I CZ 12/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 12/13

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa N. Spółki z o.o. w W.

przeciwko S. Spółce z o.o. w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej

na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 27 września 2012 r.,

uchyla

zaskarżony wyrok

o kosztach

postępowania

pozostawiając

rozstrzygnięcie

zażaleniowego

kończącemu postępowanie w sprawie.

orzeczeniu

Uzasadnienie

Strona powodowa domagała się wydania, na podstawie weksla in blanco

wystawionego przez stronę pozwaną i wypełnionego przez powoda, nakazu zapłaty

w postępowaniu nakazowym obejmującego obowiązek zapłaty przez stronę

pozwaną kwoty 426.477,30 złotych z odsetkami ustawowymi i kosztami

postępowania.

Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty z dnia 28 października 2008 roku

zgodnie z żądaniem pozwu, a po rozpoznaniu zarzutów pozwanego od tego nakazu

wyrokiem z dnia 28 grudnia 2011 roku oddalił powództwo i obciążył powoda

kosztami procesu poniesionymi przez stronę pozwaną.

Sąd Okręgowy ustalił, że strony łączyła umowa z dnia 27 listopada

2006 roku, na mocy której pozwany zobowiązał się do wykonania na rzecz powoda

usług polegających na pozyskaniu danych z ewidencji gruntów i budynków w części

opisowej i geometrycznej dla powiatów legnickiego, wałbrzyskiego oraz średzkiego,

które były z kolei niezbędne do realizacji przez powoda umowy z Agencją

Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zlecającej wykonanie przez powoda

numerycznych baz granic działek. Zabezpieczeniem wykonania przez pozwanego

umowy zgodnie z jej treścią był weksel własny in blanco bez indosu, z klauzulą bez

protestu, złożony przez pozwanego powodowi wraz z deklaracją wekslową, która

upoważniała powoda do wypełnienia weksla w przypadku nienależytego wykonania

przez pozwanego zobowiązania na kwotę nie wyższą niż 1.000.000 zł, przy czym

umowa przewidywała także kary umowne za niewłaściwe wykonanie wskazanych

w umowie świadczeń niepieniężnych strony pozwanej oraz za rozwiązanie lub

odstąpienie od umowy z przyczyn zależnych od zleceniobiorcy.

Z uwagi na nieterminowe wykonanie przedmiotu umowy przez pozwanego

powód wystawił w dniu 5 września 2008 roku notę księgową nr 2/2008, w której

obciążył pozwanego karami umownymi w kwocie 426.477,30 zł, zakreślając termin

ich zapłaty do dnia 10 września 2008 roku, a następnie wypełnił weksel na

powyższą kwotę i wezwał pozwanego do jego wykupienia.

Przyczyną oddalenia powództwa było uznanie przez Sąd I instancji,

że strona

powodowa

nie

udowodniła

zaistnienia

okoliczności

faktycznych

uzasadniających obciążenie strony pozwanej karami umownymi w wysokości

dochodzonej pozwem. Nadto Sąd wskazał, że na skutek oświadczenia powoda

o potrąceniu wierzytelności w wysokości 426.477 zł wynikającej z kar umownych

z wierzytelnością przysługującą pozwanemu w wysokości 481.154 zł zasądzoną

nakazem zapłaty z dnia 4.09.2008 r., sygn. akt XX GNC …/08, które zostało

doręczone pozwanemu w dniu 27 października 2008 r., doszło do umorzenia się

wierzytelności przed datą wydania nakazu zapłaty i w konsekwencji należałoby

przyjąć, iż dochodzona niniejszym pozwem wierzytelność w kwocie 426.477,30 zł

nie istniała już w dacie wydania nakazu zapłaty.

W apelacji od powyższego wyroku strona powodowa zarzuciła naruszenie

art. 496 k.p.c., albowiem Sąd Okręgowy nie zawarł w wyroku oddalającym

powództwo uprzedniego rozstrzygnięcia co do losów wydanego wcześniej nakazu

zapłaty,

niewyjaśnienie

wszystkich

okoliczności

faktycznych

istotnych

dla

rozstrzygnięcia sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które mogło

mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie art. 232 k.p.c. w związku z art. 6 k.c.

poprzez

niezasadne

po wniesieniu

przez

przeniesienie

pozwaną

ciężaru

zarzutów

dowodu

od

na

stronę

powodową

nakazu

zapłaty

wydanego

w postępowaniu nakazowym wobec zobowiązanego z weksla oraz przez oddalenie

powództwa mimo nieudowodnienia przez pozwanego okoliczności podniesionych

w zarzutach od nakazu zapłaty. Powód zarzucił także naruszenie art. 328 § 2 k.p.c.

oraz art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie oceny dowodów w sposób nasuwający

zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania. Formułując

powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa

w całości oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów

postępowania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości

i przekazanie Sądowi Okręgowemu sprawy do ponownego rozpoznania wraz

z rozstrzygnięciem o kosztach procesu za obie instancje.

Po rozpoznaniu apelacji powoda Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok

i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania,

pozostawiając

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

apelacyjnego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Apelacyjny wskazał, iż wyrok

podlegał uchyleniu już z tej przyczyny, że Sąd Okręgowy oddalił powództwo, nie

uchylając uprzednio wydanego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym

z dnia 28.10.2008 roku, naruszając tym samym art. 496 k.p.c. Ponadto w ocenie

Sądu II instancji, Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy, co uzasadniało

wydanie orzeczenia kasatoryjnego.

