I CZ 121/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 121/10

POSTANOWIENIE

Dnia 5 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa E. I. Spółki z o.o. w W.

przeciwko O. Spółce z o.o. w D.

o wydanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 listopada 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 20 maja 2010 r.,

oddala

zażalenie

i

nie

obciąża

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

pozwanego

kosztami

Powódka E. I. sp. z o.o. w W. wniosła o nakazanie pozwanej O. sp. z o.o. w

D. wydania ruchomości opisanych

w pozwie w pkt. od 1 do 16 w terminie

tygodnia od dnia wydania wyroku, zaś

w wypadku nie wykonania

powyższego obowiązku w terminie, zażądała zobowiązania pozwanej do zapłaty na

rzecz powoda kwoty 88.626 zł wraz

z ustawowymi odsetkami liczonymi

od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia zapłaty. Na wypadek nieuwzględnienia przez

Sąd powyższego roszczenia powódka zgłosiła żądanie ewentualne domagając się

zasądzenia od pozwanej kwoty 88.626 zł wraz

z ustawowymi odsetkami od dnia

1 czerwca 2007 r. do dnia zapłaty. Jak wynika

z uzasadnienia pozwu powyższa

kwota stanowi równowartość dochodzonych pozwem ruchomości.

Sąd Rejonowy wyrokiem zaocznym z 29 czerwca 2009 r. nakazał pozwanej

spółce wydanie powódce opisanych w pozwie ruchomości, przy czym nie

wypowiedział się na temat żądania zasądzenia od pozwanej spółki kwoty 88.626 zł.

Wyrok zaoczny, podobnie jak odpis pozwu został doręczony pozwanej

spółce, która nie wniosła sprzeciwu w terminie określonym w art. 344 § 1 k.p.c.,

w konsekwencji czego wyrok zaoczny uprawomocnił się z dniem 1 sierpnia 2009 r.

Przed uprawomocnieniem się wyroku zaocznego powodowa spółka złożyła

wniosek o jego uzupełnienie wskazując, że Sąd nie orzekł o całości żądania, które

zostało sformułowane w sposób alternatywny.

W piśmie procesowym, stanowiącym w istocie odpowiedź na wniosek

o uzupełnienie wyroku, pozwana spółka wniosła o oddalenie powództwa w całości.

Wniosek o uzupełnienie wyroku zaocznego Sąd Rejonowy rozpoznał na

rozprawie, na której oddalił wnioski dowodowe pozwanej uznając je za

niedopuszczalne i bezprzedmiotowe, a następnie wyrokiem z 26 listopada 2009 r.

w pkt I orzekł, że uzupełnia wyrok zaoczny z dnia 29 czerwca 2009 r. wydany przez

Sąd Rejonowy w Wydziale Gospodarczym w sprawie

o sygn. akt GC 474/09

w ten sposób, iż w przypadku nie wydania przez pozwaną O. sp. z o.o. w O.

powódce E. I. sp. z o.o. w W. ruchomości wymienionych w pkt I wyroku w terminie

7 dni od jego uprawomocnienia się, nakazuje zapłacić pozwanej O. sp. z o.o. w O.

na rzecz powódki E. I. sp. z o.o. w W. kwotę 88.626, 00 zł. W punkcie II wyroku

uzupełniającego Sąd Rejonowy oddalił wniosek w pozostałej części. W

uzasadnieniu wskazał, że żądanie pozwu sformułowane w sposób alternatywny co

do jego zasadności zostało rozstrzygnięte wyrokiem zaocznym z 29 czerwca 2009

r., w którym Sąd nakazał pozwanej wydanie powódce ruchomości. W wyroku tym

Sąd przez oczywistą niedokładność nie orzekł o obowiązku zapłaty równowartości

przedmiotowych ruchomości, w przypadku nie wykonania obowiązku ich wydania.

Sąd uznał, że wniosek powoda o uzupełnienie wyroku o żądanie alternatywne jest

wobec prawomocnego rozstrzygnięcia o zasadności roszczenia o nakazanie

wydania

ruchomości

niewątpliwie

uzasadniony

wyjaśniając

przy

tym,

że

uwzględnienie wniosku o uzupełnienie w zakresie żądania alternatywnego nie

może prowadzić do ponownego rozpoznania prawomocnie zakończonej sprawy.

