I CZ 124/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 124/10

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A.(...) Spółki z o.o. w G.

przeciwko W. B. o wydanie ruchomości,

i z powództwa wzajemnego W. B.

przeciwko A.(...) Spółce z o.o. w G. o zapłatę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 grudnia 2010 r.,

na skutek zażalenia powódki-pozwanej wzajemnej na postanowienie w przedmiocie

kosztów procesu zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 kwietnia 2010 r.,

sygn. akt V Ca (…),

1)

odrzuca zażalenie w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o kosztach

procesu związanych z postępowaniem przed Sądem pierwszej instancji

zawarte w punkcie 1 wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 kwietnia 2010

r., sygn. akt V Ca (…);

2)

uchyla

zaskarżone

postanowienie

objęte

punktem

II wyroku

Sądu

Okręgowego w W. z dnia 16 kwietnia 2010 r., sygn. akt VCa (…) i zasądza od

W. B. na rzecz A.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwotę

4795 zł (cztery tysiące siedemset dziewięćdziesiąt pięć) tytułem zwrotu

kosztów procesu w postępowaniu odwoławczym;

3)

znosi koszty postępowania zażaleniowego wzajemnie.

Uzasadnienie

W uwzględnieniu apelacji Spółki A.(...) Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 16

kwietnia 2010 r., zmieniając wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 16 września 2009 r.,

uwzględnił jej powództwo o wydanie domku mobilnego holenderskiego o wartości 29900

zł i oddalił powództwo wzajemne W. B. o zapłatę 18000 zł. Zaskarżonymi

postanowieniami zawartymi w punktach I i II tego wyroku zasądzono od W. B. na rzecz

A.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. kwotę 3617 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego i kwotę 4195 zł tytułem zwrotu kosztów

procesu związanych z postępowaniem odwoławczym. Na uzasadnienie rozstrzygnięcia

o kosztach procesu za obie instancje Sąd Okręgowy podał, że orzekł zgodnie z art. 98

k.p.c.

Postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek Spółki o

uzupełnienie opisanego wyroku w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania w

odniesieniu do całości zgłoszonego żądania o zasądzenie zwrotu kosztów procesu w

pełnej wysokości w obu instancjach.

W zażaleniu Spółka A.(...) domagała się zmiany rozstrzygnięcia o kosztach

procesu przez zasądzenie na jej rzecz w odniesieniu do postępowania przed Sądem

pierwszej instancji kwoty 6312 zł (1495 zł tytułem poniesionej opłaty od pozwu i 4817 zł

tytułem wynagrodzenia pełnomocnika w zakresie powództwa głównego i powództwa

wzajemnego) w miejsce kwoty 3617 zł oraz co do postępowania odwoławczego kwoty

4795 zł (2395 zł opłaty sądowej i 2400 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika w

zakresie powództwa głównego i powództwa wzajemnego) w miejsce kwoty 4195 zł.

Podniosła, że brak uzasadnienia orzeczenia w tym względzie uniemożliwia należyte

zgłoszenie zarzutów. Powołała się na to, że wniesienie powództwa wzajemnego

powinno być traktowane, również w ramach odpowiedzialności z tytułu kosztów procesu,

jak dwie samodzielne sprawy, co łączy się z prawem do wynagrodzenia pełnomocnika

tak w odniesieniu do powództwa głównego, jak i wzajemnego. Nie ma podstaw do

zliczania

wartości

przedmiotów

sporów

celem

określenia

wysokości

tego

wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dopuszczalność zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji ograniczona

została do tych, które wymienia w art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Przepis ten, jako uregulowanie

szczególne, nie może być rozszerzająco wykładany. Stosownie do treści art. 394 1 § 1

pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej

instancji, co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji. Powszechnie przyjęte zostało w judykaturze, że sądem pierwszej

instancji rozstrzygającym o kosztach procesu jest ten sąd, do którego kognicji należy

orzekanie po raz pierwszy o zwrocie tych kosztów. Natomiast rozstrzygnięcie sądu

odwoławczego o kosztach procesu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w

wyniku wydania orzeczenia reformatoryjnego, nie jest orzeczeniem co do kosztów

procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Z tej racji

utrwalone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, na gruncie art. 394 1 § 1 pkt 2

k.p.c., zapatrywanie, że rozstrzygnięcie sądu odwoławczego o kosztach procesu przed

sądem pierwszej instancji, w następstwie wydania orzeczenia reformatoryjnego, nie jest

orzeczeniem co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji i nie podlega kontroli Sądu Najwyższego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 158/09, i postanowienia z dnia 16 czerwca

2010 r., I CZ 30/10 oraz I CZ 45/10, z dnia 23 czerwca 2010 r., II CZ 7/10, 24 września