W zażaleniu na powyższy wyrok Sąd II instancji strona pozwana zarzuciła

naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, iż Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął

istoty sprawy oraz art. 350 § 1 i § 3 k.p.c. przez przyjęcie, że nie zaistniały

podstawy do sprostowania oczywistego przeoczenia wyroku Sądu Okręgowego

przez Sąd Apelacyjny w zakresie rozstrzygnięcia o uchyleniu nakazu zapłaty

w sytuacji oddalenia powództwa w całości. Skarżący wskazał, że Sąd II instancji

powinien był rozstrzygnąć o zasadności apelacji powoda w oparciu o zebrany

w sprawie

materiał

dowodowy

zamiast

wydawać

orzeczenie

kasatoryjne.

W konsekwencji domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r. - zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje stronie także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Obowiązujący aktualnie model apelacji pełnej zakłada, że sąd drugiej

instancji rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń

faktycznych, bazując na materiale zebranym w pierwszej instancji i prowadząc

w razie potrzeby własne postępowanie dowodowe oraz stosuje właściwe przepisy

prawa materialnego. Postępowanie apelacyjne powinno więc co do zasady

zakończyć się wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia kończącego spór

pomiędzy stronami. Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi

w § 2 i 3, sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę

do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej

instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości.

W

orzecznictwie

zgodnie z którym,

do

Sądu

Najwyższego

nierozpoznania

ugruntowane

istoty

sprawy

jest

stanowisko

dochodzi

wówczas,

gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było

przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania

albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje

przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r. II CKN 897/97,

OSNC 1999/1/22, z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750; z dnia

3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z dnia 21 października

2005 r. III CK 161/05, LEX nr 178635.; z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07,

OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi wówczas,

gdy sąd pierwszej instancji: rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy;

zaniechał w ogóle zbadania materialnej podstawy żądania; pominął całkowicie

merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę; rozstrzygnął o żądaniu powoda

na innej

podstawie

faktycznej

niż

zgłoszona

w

pozwie;

nie

uwzględnił

(nie rozważył) wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych

czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia powoda (por. postanowienie

SN z dnia 26.11.2012 roku, III SZ 3/12, Lex nr 1232797).

Przenosząc te ogólne wskazania na grunt rozpoznawanej sprawy podzielić

należy zarzuty żalącego co do braku podstaw wydania przez Sąd Apelacyjny

wyroku uchylającego zaskarżony apelacją powoda wyrok Sądu I instancji

i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, albowiem wbrew stanowisku

Sądu II instancji, Sąd I instancji rozpoznał istotę sporu między stronami, natomiast

inną kwestią jest, czy uczynił to prawidłowo, a więc zgodnie z prawem procesowym

i materialnym, czy należycie ustalił stan faktyczny i dokonał jego prawidłowej oceny

materialnoprawnej. Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy,

dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego

stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad

postępowania prowadzącego do wydania zaskarżonego apelacją orzeczenia.

Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

niewłaściwa

ocena dowodów czy ewentualna

błędna

subsumcja

nie

są

równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy (por. wyrok SN z dnia 22 kwietnia

1999 r., II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12, poz. 483).

Wbrew

zapatrywaniu

Sądu

II

instancji

nie

stanowiła

przyczyny

uzasadniającej konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego

okoliczność, iż Sąd Okręgowy dopuścił się oczywistego z punktu widzenia art. 496

k.p.c. przeoczenia przy redagowaniu sentencji wyroku polegającego na pominięciu

w punkcie I wyroku sformułowania „uchyla nakaz zapłaty z dnia 28 października

2008 roku” w sytuacji oddalenia powództwa w całości.

Pojęcie nie rozpoznania istoty sprawy odnosi się do nie zbadania podstawy

merytorycznej dochodzonego roszczenia, a nie do niekompletności orzeczenia,

czyli braku rozstrzygnięcia przewidzianego w art. 496 k.p.c. - w tym przypadku

o uchyleniu nakazu zapłaty z dnia 28.10.2008 roku w całości. Zauważyć przy tym

należy, że brak w sentencji wyroku Sądu Okręgowego sformułowania o uchyleniu

nakazu zapłaty z dnia 28 października 2008 roku nie zmienia istoty rozstrzygnięcia

merytorycznego w tym sensie, że zarówno sentencja jak i uzasadnienie wyroku

Sądu I instancji wskazują jednoznacznie, że Sąd I instancji uznał roszczenie objęte

nakazem zapłaty za bezzasadne w całości i z tego powodu je oddalił

po przeprowadzeniu

postępowania.

Należy

dokonać

rozróżnienia

między

rozstrzygnięciem merytorycznym sprawy (jako aktem jurysdykcyjnym wyrażającym

wolę i wiedzę sądu) a zewnętrznym wyrazem tego rozstrzygnięcia. W tym stanie

rzeczy zważywszy, że Sąd I instancji dokonał rozpoznania istoty sprawy,

zaś w sprawie

zgromadzony

został

materiał

pozwalający

na

wydanie

merytorycznego rozstrzygnięcia przez Sąd Odwoławczy, Sąd Najwyższy uchylił

zaskarżony

zażaleniem

wyrok

i

pozostawił

rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania zażaleniowego orzeczeniu kończącemu postępowanie w sprawie.

jw