I CZ 122/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 122/11

POSTANOWIENIE

Dnia 24 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Krzysztofa i Krystiana H.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 24 listopada 2011 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 maja 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 22 maja 2009 r., Sąd Okręgowy oddalił powództwo

Katarzyny H. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia. W dniu 15 czerwca

2009 r. odpis wyroku wraz z jego uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi

powódki. W dniu 19 czerwca 2009 r. zmarła powódka w związku z czym

postanowieniem z dnia 2 lipca 2009 r. postępowanie w sprawie zostało

zawieszone. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2010 r., wydanym na posiedzeniu

niejawnym,

Sąd

Okręgowy

podjął

spadkobierców Katarzyny H.:

postępowanie

Krzysztofa

H. i

w sprawie

Krystiana

H. z

udziałem

Odpis tego

postanowienia został doręczony w dniu 2 sierpnia 2010 r. następcom prawnym

powódki. 12 sierpnia 2010 r. wpłynęło do Sądu Okręgowego pismo pełnomocnika

powodów z dnia 6 sierpnia 2010 r., zawierające oświadczenie, że obaj powodowie

popierają powództwo, natomiast w dniu 16 sierpnia 2010 r. została wniesiona przez

nich apelacja od wyroku Sądu pierwszej instancji. Postanowieniem z dnia 24 maja

2011 r. Sąd Apelacyjny, któremu przedstawiono akta sprawy wraz z apelacją

powodów, na podstawie art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c. odrzucił apelację jako

wniesioną po upływie terminu. Bieg terminu do wniesienia apelacji rozpoczął się

przed zawieszeniem postępowania i został przerwany przez zawieszenie

postępowania, jego bieg rozpoczął się na nowo z chwilą wydania postanowienia o

podjęciu postępowania z udziałem spadkobierców powódki. Termin ten upłynął

zatem w dniu 10 sierpnia 2010 r.

Od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 maja 2011 r. zażalenie

wnieśli powodowie, którzy zaskarżyli je w całości, zarzucając naruszenie:

-

art. 179 § 2 k.p.c. w zw. z art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 369 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 357 § 1 i art. 9 k.p.c. poprzez uznanie, że termin do wniesienia

apelacji po podjęciu postępowania zawieszonego z urzędu w razie śmierci

strony rozpoczyna bieg z chwilą wydania przez sąd na posiedzeniu

niejawnym

postanowienia

o

podjęciu

zawieszonego

postępowania

z udziałem następców prawnych zmarłej strony, a nie z chwilą doręczenia

następcom prawnym odpisu tego postanowienia;

-

art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. w zw. z art. 369 § 1 k.p.c. w zw. z art.

45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji poprzez odrzucenie apelacji wniesionej

po terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia następcom prawnym

zmarłej strony odpisu postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania

jako spóźnionej i pozbawienie powodów prawa do rozpatrzenia ich sprawy

przez sąd w dwuinstancyjnym postępowaniu.

Powołując się na powyższe zarzuty, powodowie wnieśli o uchylenie

zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 179 § 2 w zw. z art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., w przypadku

zawieszenia postępowania z powodu śmierci strony, terminy ustawowe nie biegną i

zaczynają biec dopiero od początku z chwilą podjęcia zawieszonego postępowania.

Posługując się wyłącznie wykładnią gramatyczną, przy zastosowaniu także art. 360

k.p.c., należałoby zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, że „chwila

podjęcia postępowania”, o której mowa w art. 179 § 2 k.p.c., oznacza wydanie

przez sąd postanowienia o podjęciu postępowania, a nie chwilę doręczenia odpisu

tego postanowienia stronom. Taka wykładnia prowadzi jednak do konsekwencji,

których nie można zaakceptować przy uwzględnieniu celu, jakiemu służy

obligatoryjne zawieszenie postępowania w razie śmierci strony, jak również

gwarancji konstytucyjnych prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawa do

rozpoznania sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym (art. 78 i art. 176 ust. 1

