I CZ 12/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 12/07

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku M. M.

przy uczestnictwie T. K., J. M., M. N.

i K. J.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 kwietnia 2007 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 30 października 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie, znosi postępowanie wszczęte

wniesieniem zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego

w W. z dnia 18 września 2006 r., odrzucające apelację i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do

ponownego

rozpoznania

i

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

rozstrzygnięcia

o

kosztach

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 30 października r. odrzucił

zażalenie wnioskodawczyni na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2

k.p.c., ponieważ zostało ono sporządzone i wniesione przez profesjonalnego

pełnomocnika

bez równoczesnego

opłacenia

tego

zażalenia

opłatą

stałą

w wysokości 400 zł, wynikającą z przepisów art. 40 i art. 18 ust. 2 w zw. z art. 19

ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Wnioskodawczyni zaskarżyła w całości to postanowienie zażaleniem,

zarzucając nieważność postępowania spowodowaną wadliwym składem Sądu

orzekającego. W ocenie żalącej, w składzie Sądu zasiadała sędzia J. D. W. sędzia Sądu Rejonowego, której nie została skutecznie udzielona delegacja do

orzekania w Sądzie Okręgowym, co skutkuje nieważnością postępowania z mocy

art. 379 pkt 4 k.p.c. Dokument o udzieleniu delegacji dla wymienionego sędziego

nie został bowiem podpisany przez uprawnionego do tego z mocy ustawy Ministra

Sprawiedliwości, lecz przez podsekretarza stanu w

Ministerstwie Sprawiedliwości

K. J. Skarżąca wskazuje na stanowisko prezentowane w orzecznictwie, z którego

wynika, że brak właściwie udzielonej delegacji dla sędziego prowadzi do

nieważności postępowania, a o wystąpieniu takiego braku świadczy okoliczność,

że z mocy art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (tekst

jedn.: Dz. U. 2003 r., Nr 24, poz. 199 ze zm.) Ministra zastępuje sekretarz stanu i to

w zakresie ustalonym przez Ministra, natomiast zastępowanie Ministra przez

podsekretarza stanu ustawodawca dopuścił tylko wówczas, jeżeli sekretarz stanu

nie został powołany. Żaląca twierdzi, że w dacie udzielenia sędziemu nieskutecznej

delegacji sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości był powołany.

Żaląca sprzeciwia się także stosowaniu przepisów nowej ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, twierdząc, że ponieważ apelacja, odrzucona

postanowieniem z dnia 18 września 2006 r., została wniesiona w dniu 10 stycznia

2006 r., a więc niemal dwa miesiące przed wejściem w życie obowiązującej

obecnie ustawy, to brak podstaw do stosowania

następnie środków odwoławczych,

jej przepisów do wnoszonych

ponieważ przepisy dotychczasowej ustawy

o kosztach sądowych z 1967 r. należy stosować aż do czasu zakończenia

postępowania w danej instancji. Wniesienie

dnia 10 stycznia 2006 r. apelacji

rozpoczęło postępowanie przed sądem drugiej instancji, co - zdaniem skarżącej ma ten skutek, że przepisy dotychczasowej ustawy o kosztach sądowych stosuje

się także do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu tej apelacji. W konkluzji

żaląca wniosła o uchylenie postanowienia z dnia 30 października 2006 r.

i przekazanie

sprawy

Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania

ewentualnie tylko o uchylenie tego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zażalenie wnioskodawczyni jest częściowo uzasadnione, ponieważ trafne

okazały się zarzuty dotyczące nieważności postępowania toczącego się przed

Sądem odwoławczym. Niezależnie jednak od podniesienia ich przez skarżącą

nieważność tę należało wziąć pod rozwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.).

Możliwość

delegowania

sędziego,

za

jego

zgodą,

przez

Ministra

Sprawiedliwości do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie wynika wprost

z art. 77 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Kwestia ta nie budzi więc wątpliwości.

W rozpoznawanej obecnie sprawie powstaje natomiast pytanie, czy w zastępstwie

Ministra

Sprawiedliwości

delegacja

taka

może

zostać

udzielona

przez

podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, a jeżeli tak, to w jakiej

sytuacji.

Ponieważ wskazane wyżej uprawnienie Ministra Sprawiedliwości ma

charakter uprawnienia osobistego i jest ściśle związane z tym organem, pozostając

w zakresie jego kompetencji, nie może zatem być przenoszone na inne organy

bądź osoby bez wyraźnej woli ustawodawcy. Okoliczność ta, ani też właściwe

przepisy, nie stoją jednak na przeszkodzie temu, by wspomniana delegacja została

w imieniu Ministra udzielona przez jego urzędującego zastępcę na podstawie

wcześniej otrzymanego upoważnienia. W takim bowiem przypadku delegacja ta

zostaje skutecznie udzielona w ramach przyznanych ustawowo kompetencji przez

uprawniony do tego podmiot, a więc przez Ministra.

Z przepisu art. 37 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie

Ministrów (tekst jedn.: Dz. U. 2003, Nr 24, poz. 199 ze zm.) m. in. wynika, że każdy

minister swoje zadania wykonuje przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu.

W oznaczonym przez ministra zakresie zastępuje go jednak sekretarz stanu,

natomiast dopiero wówczas gdy do jego powołania nie dojdzie, uprawnienie to

przysługuje

podsekretarzowi

stanu.

