I CZ 114/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 114/09

POSTANOWIENIE

Dnia 11 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. B. przy uczestnictwie M. R.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 lutego 2010 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 7

października 2009 r., sygn. akt IV Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy w W. dokonał podziału

majątku wspólnego M. B. i M. R. Następnie postanowieniem z dnia 24 marca 2009 r.,

przywrócił wnioskodawczyni termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie

uzasadnienia tego orzeczenia. Apelacja wnioskodawczyni od postanowienia z dnia 13

stycznia 2009 r. wniesiona została w dniu 8 kwietnia 2009 r. Zaskarżonym

postanowieniem Sąd Okręgowy w W., dokonując w oparciu o art. 373 k.p.c., kontroli

skuteczności wniesienia apelacji, odrzucił ją jako spóźnioną. Sąd ten uznał za

niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia i doręczenia

uzasadnienia powołanego postanowienia, czego konsekwencją było przyjęcie, że

apelacja wniesiona w terminie wskazanym w art. 369 § 1 k.p.c. jest spóźniona.

Stwierdził, że ujemne skutki procesowe, będące warunkiem dopuszczalności wniosku o

przywrócenie terminu, powstają dopiero z uchybieniem terminu do wniesienia środka

odwoławczego.

W zażaleniu wnioskodawczyni, podnosząc zarzut naruszenia art. 373 k.p.c.,

domagała się uchylenia postanowienia. Na uzasadnienie podała, że kontrola przez sąd

drugiej

instancji

zachowania

ustawowych

warunków

środka

odwoławczego,

dokonywana na podstawie art. 373 k.p.c., możliwa jest jedynie w sytuacji, gdy zachodzi

pewna ku temu podstawa i nie doprowadzi do przekroczenia dopuszczalnego i

racjonalnego terminu, którego to warunku nie spełnia odrzucenie apelacji po upływie

kilku miesięcy od jej wniesienia. Skarżąca nie mogła sporządzić apelacji bez zapoznania

się z uzasadnieniem postanowienia, a zatem apelacji wniesionej przed upływem terminu

wskazanego w art. 369 § 1 k.p.c. nie można uznać za spóźnioną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnicze znaczenie instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności

procesowej polega na usunięciu niekorzystnych dla strony skutków procesowych,

wywołanych dokonaniem tej czynności po upływie terminu ustawowego lub określonego

przez sąd. Uwzględnienie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu stwarza

sytuację, w której termin ten rozpoczyna swój bieg na nowo, a spóźniona czynność

traktowana jest tak, jakby była podjęta w terminie. Wobec tego wniosek może dotyczyć

jedynie takiej czynności procesowej, której niepodjęcie lub podjęcie po upływie

wyznaczonego terminu związane jest z określoną w ustawie sankcją (art. 168 § 2 k.p.c.).

Dążenie do uzyskania możliwości kontynuowania postępowania sądowego przez

zniweczenie skutków wywołanych bezskutecznością spóźnionej czynności procesowej

odnosi się do samodzielnej czynności procesowej. Za niedopuszczalne uznane zostało

w orzecznictwie Sądu Najwyższego i pogląd ten jest ugruntowany, domaganie się

przywrócenia terminu do dopełnienia czynności (wniesienie opłaty sądowej), która

stanowi jedynie element składowy złożonej czynności procesowej, jaką jest wniesienie

środka odwoławczego (por. postanowienie z dnia 22 lutego 2006 r. III CZ 4/06, niepubl.,

uchwałę z dnia 4 stycznia 2008 r. III CZP 119/07, OSNC-ZD 2008/4/98, postanowienie z

dnia 11 stycznia 2008 r. V CZ 121/07, niepubl., postanowienie z dnia 9 lipca 2008 r. V

CZ 44/08, niepubl.). Przewidziane art. 328 § 1 k.p.c. żądanie strony sporządzenia i

doręczenia uzasadnienia wyroku jest samodzielną czynnością procesową, która nie

stanowi elementu składowego kreującego lub tworzącego czynność procesową w

postaci środka odwoławczego. Za takim zapatrywaniem przemawia to, że powyższe

żądanie strony nie zawsze związane jest z zamiarem zaskarżenia wyroku, a odmowa

uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia podlega zaskarżeniu zażaleniem (art.

394 § 1 pkt 7 k.p.c.). Czynnością wszczynającą postępowanie odwoławcze jest

wniesienie środka odwoławczego. Odnosi się to również do takiej sytuacji, w której

złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest warunkiem dopuszczalności

wniesienia skargi kasacyjnej (art. 3985 § 1 k.p.c.), na co wskazał Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 16 maja 2006 r. III UZ 6/06, OSNP 2007/11-12/174.

Z uchybieniem terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

(postanowienia orzekającego co do istoty sprawy) sądu pierwszej instancji łączą się

negatywne dla strony skutki związane z niemożnością zapoznania się z argumentami

sądu, podjęcia decyzji co do zaskarżenia go, a także podniesienia właściwych zarzutów

w środku odwoławczym. Wykładnia art. 168 § 2 k.p.c. wyłączająca dopuszczalność

wniosku o przywrócenie terminu do złożenia żądania sporządzenia uzasadnienia

wymienionego wyroku sądu i doręczenia go stronie jest nieprawidłowa, na co zwrócił już

uwagę Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 września 1952 r. C 2118/52, niepubl.,

wskazując że okoliczność, że strona ma możliwość złożenia rewizji nie pozbawia jej

prawa do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia. Przewidziana art. 373 k.p.c. kontrola zachowania ustawowych wymagań

środka odwoławczego dokonywana przez Sąd odwoławczy następuje po przedstawieniu

mu akt sprawy. Przepis ten nie wskazuje terminu w jakim powinna być dokonana, jak też

nie zawiera zastrzeżenia, że po upływie znacznego okresu od złożenia apelacji jest

niedopuszczalna. Nie było jednak podstaw do podważania prawidłowości zastosowania

przez Sąd Rejonowy art. 168 k.p.c., w związku z art. 13 § 2 k.p.c. skoro nie

zakwestionowano uznania, że spóźnienie było niezawinione, a zatem termin do

wniesienia apelacji rozpoczął bieg od doręczenia pełnomocnikowi wnioskodawczyni

postanowienia Sądu Rejonowego z uzasadnieniem, stosownie do art. 369 § 1 k.p.c. w

związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu

w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c., jako zapadłe z naruszeniem art.

373 k.p.c. i art. 168 § 1 k.p.c.