Konstytucji). Akceptacja stanowiska Sądu Apelacyjnego - według którego bieg

terminu do wniesienia apelacji po doręczeniu stronie uzasadnienia wyroku,

przerwanego zawieszeniem postępowania, rozpoczyna swój bieg od początku od

daty wydania na posiedzeniu niejawnym postanowienia o podjęciu zawieszonego

postępowania - oznaczałaby, że termin ten mógłby minąć, np. z uwagi na

długotrwałe doręczenie odpisu postanowienia sądu, zanim strona dowiedziałaby się

o podjęciu postępowania w sprawie. W przypadku spadkobierców zmarłej strony,

oznaczałoby to, że bieg terminu do dokonania przez nich czynności procesowej

rozpocząłby się zanim spadkobiercy ci dowiedzieliby się o tym, że toczy się

postępowanie sądowe z ich udziałem. Niemal w każdym przypadku wydania

postanowienia o podjęciu postępowania w sprawie na posiedzeniu niejawnym

i, co się z tym wiąże, konieczność doręczenia stronom odpisu tego postanowienia,

ulegałby skróceniu termin, w ciągu którego strona mogłaby wnieść apelację.

Prowadziłoby to do tego, że termin do dokonania czynności procesowej, w postaci

wniesienia apelacji, w praktyce byłby krótszy od terminu przewidzianego w art. 369

§ 1 k.p.c. i zależałby wyłącznie od daty doręczenia stronie odpisu postanowienia

o podjęciu postępowania w sprawie. Powodowałoby to nie tylko, niczym

nieuzasadnione, zróżnicowanie sytuacji procesowej stron, ale również faktyczne

ograniczenie

prawa

strony do

wniesienia

środka

odwoławczego,

którego

elementem jest także termin, w ciągu którego strona może podjąć decyzję co do

zaskarżenia wyroku i sporządzić apelację. Założenie racjonalności ustawodawcy

wyłącza także taką interpretację omawianego art. 179 § 2 k.p.c., według której

niemal w każdym przypadku podjęcia przez sąd zawieszonego postępowania

w sprawie, postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym, dwutygodniowy

termin ustawowy do wniesienia apelacji przez stronę ulegałby faktycznemu

skróceniu względnie zainteresowana strona musiała korzystać z instytucji

przywrócenia

terminu

do

dokonania

spóźnionej

czynności

procesowej.

Należy mieć także na uwadze cel, jakiemu służy obligatoryjne zawieszenie

postępowania w razie śmierci strony na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c.

Pomijając, że zawieszenie postępowania zapobiega dalszemu toczeniu się

postępowania bez udziału zmarłej strony, zmierza ono także do zagwarantowania

dalszego udziału w sprawie następcom prawnym zmarłej strony i umożliwienia im

podejmowania skutecznych czynności procesowych. Jest to możliwe dopiero

wówczas, gdy następcy prawni zmarłej strony dowiedzą się o toczącym się

postępowaniu sądowym z ich udziałem, co następuje z chwilą doręczenia im

odpisu,

wydanego

na

posiedzeniu

niejawnym,

postanowienia

o

podjęciu

zawieszonego postępowania w sprawie z ich udziałem w miejsce zmarłej strony.

Powyższe

rozważania

uzasadniają

zastosowanie

reguł

wykładni

funkcjonalnej oraz prokonstytucyjnej i przyjęcie, że bieg terminu do wniesienia

apelacji - przewidzianego w art. 369 § 1 k.p.c. - w razie zawieszenia postępowania

na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k.p.c., po doręczeniu stronie, która następnie

zmarła, uzasadnienia wyroku, rozpoczyna się z chwilą podjęcia postępowania

w sprawie (art. 179 § 2 k.p.c.) przez co należy rozumieć chwilę doręczenia

następcom prawnym zmarłej strony, wydanego na posiedzeniu niejawnym, odpisu

postanowienia

o

podjęciu,

z

ich

udziałem,

postępowania

w

sprawie.

W konsekwencji zaskarżone postanowienie naruszało art. 179 § 2 w zw. z art. 369

§ 1 k.p.c. oraz art. 373 w zw. z art. 370 k.p.c.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 16 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c.). O kosztach postępowania zażaleniowego orzeknie Sąd Apelacyjny, zgodnie

z art. 108 § 1 k.p.c., w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

jw