I CZ 13/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 13/11

POSTANOWIENIE

Dnia 4 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. Z. i K. C.

przeciwko I. R. Spółce z o.o. w R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 marca 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania

apelacyjnego zawarte w punkcie II. wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 30 września 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę w zakresie

kosztów przekazuje Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego

rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w punkcie II wyroku z 30 września 2010 r. Sąd

Okręgowy w P. odstąpił od obciążania powódek, których apelacja została

oddalona, kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz pozwanej na podstawie

art. 102 k.p.c. Postanowienie to zaskarżyła pozwana, a w zażaleniu zarzuciła, że

zostało ono wydane z naruszeniem: - art. 98 § 1 w zw. z art. 102 k.p.c. przez

bezpodstawne odstąpienie od obciążania powódek kosztami postępowania

apelacyjnego; - art. 328 § 2 w zw. z art. 361 k.p.c. przez brak wyjaśnienia

w

uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia okoliczności przemawiających za

zastosowaniem art. 102 k.p.c.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie

solidarnie od powódek kwoty 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego

w

postępowaniu

postępowania

zażaleniowego,

apelacyjnym

a

ewentualnie

oraz

o

o

zasądzenie

uchylenie

kosztów

zaskarżonego

postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania

odwoławczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 102 k.p.c., odstąpienie od obciążania strony przegrywającej

kosztami postępowania możliwe jest „w wypadkach szczególnie uzasadnionych".

Przepis ten wprowadza zatem wyjątek od ogólnych reguł odpowiedzialności za

koszty postępowania stosownie do jego wyniku. Zastosowanie tego wyjątku

wynikać może zarówno z samego przebiegu postępowania, jak również

z okoliczności o charakterze zewnętrznym, związanych w szczególności z sytuacją

majątkową

strony przegrywającej

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego

z 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, niepubl. oraz z 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09,

niepubl.). Ocena, czy w okolicznościach danej sprawy doszło do spełnienia tych

przesłanek, stanowi przedmiot suwerennego uprawnienia jurysdykcyjnego sądu

orzekającego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2006 r., III CK 221/05,

niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07,

niepubl.). Z faktu przyznania przez ustawodawcę sądowi dyskrecjonalnego

uprawnienia w tym zakresie wynika jednak konieczność szczególnie starannego

i wyczerpującego omówienia w uzasadnieniu orzeczenia przesłanek, na podstawie

których uznano, że w sprawie zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek"

pozwalający na odstąpienie od reguł ogólnych na rzecz wyjątku. Wskazanie

argumentów

uzasadniających

przyjęcie

takiego

rozstrzygnięcia,

oprócz

przedstawienia jego motywów stronom postępowania i osobom trzecim, stanowi

także

niezbędny

warunek

kontroli

instancyjnej

w

zakresie

poprawności

skorzystania przez sąd orzekający z przysługującego mu luzu decyzyjnego.

Jak trafnie zauważa skarżąca, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia

Sąd Okręgowy nie wskazał żadnych przesłanek zastosowania art. 102 k.p.c.,

ograniczając się jedynie do wskazania tego przepisu oraz ogólnego odwołania się

do „zasady słuszności". Taki sposób sformułowania motywów rozstrzygnięcia stoi

w rażącej sprzeczności z wymogami poprawności uzasadnienia, wynikającymi

z art. 328 § 2 k.p.c., które stosuje się także do rozstrzygnięć w przedmiocie

kosztów postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 2010 r.,

V CZ 7/10, niepubl.). Ponieważ z uzasadnienia przedstawionego przez Sąd

Okręgowy nie wynika, jakie okoliczności sprawy uznane zostały za „wypadek

szczególnie uzasadniony" pozwalający na odstąpienie od obciążenia powódek

kosztami postępowania apelacyjnego, kontrola poprawności tego rozstrzygnięcia

nie jest możliwa. Nie wskazując przyczyn, dla których doszło do zastosowania

szczególnej regulacji z art. 102 k.p.c., Sąd Okręgowy naruszył także logiczną

spójność i konsekwencję przedstawionego w uzasadnieniu wywodu prawnego.

Jeżeli

bowiem,

uznając

za

zasadne

rozstrzygnięcie

Sądu

Rejonowego

o obciążeniu powódek kosztami postępowania pierwszoinstancyjnego na ogólnej

zasadzie art. 98 k.p.c., Sąd Okręgowy omówił treść i przesłanki stosowania tego

przepisu, tym bardziej powinien uzasadnić racje przemawiające za odstępstwem

od tej reguły w postępowaniu apelacyjnym.

Z tych powodów zaskarżone orzeczenie powinno zostać uchylone, a sprawa

zwrócona do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Drugi z zarzutów

zażalenia,

zmierzający

do

zakwestionowania

merytorycznej

zasadności

rozstrzygnięcia opartego na art. 102 k.p.c., pozostaje w tej sytuacji przedwczesny.

Z uwagi na wadliwe skonstruowanie uzasadnienia, uniemożliwiające

dokonanie kontroli sposobu zastosowania art. 102 k.p.c., a także uwzględniając

dyskrecjonalny charakter kompetencji do odstąpienia od orzekania o kosztach

postępowania, niezasadne byłoby rozpoznanie sprawy co do istoty bez poznania

motywów postanowienia Sądu Okręgowego.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

orzeczono jak w postanowieniu.