwoty

250 000 USD i 750 000 USD zostały zasądzone na rzecz wnioskodawców

oddzielnie, co przeczy istnieniu solidarności materialnej czynnej. Co prawda

odszkodowanie karne zostało zasądzone na rzecz ich obojga, ale fakt ten nie może

rodzić tego rodzaju współuczestnictwa, gdyż zgodnie z art. 73 § 2 zd. 1 k.p.c.

o współuczestnictwie jednolitym decyduje istota spornego stosunku prawnego

lub przepis ustawy, a nie treść orzeczenia sądowego, którego dotyczy wniosek.

Zatem, gdy istota spornego

w orzeczeniu,

z ochrony

stosunku,

która

znalazła

którego dotyczy wniosek o stwierdzenie

dóbr

osobistych czyli

pomiędzy wnioskodawcami,

sfery

wykonalności

niemajątkowej,

czy uczestnikami

odzwierciedlenie

wynika

to nie zachodzi

postępowania

delibacyjnego

współuczestnictwo jednolite nawet gdyby co do sfery majątkowej łączyła ich

ustawowa wspólność. Poza tym skoro tzw. odszkodowanie karne nie jest znane

prawu polskiemu to trudno uznać, że taki rodzaj współuczestnictwa w tym przypadku

mógłby wynikać z ustawy. Jak wspomniano wyżej, dobra osobiste nie przysługują

wspólnie osobom nawet gdy

stanowią

małżeństwo.

Zadośćuczynienie

za

naruszenie dóbr osobistych kompensuje szkodę o charakterze niemajątkowym.

Poza tym z treści wyroku jak i wniosku o stwierdzenie jego wykonalności nie

wynika aby odszkodowanie karne miało doprowadzić do likwidacji szkody

majątkowej i to w ich majątku wspólnym. Przeciwnie wnioskodawcy wskazują,

że wysokość odszkodowania karnego nie podlega dowodzeniu co potwierdza tezę,

iż dotyczy szkody niemajątkowej.

W tym stanie rzeczy skoro brak było podstaw do przyjęcia kwalifikowanego

współuczestnictwa materialnego po stronie wnioskodawców to nie miało prawnej

racji bytu odpowiednie zastosowanie do zaistniałej w tej sprawie sytuacji

procesowej, przepisów k.p.c., na które powołuje się wnioskodawca w skardze

kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 3941

§ 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.