Minister,

ustalając

zakres

czynności

podejmowanych przez te osoby, obowiązany jest zawiadomić o tym Prezesa Rady

Ministrów. Z regulacją tą w pewnej dysharmonii pozostaje przepis ustępu

pierwszego § 2 Regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości

stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca

2006

r.

w

sprawie

ustalenia

regulaminu

organizacyjnego

Ministerstwa

Sprawiedliwości (Dz. Urz. MS Nr 6 poz. 118 ze zm.). Przepis ten został wydany na

podstawie art. 39 ust. 6 powołanej wyżej ustawy o Radzie Ministrów, choć

przewidziane ustawą upoważnienie dotyczy nieco innej materii. Ze wskazanego

przepisu

tego

Regulaminu

wynika

bowiem

jednoznacznie,

że

Ministra

Sprawiedliwości podczas jego nieobecności zastępuje sekretarz stanu oraz

wyznaczony podsekretarz stanu. Ponieważ jednak w hierarchii źródeł prawa aktem

wyższego rzędu jest ustawa, rozbieżność tę należy rozstrzygnąć przyznając

pierwszeństwo regulacji wymienionej już ustawy.

W

dotychczasowym

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

problematyka

dopuszczalności zastępstwa Ministra Sprawiedliwości przy podejmowaniu decyzji

o delegowaniu sędziego do pełnienia czynności sędziowskich w innym sądzie nie

znalazła jak dotąd odzwierciedlenia. Przedmiotem oceny tego Sądu była natomiast

niejednokrotnie dopuszczalność zastępowania Ministra Sprawiedliwości w zakresie

wnoszenia środka odwoławczego, jakim była kasacja. W licznych orzeczeniach

dotyczących tej kwestii Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, że ze względu na treść

cytowanego wyżej art. 37 ust. 5 ustawy o Radzie Ministrów (którego brzmienie nie

odbiegało od obecnie obowiązującego), gdy sekretarz stanu został w Ministerstwie

Sprawiedliwość powołany, jedynie on mógł w imieniu Ministra wnieść kasację

(por. postanowienia SN z dnia 7 listopada1996 r., I PKN 4/96, OSNP 1997, nr 11,

poz. 195; z dnia 15 listopada 1996 r., II CKU 34/96, nie publ. oraz z dnia

24 kwietnia 2003 r., WK 4/03, OSNKW 2003, nr 7-8, poz. 65). Ponieważ zasady

zastępowania ministra przez sekretarza i podsekretarzy stanu, określone

w powołanym przepisie ustawy, nie są zróżnicowane ze względu na rodzaj czy

podmiot podejmowanych przez Ministra czynności, a więc mają charakter jednolity,

powołane wyżej orzeczenia Sądu Najwyższego należało także uwzględniać przy

rozpoznawaniu zażalenia w sprawie niniejszej.

Sądowi Najwyższemu znany jest z urzędu fakt (art. 228 § 2 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.), że sekretarz stanu został w Ministerstwie

Sprawiedliwości powołany. Prowadzi to do wniosku, że w zastępstwie Ministra

Sprawiedliwości tylko sekretarz stanu jest uprawniony do podpisania w jego imieniu

dokumentu zawierającego udzieloną sędziemu delegację.

W tym kontekście, mając na względzie to, że dokument zawierający decyzję

o delegowaniu sędziego J. D. W. do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie

Okręgowym został podpisany przez podsekretarza stanu, należało przyjąć, że

delegacja ta nie została

skutecznie udzielona. W konsekwencji, ponieważ w

składzie Sądu orzekającego, który zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 30

października 2006 r. odrzucił zażalenie wnioskodawczyni, zasiadał sędzia do tego

nie uprawniony, skład ten należało uznać za niezgodny z przepisami prawa (art.

367 § 3 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.). Prowadzi to do uznania, jak słusznie

zauważa

skarżąca, że postępowanie zażaleniowe, które toczyło się przed tym

Sądem, dotknięte jest na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. sankcją nieważności (por.

np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2002 r., V CKN 1867/00,

OSNC 2003, nr 11, poz. 156).

Przechodząc do oceny zasadności przytoczonych w zażaleniu zarzutów

skarżącej o błędnym zastosowaniu przez Sąd odwoławczy przepisów ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz.

1398 ze zm.), a także art. 1302 § 3 k.p.c., należy zauważyć, że, wbrew stanowisku

skarżącej, postanowienie z dnia 18 września 2006 r. o odrzuceniu jej apelacji

niewątpliwie zalicza się do kategorii orzeczeń kończących postępowanie w drugiej

instancji. Zgodnie więc z art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, która weszła w życie dnia 2 marca 2006 r.,

zażalenie na to postanowienie, jako wniesione po tej dacie, podlegało

opłacie określonej w tej ustawie (por. nie publ. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 4 października 2006 r., II CZ 67/06 i II CZ 69/07). Jak wynika bowiem z tego

przepisu, w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy przepisy

dotychczasowe o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stosuje się do czasu

zakończenia postępowania w danej instancji. W

konsekwencji, ponieważ

przewidziana w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych opłata od zażalenia na postanowienie o odrzuceniu apelacji nie została

uiszczona przez profesjonalnego pełnomocnika zastępującego skarżącą, zażalenie

to powinno zostać odrzucone stosownie do mającego w tej sprawie zastosowanie

art. 1302 § 3 k.p.c. bez wezwania do uzupełnienia tej opłaty.

W tym stanie rzeczy, skoro jednak postępowanie przed Sądem drugiej

instancji, który odrzucił zażalenie wnioskodawczyni, okazało się nieważne, Sąd

Najwyższy orzekł, jak w sentencji, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 386

§ 2 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.