I CZ 129/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 129/10

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zbigniewa F. i Janiny F.

przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "W. "

w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 grudnia 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie w przedmiocie kosztów

zawarte w pkt I i III wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 lutego 2010 r.,

1)

odrzuca zażalenie pozwanej w zakresie dotyczącym

orzeczenia zawartego w punkcie I wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2010 r., uchyla

postanowienie orzekające o kosztach procesu

w postępowaniu

odwoławczym

objęte

punktem

III wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2010 r.,

i w tej części przekazuje sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

W uwzględnieniu apelacji pozwanej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej

„W. " w W. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 2 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 24 lutego 2010 r. zmienił ten wyrok przez obniżenie zasądzonej na

rzecz powodów Zbigniewa F. i Janiny F. kwoty 32095,49 zł do kwoty 8445,21 zł,

oddalił powództwo w pozostałej części oraz obniżył pobraną na rzecz Skarbu

Państwa opłatę sądową, oddalił apelację w pozostałej części i nie obciążył

powodów kosztami procesu w postępowaniu odwoławczym oraz orzekł o kosztach

pełnomocnika powodów ustanowionego z urzędu. Na uzasadnienie orzeczenia w

przedmiocie kosztów procesu podał, że niezasadne były zarzuty dotyczące

wadliwego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji kosztów procesu i co do tego

apelacja podlegała oddaleniu, ponieważ punkt 4 wyroku Sądu Okręgowego nie

dotyczył zasad zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. O kosztach procesu

orzekł na zasadzie art. 102 w związku z art. 108 § 1 k.p.c.

Pozwana w zażaleniu, zaskarżając postanowienie w przedmiocie kosztów

zawarte w punktach l i III wyroku Sądu Apelacyjnego, domagała się jego zmiany

i zasądzenia od powodów na jej rzecz kosztów procesu według norm

przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje,

zwłaszcza że poniosła wysokie koszty związane z opłatą od apelacji w kwocie 1472

zł. Zarzuciła kwestionowanemu orzeczeniu naruszenie art. 98 k.p.c. przez

nieprzyznanie jej zwrotu kosztów procesu, mimo zgłoszonego w apelacji wniosku

o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Zwolnienie

powodów od obowiązku ponoszenia kosztów w postępowaniu odwoławczym było

nietrafne, jak też w ogóle nieumotywowane.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zaskarżenie zażaleniem rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego objętego

punktem I wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. było niedopuszczalne, ponieważ nie

zawiera ono orzeczenia w przedmiocie kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zmienił

wyrok Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do zgłoszonego roszczenia oraz

nieuiszczonych kosztów sądowych. Nie ma podstaw do przyjęcia, że jako

rozstrzygnięcie o kosztach procesu można traktować orzeczenie o pobraniu na

rzecz Skarbu Państwa nieopłaconej opłaty sądowej. Na taką ocenę powołanego

orzeczenia nie zezwala również stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale

z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72 OSNCP 1972/12/215, przyjmujące że każde

rozstrzygnięcie

o

kosztach

procesu,

choćby nie

uwzględniało

w całości

zgłoszonego wniosku zawiera w sobie domniemanie oddalenia pozostałej jego

części. Nieuiszczone koszty sądowe nie są elementem kosztów niezbędnych do

celowego dochodzenia praw i celowej obrony, o jakich mowa w art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

Objęte tym uregulowaniem koszty sądowe, to koszty poniesione przez stronę.

Niezależnie od tego podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku właściwego

postanowienia

zaskarżenia

dotyczącego

kosztów

procesu

poniesionych

w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie mogłoby ono być

przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego, ponieważ takiej możliwości nie

przewiduje art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. Przepis ten dopuszcza jedynie zażalenie na

postanowienie co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia

sądu pierwszej instancji, podczas gdy sąd odwoławczy rozstrzygając o kosztach

postępowania przed sądem pierwszej instancji rozstrzyga w istocie o kosztach

procesu, o których orzekał już sąd pierwszej instancji (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r., II CZ 7/10, z dnia 24 września 2010 r.,

IV CZ 60/10, z dnia 27 października 2010 r., V CZ 69/10, niepublikowane).

Z powyższych względów zażalenie w tym zakresie, jako niedopuszczalne,

podlegało odrzuceniu w oparciu o art. 394 1 § 3 w związku z art. 39821 i art. 373

k.p.c.

Na

podzielenie

zasługiwało

natomiast

zażalenie

na

postanowienie

dotyczące kosztów postępowania apelacyjnego. Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny,

jako podstawy orzeczenia o tych kosztach, zasady przewidzianej art. 102 k.p.c.

łączyło się z obowiązkiem wskazania szczególnie uzasadnionych wypadków, od

istnienia których uzależniona jest możliwość nieobciążania strony przegrywającej

kosztami

należnymi

wygrywającemu

przeciwnikowi.

Objęte

wymienionym

uregulowaniem uwolnienie strony od zwrotu kosztów procesu jest rozwiązaniem

szczególnym, niepodlegającym rozszerzającej wykładni oraz wykluczającym

wszelkie uogólnienia. Ustalenie, że w całokształcie okoliczności konkretnej sprawy

uzasadnione

jest

odstępstwo

od

podstawowych

zasad

decydujących

o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu należy do swobodnej oceny

sądu. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że nie wymaga ona powołania tych

przyczyn, które złożyły się na przyjętą ocenę. Z uwagi na wskazaną możliwość

zaskarżenia orzeczenia o kosztach procesu decyzja Sądu drugiej instancji nie

może uchylać się kontroli Sądy Najwyższego, co ma miejsce w przypadku

powołania się jedynie na przepis traktujący o zasadzie słuszności. Przyjęty został

w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, podzielany w rozpoznawanej sprawie,

że nie jest szczególnie uzasadnionym wypadkiem samo zwolnienie strony od

kosztów sądowych, o czym stanowi art. 108 u.k.s.c., skoro należy brać pod uwagę

zarówno wszelkie kwestie zachodzące zarówno w ramach postępowania, jak i poza

nim (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09,

wyrok z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, niepublikowane).

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie odnoszące się do

punktu III wyroku Sądu Apelacyjnego podlegało uchyleniu, a sprawa przekazaniu

do ponownego rozpoznania w oparciu o art. 394 1 § 3 w związku z art. 39815 k.p.c.

Na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 3941 § 3, art. 39821 k.p.c. rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu

orzeczeniu.