I CZ 115/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 115/10

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Tadeusza A.

przeciwko Ewie D.-J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 grudnia 2010 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie zawarte w pkt IV wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 stycznia 2010 r. zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 kwietnia 2009 r. w ten sposób, że zasądził od

Ewy D.-J. na rzecz powoda Tadeusza A. kwotę 45.506,37 zł, oddalił powództwo co

do kwoty 485.419,98, nakazał pobrać od Ewy D.-J. na rzecz Skarbu Państwa –

Sądu Okręgowego kwotę 2.173 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu oraz

nakazał ściągnąć na rzecz tego Sądu „roszczenie” zasądzone od Ewy D.-J. na

rzecz Tadeusza A. (pkt I).

W pkt II wyroku oddalił apelację w pozostałej części, w pkt III zasądził od

Tadeusza A. na rzecz Ewy D.-J. kwotę 4.914 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego zaś w pkt IV nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu

Państwa – Sądu Okręgowego od Ewy D.-J. kwotę 4.914 zł z roszczenia

zasądzonego od Tadeusza A. na rzecz Ewy D.-J. tytułem opłaty od apelacji.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego o kosztach zawarte pkt I oraz w pkt IV

wyroku pozwana zaskarżyła zażaleniem i wniosła o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie pozwanej w zakresie, w którym zaskarża rozstrzygnięcie co do

kosztów w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, nie dotyczy kosztów

objętych hipotezą art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. Koszty te były już przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

W judykaturze wyjaśniono, że zażalenie do Sądu Najwyższego może być

wniesione na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie

były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r. II CZ 45/10, BSN 2010, nr 9, s. 12,

z dnia 16 czerwca 2010 r. I CZ 30/10 niepubl. z dnia 24 września 2010 r. IV CZ

60/10 niepubl. z dnia 23 czerwca 2010 r. II CZ 7/10 niepubl.). Bez znaczenia przy

tym jest to, że rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji co do kosztów postępowania

przed sądem pierwszej instancji różni się od zapadłego w tym względzie

rozstrzygnięcia

pierwszoinstancyjnego.

Możliwość

odmiennych

rozstrzygnięć

w toku instancji jest oczywistym założeniem kontroli instancyjnej orzeczeń.

Sądem pierwszej instancji w zakresie orzekania o kosztach procesu jest ten

sąd, do którego kognicji należy orzekanie o zwrocie kosztów w danym zakresie po

raz pierwszy. Zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego podlega więc

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu w takim zakresie,

w jakim mogło być ono wydane tylko przez ten sąd w orzeczeniu kończącym

postępowanie

apelacyjne.

Zakres

ten

obejmuje

orzeczenie

o

kosztach

postępowania apelacyjnego oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego

w przypadku, gdy Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił wyrok

sądu apelacyjnego i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania

oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 w zw.

z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).

Koszty procesu są wynikiem poddania się określonemu ustawowo

postępowaniu sądowemu w celu uzyskania w drodze orzeczenia urzeczywistnienia

normy prawnej. Mają w stosunku do przedmiotu sporu charakter akcesoryjny

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca

1966 r., III PZP 16/66 OSNCP 1966, nr 12, poz. 205), w związku z czym

postanowienie o kosztach procesu nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie,

lecz rozstrzygającym o żądaniu, które aktualizuje sam fakt wszczęcia procesu

i prowadzenia postępowania. O kosztach procesu sąd rozstrzyga na podstawie

zasad wynikających z art. 98 – 107 k.p.c. w orzeczeniu kończącym sprawę

w instancji. W skład kosztów procesu wchodzą koszty określone w art. 98 § 2 lub 3

k.p.c., do których należą także poniesione przez stronę koszty sądowe, tj. opłaty

i wydatki. Z treści art. 98 § 2 k.p.c. wynika, że jeżeli koszty sądowe nie zostały

poniesione przez stronę, tj. zostały tymczasowo „skredytowane” przez Skarb

Państwa, to nie są objęte pojęciem kosztów procesu. Niezapłacone fiskusowi

koszty sądowe nie stanowią bezpośredniego elementu stosunku prawnego

pomiędzy stronami, lecz w pierwszym rzędzie pozostają w stosunku pomiędzy

podmiotami procesu, a Skarbem Państwa.

Zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 113 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sadowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2010 r.

Nr 90, poz. 594) kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub

których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego

podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie

kosztów procesu. Przepis ten więc także jednoznacznie wyodrębnia koszty sądowe

niezaspokojone przez strony w toku instancji od opłat i wydatków przez nie

poniesionych.

Koszty sądowe, gdy nie są składnikiem kosztów procesu, stanowią

w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia,

obok orzeczenia o kosztach procesu, gdyż nie stanowią wtedy przedmiotu

rozliczenia

dokonywanego

pomiędzy

stronami;

zachowują

charakter

niezaspokojonej należności przysługującej Skarbowi Państwa, tj. podmiotowi

publicznemu organizującemu wymiar sprawiedliwości.

Ustawodawca na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. dopuścił zażalenie do

Sądu Najwyższego co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Z przepisu tego wynika więc, że na

rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów sadowych, które nie stały się elementem

koszów procesu, zażalenie nie przysługuje; koszty sądowe, których strona nie

zapłaciła, a które skredytował Skarb Państwa nie są bowiem kosztami procesu.

Przepis art. 3941 k.p.c. jako wyjątkowy nie może być interpretowany w sposób

rozszerzający. Dokonana wykładnia znajduje także oparcie w art. 1081 k.p.c.,

stanowiącym, że jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku

poniesienia kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej

z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym

sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 394 1 § 3 w zw. z art. 39821

i art. 373 k.p.c.).