I CZ 127/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 127/12

POSTANOWIENIE

Dnia 4 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi m.st. Warszawy

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 października 2012 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 czerwca 2012 r.,

1) oddala zażalenie;

2) zasądza od powódki na rzecz Prokuratorii Generalnej

Skarbu Państwa reprezentującej pozwany Skarb Państwa Prezydenta m.st. Warszawy kwotę 1200 zł (jeden tysiąc

dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił skargę kasacyjną powódki od wyroku tego Sądu z dnia 15 listopada 2011 r.

Wskazał, że odpis powyższego wyroku został doręczony pełnomocnikowi

powódki w dniu 16 lutego 2012 r. Wniosek powódki o zwolnienie od kosztów

sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu został oddalony postanowieniem Sądu

Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2012 r., a odpis tego postanowienia pełnomocnik

powódki otrzymał w dniu 11 kwietnia 2012 r. W dniu 18 kwietnia 2012 r. powódka

wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 10 kwietnia 2012 r., które Sąd

Apelacyjny odrzucił jako niedopuszczalne postanowieniem z dnia 20 kwietnia

2012 r. Odpis powyższego orzeczenia pełnomocnik powódki otrzymał w dniu

30 kwietnia 2012 r.

W dniu 22 czerwca 2012 r. pełnomocnik powódki wniósł skargę kasacyjną.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że w świetle art. 3982 § 1 oraz art. 124 § 4 k.p.c.

skarga kasacyjna została wniesiona po terminie, którego bieg rozpoczął się

w sprawie od dnia doręczenia pełnomocnikowi powódki odpisu niezaskarżalnego

postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., to jest od dnia 11 kwietnia 2012 r.,

a nie jak przyjmuje powódka - od dnia 20 kwietnia 2012 r. Termin ten upłynął

zatem w dniu 11 czerwca 2012 r., wobec czego skarga kasacyjna wniesiona w dniu

22 czerwca 2012 r. podlegała odrzuceniu na podstawie 3986 § 2 k.p.c.

jako spóźniona.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powódki zarzucił,

że Sąd Apelacyjny nie wziął pod uwagę, iż powódka, która ma 90 lat i jest osobą

niepełnosprawną, nie może szybko załatwiać swoich spraw, co powinno być

uwzględnione w postępowaniu sądowym przy składaniu przez nią pism

procesowych. Wskazał, że powódka była chora i dopiero kilka dniu przed upływem

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustanowiła pełnomocnika z wyboru, który

nie był w stanie w tak krótkim czasie zapoznać się z aktami. Zarzucił, że Sąd

Apelacyjny nie wskazał, w treści postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., że jest

ono niezaskarżalne i nie podał podstawy prawnej niezaskarżalności, a w pouczeniu

wprowadził powódkę w błąd pisząc, że może to postanowienie zaskarżyć. W ocenie

pełnomocnika powódki postanowienie z dnia 10 kwietnia 2012 r. było zaskarżalne,

zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r. SK 3/05,

a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia doręczenia powódce odpisu

postanowienia z dnia 20 kwietnia 2012 r.

W oparciu o powyższe wnosił o zmianę lub uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz „o przywrócenie terminu na przyjęcie przez sąd skargi

kasacyjnej, a tym samym o przyjęcie do rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi

kasacyjnej powódki”.

W piśmie procesowym z dnia 20 lipca 2012 r. pełnomocnik powódki wniósł

o objęcie przez Sąd Najwyższy kontrolą na podstawie art. 380 k.p.c. także

postanowień Sądu Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2012 r. oraz z dnia 20 kwietnia

2012 r.

Strona pozwana wnosiła o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny, w rozpoznawanej sprawie bieg

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należało określać według zasad

przewidzianych w art. 124 § 4 w zw. z art. 124 § 3 i art. 3985 § 1 k.p.c., bowiem

przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został zgłoszony wniosek

o zwolnienie powódki od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Wniosek ten został rozpoznany przez Sąd Apelacyjny działający jako sąd

drugiej instancji i oddalony postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2012 r.