Pozwana od powyższego wyroku wniosła apelację, którą Sąd Okręgowy

postanowieniem z 20 maja 2010 r. odrzucił. W

uzasadnieniu wskazał,

że niewątpliwie treść wyroku z 26 listopada 2009 r. należy do materii, która powinna

znaleźć się w wyroku zaocznym z 29 czerwca 2009 r. i w tym sensie stanowi

jedynie uzupełnienie wyroku zaocznego. Sąd Rejonowy pomimo wyznaczenia

rozprawy i wydania wyroku oznaczonego jako „oczny”, de facto zastosował reguły

obowiązujące przy wydaniu wyroku zaocznego w oparciu o przepis art. 479 18 § 2

k.p.c. Wydanie wyroku na rozprawie odbyło się bowiem w warunkach „zaoczności”

– pozwany jedynie formalnie zajął stanowisko w sprawie i składał wnioski

dowodowe, jednakże sąd wniosków tych i twierdzeń nie uwzględnił, uznając je za

niedopuszczalne. Zdaniem Sądu Okręgowego w takiej sytuacji procesowej Sąd

Rejonowy

powinien

wydać

wyrok

zaoczny

uzupełniający

wyrok

zaoczny

z 29 czerwca 2009 r. i kierując się treścią art. 343 k.p.c. z urzędu doręczyć obu

stronom

odpis

wyroku,

umożliwiając

pozwanemu

wniesienie

w

terminie

przewidzianym w art. 344 k.p.c. sprzeciwu od wyroku zaocznego w części, w której

został uzupełniony wyrokiem z 29 listopada 2009 r. W konsekwencji Sąd Okręgowy

uznał apelację pozwanego za niedopuszczalna i na podstawie art. 370 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwana sformułowała pod

adresem Sądu szereg zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego

wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co, następuje:

Wyrok zaoczny sąd co do zasady wydaje na rozprawie, w wypadkach

wskazanych w art. 339 i art. 340 k.p.c., tj. w sytuacji bezczynności pozwanego,

który został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy i któremu przed

rozprawą doręczono pozew lub inne pisma procesowe, przy czym sąd nie wyda

wyroku zaocznego, jeżeli pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej

nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie. Sąd nie

wyda

wyroku

zaocznego

o okolicznościach

również

faktycznych

w

sytuacji,

przytoczonych

w

gdy

twierdzenia

pozwie

lub

w

powoda

pismach

procesowych budzą wątpliwości lub zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie wskazuje się,

że w takiej sytuacji nie można wydać wyroku zaocznego opierając się na tych

twierdzeniach oraz, że należy przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu

wyjaśnienia powstałych wątpliwości (orz. SN z 14 sierpnia 1972 r., III CR 153/72,

OSNCP 1973, nr 5, poz. 60). Wyjątkowo tylko, w sytuacji określonej w art. 341

k.p.c. sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym tzw. zastrzeżony wyrok zaoczny.

Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd Okręgowy nie naruszył art. 339 § 1

k.p.c. przez przyjęcie, iż można wydać wyrok zaoczny mimo przeprowadzenia

rozprawy,

zajęcia

przez

strony

stanowiska

i

brania

czynnego

udziału

w postępowaniu sądowym. Taki pogląd nie został wyrażony w uzasadnieniu

zaskarżonego orzeczenia. Sąd Okręgowy wyraźnie natomiast wskazał, że Sąd

Rejonowy wydając wyrok uzupełniający zastosował reguły obowiązujące przy

wydaniu wyroku zaocznego zgodnie z art. 47918 § 2 k.p.c., że wydanie wyroku na

rozprawie odbyło się w warunkach „zaoczności”. Na uwzględnienie nie zasługuje

również zarzut naruszenia art. 339 § 2 k.p.c. przy pomocy którego skarżąca podjęła

próbę zakwestionowania wyroku zaocznego z 29 czerwca 2009 r. Zważyć należy,

że wyrok ten uprawomocnił się na skutek braku sprzeciwu pozwanej spółki i jako

prawomocny nie może być na tym etapie postępowania, w ten sposób przez nią

kwestionowany.

