I CZ 118/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 118/11

POSTANOWIENIE

Dnia 20 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. L.

przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 20 stycznia 2012 r.,

zażalenia powoda na postanowienie zawarte w punkcie 3

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 marca 2011 r.,

1)

2)

zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że

odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania

należnymi stronie pozwanej;

zasądza od strony pozwanej Skarbu Państwa –

Centralnego Zarządu Służby Więziennej 120 (sto

dwadzieścia) zł na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 4 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz powoda

kwotę 1.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych i w

pozostałej części apelację oddalił, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego

kwotę 500 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił art. 102 k.p.c., którego zastosowanie Sąd

uzasadnił trudną sytuacją materialną powoda.

W

zażaleniu

na

to

postanowienie

powód

zarzucił

nieprawidłowe

zastosowanie art. 102 k.p.c., stwierdzając, że w okolicznościach sprawy Sąd

powinien odstąpić w całości od obciążania go kosztami postępowania. Wskazał, że

w związku z brakiem źródeł zarobkowania, przebywaniem w zakładzie karnym oraz

przebytym uzależnieniami od narkotyków i alkoholu nie posiada on możliwości

zapłaty zasądzonych kosztów. W konsekwencji, egzekucja tej kwoty byłaby

bezskuteczna. Wskazał on także, że Sąd drugiej instancji uznał podstawę faktyczną

powództwa za zasadną, odmiennie oceniając jedynie wysokość należnego

zadośćuczynienia. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia

i odstąpienie od obciążania go kosztami apelacyjnymi w całości oraz o zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie, pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Szczególna podstawa orzeczenia o kosztach postępowania zawarta w art.

102 k.p.c. została ukształtowana przez ustawodawcę w sposób ocenny, gdyż

ustawodawca

uzależnił

zastosowanie

tego

przepisu

rozpoznającego

sprawę.

Stwierdzenie,

czy

jej

od

okoliczności

uznania

sądu

wskazują

na

wystąpienie szczególnie uzasadnionego wypadku, uzasadniającego odstępstwo od

ogólnej reguły rozkładu kosztów postępowania wskazanej w art. 98 § 1 k.p.c.,

mieści się więc w ramach dyskrecjonalnych kompetencji sądu i może zostać

skutecznie zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie w razie

oczywistego naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. (tak konsekwentnie Sąd

Najwyższy, m.in. w postanowieniach: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, nie publ.

oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.). O zastosowaniu w sprawie

art. 102 k.p.c. mogą zadecydować okoliczności związane z sytuacją osobistą

strony, która byłaby zobowiązana do pokrycia kosztów sądowych oraz okoliczności

związane z charakterem rozstrzyganej sprawy.

Podstawą

rozstrzygnięcia

co

do

roszczenia

powoda

o

zasądzenie

zadośćuczynienia był art. 448 k.c. W przepisie tym ustawodawca od oceny sądu

uzależnił możliwość przyznania zadośćuczynienia osobie, której dobro osobiste

zostało naruszone. To samo dotyczy wysokości zasądzonego w takim przypadku

zadośćuczynienia, gdyż ustawodawca wskazał jedynie, że suma przyznana z tego

tytułu

powinna

być

„odpowiednia”.

Roszczenie

powoda

okazało

się

usprawiedliwione co do zasady, a o wysokości, w jakiej zostało uwzględnione

zadecydowała ocena Sądu Apelacyjnego, przeprowadzona w nawiązaniu do

wszystkich ujawnionych okoliczności sprawy. Wprawdzie apelacja powoda nie

została uwzględniona w całości, ale samo wniesienie przez powoda środka

zaskarżenia od wyroku Sądu Okręgowego uznać trzeba za celowe. Charakter

roszczenia rozpoznanego w sprawie uzasadniał zatem rozważenie zastosowania

art. 100 zd. 2 k.p.c. jako podstawy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania,

w miejsce art. 98 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 sierpnia

1965 r., II PR 267/65, nie publ. oraz z 10 marca 1972 r., II CZ 6/72, BSN 1972,

nr 5-6, poz. 95).

Na wybór właściwej podstawy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

musiała mieć również wpływ sytuacja osobista powoda, a okoliczności ją

charakteryzujące sprawiły, że Sąd Apelacyjny zastosował w sprawie art. 102 k.p.c.

Ta decyzja Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości. Trafnie zarzuca skarżący, że

w świetle wyniku postępowania w sprawie oraz ujawnionych w sprawie okoliczności

charakteryzujących sytuację osobistą powoda, brak było podstaw do obciążenia go

obowiązkiem zwrotu pozwanemu kwoty 500 zł tytułem kosztów postępowania.

Kwota ta, określona uznaniowo, tak samo jak i zadośćuczynienie, odpowiada

połowie przyznanego powodowi zadośćuczynienia w związku ze stwierdzonym

naruszeniem jego dóbr osobistych. Powód nie ma majątku ani dochodów, które by

mogły posłużyć na zaspokojenie zasądzonych od niego kosztów postępowania. Nie

ma też realnie widoków na poprawienie swojej sytuacji materialnej. W sprawie nie

zostało ustalone, żeby powód w sposób pieniaczy dochodził roszczeń, a skoro tak,

to brak jest dostatecznych racji ku temu, by obciążać go obowiązkiem

przeznaczenia

połowy

zadośćuczynienia

przyznanego

w

niewygórowanej

wysokości, na pokrycie kosztów postępowania w sprawie.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 16 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

Sąd Najwyższy orzekł, jak w pkt 1, a o kosztach postępowania zażaleniowego na

podstawie art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 109 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 39821 k.p.c. oraz art. 122 k.p.c. w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

md