Postanowienie to nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie

i gdy zostało wydane przez sąd drugiej instancji nie przysługuje na nie żaden

środek odwoławczy (porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 3 marca 2000 r. III CZ 192/99 i z dnia 8 października 2009 r. II PZ 14/09,

niepubl.). Wbrew twierdzeniom skarżącej, Trybunał Konstytucyjny nie podważył

tego rodzaju regulacji prawnej i w wyroku z dnia 31 marca 2009 r. SK 19/08 (OTK-A

2009/3/29) stwierdził jej zgodność z Konstytucją. Powołany w zażaleniu wyrok tego

Trybunału z dnia 27 marca 2007 r. SK 3/05 (OKT-A 2007/3/32) dotyczy natomiast

innej kwestii, gdyż rozstrzyga o niezgodności z Konstytucją niedopuszczalności

zaskarżenia postanowienia w przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz

pierwszy przez sąd drugiej instancji, nie odnosi się więc do niezaskarżalności

wydanego przez ten sąd postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów

sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czego dotyczy wskazany wyrok

z dnia 31 marca 2009 r. stwierdzający zgodność z Konstytucją tego uregulowania.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2012 r. o odmowie

zwolnienia powódki od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu

było zatem niezaskarżalne i jako takie stało się prawomocne w dniu wydania.

Prawidłowo zatem Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r.

odrzucił, jako niedopuszczalne, zażalenie na to postanowienie, wniesione przez

pełnomocnika powódki.

W tej sytuacji dwumiesięczny termin do wniesienia skargi kasacyjnej

przewidziany w art. 3985 § 1 k.p.c., liczony zgodnie z zasadami określonymi w art.

124 § 4 k.p.c., rozpoczął bieg od dnia doręczenia pełnomocnikowi powódki odpisu

niezaskarżalnego i prawomocnego postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., a więc

od dnia 11 kwietnia 2012 r. i upłynął w dniu 11 czerwca 2012 r. Prawidłowo zatem

Sąd Apelacyjny, powołując się na art. 3986 § 2 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną

wniesioną po tym terminie.

W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do oceny przez Sąd Najwyższy na

podstawie

art.

k.p.c.

merytorycznej

zasadności

postanowienia

Sądu

Apelacyjnego z dnia 10 kwietnia 2012 r., a więc merytorycznej zasadności odmowy

zwolnienia powódki od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu,

gdyż to rozstrzygnięcie nie miało wpływu na treść zaskarżonego postanowienia.

Skarga kasacyjna została bowiem odrzucona jako wniesiona po terminie, a nie jako

nieopłacona lub wniesiona osobiście przez powódkę. Na odrzucenie skargi jako

wniesionej po terminie miał więc wpływ jedynie sam fakt wydania postanowienia

o odmowie zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz

niezaskarżalność tego postanowienia, gdyż okoliczności te miały wpływ na sposób

liczenia terminu do wniesienia skargi. Obie te okoliczności zostały poddane

przedstawionej wyżej ocenie Sądu Najwyższego w ramach badania zasadności

zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, natomiast kwestia, czy

zasadnie Sąd Apelacyjny odmówił zwolnienia powódki od opłaty od skargi

kasacyjnej

i

merytoryczną

ustanowienia

kontrolą

jako

pełnomocnika

nie

mająca

z urzędu,

wpływu

na

musi

treść

pozostać

poza

zaskarżonego

postanowienia.

Powołane w zażaleniu okoliczności związane z wiekiem i stanem zdrowia

powódki oraz kwestie dotyczące pouczenia o zaskarżalności postanowienia z dnia

10 kwietnia 2012 r. także nie mogły być brane pod uwagę przy ocenie, czy środek

odwoławczy został wniesiony w terminie, gdyż terminy określone w ustawie mają

charakter bezwzględnie obowiązujący i obowiązują strony niezależnie od

okoliczności podmiotowych, które mogą podlegać ocenie sądu jedynie w razie

złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Jako taki wniosek należy

potraktować zawarty w zażaleniu wniosek „o przywrócenie terminu na przyjęcie

przez sąd skargi kasacyjnej”, choć został on sformułowany nieporadnie, niezgodnie

z wymogami profesjonalizmu oczekiwanymi od zawodowego pełnomocnika oraz

zawiera także, bezprzedmiotowy w tym piśmie procesowym, wniosek „o przyjęcie

do rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej powódki”. Ponieważ jednak

zażalenie, poza kwestionowaniem faktu uchybienia terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej, co okazało się nieskuteczne, zawiera także przytoczenie okoliczności

mających usprawiedliwić niezachowanie terminu oraz wniosek, wprawdzie mało

precyzyjny, lecz dający się wywieść z treści, o przywrócenie terminu do wniesienia

skargi kasacyjnej – wniosek ten powinien zostać rozpoznany przez Sąd Apelacyjny

po prawomocnym odrzuceniu skargi kasacyjnej.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.

Na wniosek strony pozwanej zawarty w odpowiedzi na zażalenie zasądzono

na jej rzecz od powódki zwrot kosztów postępowania zażaleniowego na podstawie

art. 98 w zw. z art. 108 § 1, art. 397 § 2, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).