Nie ma również racji skarżąca twierdząc, że wyrok uzupełniający nie może

być wyrokiem zaocznym. Wprawdzie trafnie zauważa, że treść art. 351 § 3 k.p.c.

jasno wskazuje, że orzeczenie uzupełniające zapada w formie wyroku chyba,

że dotyczy kosztów lub rygoru natychmiastowej wykonalności, to jednak powołany

przepis nie wyklucza wydania w takiej sytuacji wyroku zaocznego. Przyjmując

zatem, że zastosowanie będą miały zasady ogólne, które nie zostały wyłączone

w postępowaniu z wniosku o wydanie wyroku uzupełniającego, to taki wyrok,

w zależności od wcześniejszej postawy pozwanego, w chwili wydawania wyroku

uzupełnianego, może mieć charakter zaoczny.

Z kolei zarzut naruszenia art. 351 § 1 k.p.c. dotyczy wadliwości

postępowania w przedmiocie uzupełnienia wyroku. Zważyć jednak należy, że Sąd

Okręgowy nie dopuścił się, a nawet nie miał możliwości dopuścić się uchybień

w tym zakresie bowiem nie orzekał w przedmiocie wniosku o uzupełnienie wyroku.

Postępowanie zainicjowane wnioskiem o uzupełnienie nie toczyło się przed tym

Sądem a nadto tenże Sąd odrzucając apelację od przedmiotowego wyroku

zaocznego nie poddał tego postępowania merytorycznej ocenie. Prawdą jest

natomiast, że Sąd wydając wyrok uzupełniający miał obowiązek zbadania podstawy

prawnej i faktycznej roszczenia alternatywnego. W literaturze trafnie podnosi się,

że wniosek o uzupełnienie jest ściśle związany z żądaniem pozwu, jego zakresem.

Nieorzeczenie o całym żądaniu jest wynikiem konkretnych wadliwości, które mogą

ujawnić się bezpośrednio po wszczęciu postępowania lub powstać dopiero na

etapie wyrokowania. Przebieg postępowania, czynności podejmowane przez sąd

i strony w jego toku z reguły będą wskazywały, czy ich przedmiotem było całe

żądanie (wszystkie żądania pozwu) czy też tylko część (niektóre żądania).

W zależności od tego, jakich uchybień dopuścił się sąd, który wydał wyrok

podlegający następnie uzupełnieniu, różny kształt może przybrać postępowanie

zainicjowane wnioskiem o uzupełnienie wyroku, w którego toku wspomniane

uchybienia powinny zostać usunięte. Trafnie wyjaśnił to Sąd Najwyższy w wyroku

z 24 maja 1973 r., II CR 235/73, (nie publ.), że sąd pierwszej instancji rozpoznając

wniosek o uzupełnienie wyroku, nie jest ograniczony materiałem zebranym

w sprawie i ma prawo, a nawet obowiązek przeprowadzenia nowych dowodów

i dokonania dodatkowych ustaleń niezbędnych do oceny zasadności żądania

objętego wnioskiem o uzupełnienie. Nie można wykluczyć również takiej sytuacji,

że przeprowadzenie postępowania dowodowego będzie zbędne, a nawet

niedopuszczalne, a sam wyrok uzupełniający w istocie ograniczy się do swoistej

korekty oczywistego przeoczenia sądu.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 78, art. 77 ust. 2, art. 45 ust. 1,

art. 176 Konstytucji RP oraz art. 379 pkt 5 k.p.c. to należy tylko wskazać, że nie

dochodzi do obrazy powołanych przepisów w sytuacji, w której strona korzysta

nieprawidłowo z przysługującego jej prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego

i wskutek tego spotyka się z zasadnym odrzuceniem wniesionego przez nią środka

(postanowienie SN z 21 marca 2000 r., II CKN 713/00, (nie publ.).

Trafnie

zatem

Sąd

Okręgowy

odrzucił

apelację

pozwanej

jako

niedopuszczalną przyjmując, że została wniesiona od wyroku zaocznego uznając

jednocześnie, że pozwanemu przysługuje sprzeciw od uzupełniającego wyroku

zaocznego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c oddalił zażalenie orzekając o kosztach postępowania na

podstawie art. 102 k.p.c.