2010 r., IV CZ 60/10, a także z dnia 27 października 2010 r., V CZ 69/10, wszystkie

niepubl.). Taką wykładnię powołanego uregulowania podziela również Sąd w

rozpoznawanej sprawie, przyjmując że zażalenie do Sądu Najwyższego służy jedynie na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów postępowania apelacyjnego,

obejmujących również koszty postępowania kasacyjnego w przypadku uprzedniego

uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku sądu drugiej instancji i przekazania sprawy temu

sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Z tej przyczyny zażalenie Spółki A.(...) skierowane do rozstrzygnięcia o kosztach

procesu w odniesieniu do postępowania pierwszoinstancyjnego, zawartego w punkcie 1

wyroku należało odrzucić, jako niedopuszczalne, w oparciu o art. 394 1 § 3 w związku z

art. 39821 i art. 373 k.p.c.

Orzeczenie o kosztach procesu uzależnione jest od wyniku postępowania co do

zgłoszonego roszczenia, który decyduje o zastosowaniu przez sąd jednej z zasad

przewidzianych

art.

do

k.p.c.

Stosownie

do

podstawowej

zasady

odpowiedzialności za wynik sporu, objętej art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca

sprawę jest zobowiązana do zwrotu wygrywającemu przeciwnikowi poniesionych

kosztów, niezbędnych do celowego dochodzenia jego prawa lub obrony. Składniki

kosztów niezbędnych strony reprezentowanej przez radcę prawnego wskazane zostały

w art. 98 § 3 w związku z art. 99 k.p.c. Należą do nich poniesione koszty sądowe i

wynagrodzenie tego pełnomocnika. W przypadku skumulowania w jednej sprawie

dwóch powództw, wniesionego przez powoda i przez pozwanego, postępowanie toczy

się łącznie co do obu, ale każde z tych powództw nie traci samodzielnego bytu.

Następstwem tego założenia jest obowiązek sądu oddzielnego rozstrzygnięcia o

każdym z tych powództw, tak co roszczenia głównego, jak i odpowiedzialności z tytułu

kosztów procesu. Trafnie podnosi skarżąca, że odnosi się to również do wynagrodzenia

pełnomocnika, które jest oddzielne w zakresie każdego z powództw. Wskazuje na to

również podkreślenie aktualności umocowania pełnomocnika ustanowionego w ramach

powództwa głównego, także w odniesieniu do powództwa wzajemnego (art. 91 pkt 1

k.p.c.). Utrwalone jest orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreślające odrębność

każdego z tych powództw w zakresie dopuszczalności skargi kasacyjnej i obowiązku

wniesienia opłaty sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1998

r., III CKN 346/97, z dnia 25 listopada 1998 r., II CZ 120/98, niepubl., z dnia wyrok z dnia

12 kwietnia 2007 r., I PK 15/07, OSNP 2008/15-16/225). Wobec tego składnikiem

kosztów strony powodowej (powoda głównego), która wygrała sprawę, zarówno co do

powództwa głównego, jak i wzajemnego są poniesione opłaty sądowe (ustalone

oddzielnie od każdego z nich) i wynagrodzenie pełnomocnika określone również

oddzielnie w odniesieniu do każdego z tych powództw. Na podzielenie zasługuje zarzut

skarżącej, że ustalenie wysokości należnych jej kosztów związanych z postępowaniem

apelacyjnym było błędne. Przedmiotem zaskarżenia apelacją było orzeczenie Sądu

pierwszej instancji oddalające powództwo główne i uwzględniające częściowo

powództwo wzajemne. Opłata od apelacji od wartości przedmiotu zaskarżenia

powództwa głównego (29900 zł) wynosi 1495 zł, a powództwa wzajemnego (18000 zł)

900 zł. Uwzględnienie apelacji w całości uzasadniało zastosowanie art. 98 § 1 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. i zasądzenie wszystkich poniesionych przez apelującą

kosztów, do których poza powyższymi kosztami sądowymi należy wynagrodzenie

pełnomocnika w odniesieniu do każdego z powództw po 1200 zł (§ 6 pkt 5 w związku z

§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Suma należnych kosztów stanowi kwotę

4795 zł, a zatem zaskarżone postanowienie zasądzające kwotę 4195 zł było błędne.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić i zasądzić

prawidłowo wyliczone koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym w oparciu o art.

3941 § 3 w związku z art. 39816 i art. 98 § 1 k.p.c.

Koszty postępowania zażaleniowego zostały wzajemnie zniesione na podstawie

art. 100 w związku z art. 108 § 1 i art. 3941 § 3 k.p.c. z uwagi na niedopuszczalność

kontroli orzeczenia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego.