I CZ 112/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 112/06

POSTANOWIENIE

Dnia 14 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi K.P. i A.P.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem

Sądu Rejonowego w W. z dnia 11 września 1984 r.,

sygn. akt [...]

w sprawie z wniosku A.S. i U.S.

przy uczestnictwie M.S., A.S., J.G. i F.G.

przy udziale A.P. i K.P.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 grudnia 2006 r.,

zażalenia skarżących na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W., pozostawiając temu

Sądowi

rozstrzygnięcie

zażaleniowego.

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Sąd

Okręgowy

po

rozpoznaniu

sprawy

na

skutek

apelacji

A.S.

postanowieniem z 10 kwietnia 2006 r. zmienił orzeczenie Sądu Rejonowego w W. z

23 października 2003 r. w ten sposób, że odrzucił skargę A. i K.P. o wznowienie

postępowania,

zakończonego

postanowieniem

z

września

1984

r.,

stwierdzającego nabycie z dniem 1 stycznia 1977 r. przez B.S. - wskutek

zasiedzenia - własności nieruchomości położonej w W., oznaczonej jako działka nr

73 o pow. 2729 m2. Orzekł też o zwrocie kosztów postępowania od skarżących na

rzecz A.S. Z uzasadnienia wynika, że podstawą rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego

było ustalenie, na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej

instancji, iż między uzyskaniem przez skarżących wiadomości o postanowieniu

stwierdzającym zasiedzenie, a złożeniem skargi o wznowienie (7 lipca 1993 r.)

upłynął termin dłuższy od miesięcznego - zakreślonego w art. 407 k.p.c., w

brzmieniu wówczas obowiązującym. Było to ustalenie diametralnie odmienne niż

dokonane przez Sąd pierwszej instancji.

W zażaleniu na postanowienie sądu drugiej instancji, skarżący zarzucili błąd

w ustaleniach faktycznych dotyczących daty powzięcia wiadomości z 1984 r.

o postanowieniu

stwierdzającym

nabycie

nieruchomości

przez

zasiedzenie

wynikający z fragmentarycznej oceny zgromadzonego materiału i naruszenie art.

407 k.p.c. Skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz o zasądzenie na ich

rzecz kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd

zachowania

Okręgowy dokonał

terminu

do

analizy oświadczeń

wniesienia

skargi.

W

i

zeznań

warstwie

dotyczących

sprawozdawczej

uzasadnienia uwzględnił:

1. twierdzenie pełnomocnika skarżących zawarte w skardze o uzyskaniu przez

nich w dniu 15 czerwca 1993 r. wiadomości, że do części ich gospodarstwa,

A.S. wpisana jest w ewidencji gruntów jako właścicielka,

2. oświadczenie

pełnomocnika

w

piśmie

złożonym

na

wezwanie

przewodniczącego, o uzyskaniu 13 czerwca 1993 r. przez skarżących

informacji o wydzieleniu spornej działki i sprawdzenia tego stanu w Urzędzie

Dzielnicowym dnia 15 czerwca 1993 r. Okoliczności te miał potwierdzić

świadek Z.J.,

3. zeznanie św. Z.J., iż wiadomość o stanie wpisu w (rejestrze) ewidencji

gruntów skarżący uzyskali od niego w kwietniu lub maju 1993 r.

4. zeznanie skarżącego A.P.:

a.

potwierdzające podane wyżej źródło informacji,

b.

wskazujące, że „od razu” wraz z żoną udali się do adwokata,

a następnie sprawdzili w urzędzie treść wpisu,

c.

określające na kilka dni okres zbierania dokumentów, oraz

d.

na 1 tydzień od zebrania, czas na złożenie skargi do sądu,

5. zeznanie św. Z.J., iż nabył inną nieruchomość po upływie około 2-3 m - cy

od sprawdzenia w urzędzie okoliczności dotyczących spornej działki oraz

udokumentowaną aktem notarialnym datę nabycia w dniu 18 czerwca

1993 r.

Dokonując oceny zgromadzonego materiału Sąd Okręgowy dał wiarę

zeznaniu św. Z.J. i na podstawie zestawienia przytoczonych wyżej dat ustalił, iż

wiadomość o tym, kto figuruje jako właściciel w ewidencji gruntów skarżący powzięli

najpóźniej w kwietniu 1993 r. Uściślając dalej datę uzyskania informacji od Z.J. o

wpisie w ewidencji gruntów jako połowę kwietnia 1993 r. (przez odliczanie okresu 23 m-cy od 18 czerwca 1993 r.) i dodając kilka dni na przygotowanie dokumentów

przez pełnomocnika - adwokata, Sąd Okręgowy nabrał przekonania, że o

podstawie wznowienia postępowania skarżący „wiedzieli już pod koniec kwietnia nie później jednak niż w połowie maja". Odrzucił Sąd jako niewiarygodne zeznania

św. A.P. o wniesieniu skargi (do sądu) w ciągu tygodnia od skompletowania

dokumentów.

Konfrontując przytoczone dowody i wnioski z materiałem zgromadzonym

w sprawie, należy zwrócić uwagę na następujące okoliczności:

1. Pełnomocnictwo procesowe (k. 39), zaświadczenie Urzędu Dzielnicy W.

potwierdzające posiadanie przez skarżącą, m.in., działki nr 43 (k. 40) oraz

zaświadczenie Wydziału Finansowego tegoż Urzędu o płaceniu podatków

noszą taką samą datę 15 czerwca 1993 r.

2. Świadek Z.J., zeznając w dniu 24 października 1997 r., określał ogólnie

okres poszukiwania działki do nabycia na rok 1993. Jako przyczynę

rezygnacji z kupna przedmiotowej nieruchomości wskazał to, że w Urzędzie

Dzielnicowym figurowała ona nie na nazwisko K. (nazwiska ich córki nie

pamiętał). Wskazując datę przekazania tej wiadomości wymienił porę roku

(wiosnę) oraz miesiące kwiecień albo maj, po czym w następnym zdaniu

dodał, iż dokładnie nie pamięta, czy mógł to być czerwiec. Nie pamiętał też,

czy działka, którą się interesował była uprawiona. W dalszej części zeznania

dodał, że swoją działkę nabył za jakieś 2-3 miesiące po tym, jak sprawdził

stan działki w urzędzie. Protokół nie zawiera stwierdzenia, iż zeznanie było

świadkowi

odczytane.

A.P.

przesłuchiwany

w

charakterze

strony

(uczestnika) w tym samym dniu, oprócz okoliczności przedstawionych w

uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zeznał ponad to, co relacjonował

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swego postanowienia, że spotkanie ze św.

Z.J. odbyło się w niedzielę wiosną 1993 r. - w maju lub czerwcu i w tę samą

niedzielę udali się do adwokata.

3. K.P. przesłuchiwana w charakterze strony 23 stycznia 1998 r. zeznała, że

spotkanie z małżonkami J. odbyło się w b. ciepłym dniu i sugerowała, że było

to w maju lub w czerwcu. Nie potrafiła dokładnie określić czasu między

zleceniem adwokatowi prowadzenia sprawy a złożeniem wniosku do sądu i

stwierdziła, że był to miesiąc lub dwa. Zaprzeczyła, aby przed zleceniem

sprawy adwokatowi wiedziała o sprawie o zasiedzenie, a wizytę u adwokata

określała zwrotem „od razu", uzupełniając słowami" kilka dni, może dwa".

Ponowne przesłuchanie skarżącej z 9 października 2003 r., tj. po upływie 10

lat od złożenia skargi o wznowienie postępowania wykazuje różnice co do

roku (1999), osoby zainteresowanej kupnem (uczestniczka zeznaje tylko o

kobiecie), a wizytę u adwokata wiąże z następnym dniem po rozmowie, w

której dowiedziała się o stanie zapisów w ewidencji, zeznając jednak, że był

to czerwiec - około połowy miesiąca.

Zebrany materiał jest zatem bogatszy od rozważanego przez Sąd Okręgowy,

a zeznania św. Z.J. nie są tak jednoznaczne jak przedstawiono to w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia. Swobodna ocena materiału, stanowiąca warunek

sprawowania wymiaru sprawiedliwości, nie zwalnia od jego oceny i ustalenia

podstawy faktycznej wyroku - bez względu na zgodność przeprowadzonych

dowodów. Jednak odmowa wiarygodności jednym a przyjęcie innych wymaga

oceny wszechstronnej zarówno w aspekcie ilościowym (całość materiału) jak i

logicznym, wymagającym analizy każdego środka dowodowego z osobna (w celu

ustalenia

treści

i

sensu)

oraz

wzajemnych

powiązań

między dowodami

potwierdzających lub wykluczających ich wiarygodność. W rozpoznawanej sprawie

dotyczy to zeznań świadka i skarżących oraz dokumentów. W odniesieniu do

zeznania Z.J., na których Sąd Okręgowy oparł swe ustalenia, należy wskazać

zróżnicowane formy określania terminów (zarówno określenia „kupił zaraz" jak i

ściślejsze: „wiosna", „kwiecień, maj" ale równocześnie niewykluczające czerwca

1993 r.

Również uczestnicy - skarżący o wznowienie, nie przytaczali ścisłych danych

wymieniając miesiąc czerwiec ale różniąc się co do dnia. Wskazane wyżej

dokumenty, tj. uzyskanie zaświadczeń od różnych organów władzy publicznej

i udzielenie pełnomocnictwa adwokatowi pochodzą natomiast z tej samej daty,

co może

uzasadniać wniosek o

determinacji w dążeniu

do

zaskarżenia

postanowienia z 1984 r. Zeznania, jak wskazano wyżej, były składane po upływie

znacznego okresu od relacjonowanych zdarzeń, spisywane prawdopodobnie

w pośpiechu (bez odczytywania i wnikania w treść relacji lub zapisu - dotyczy

to wskazania lub wpisania do protokołu roku 1999).

Sąd Okręgowy nie zwrócił uwagi na istotne ograniczenie zawarte w art. 382

k.p.c. Przepis ten upoważnia sąd drugiej instancji do zmiany ustaleń faktycznych

stanowiących podstawę wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji bez

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego.

Jak

stwierdzono

jednak

w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 marca

1999 r., sygn. III CZP 59/98 (OSNC 1999/7-8/124), stanowiącej zasadę prawną,

uprawnienie to nie oznacza, iż dokonywanie nowych, własnych, w tym

i odmiennych ustaleń przez sąd drugiej instancji, może nastąpić bez jakichkolwiek

uwarunkowań.

Zwrócono

uwagę

na

konieczność

zachowania

szczególnej

ostrożności w sferze dokonywania przez sąd drugiej instancji oceny dowodów

przeprowadzonych tylko przez sąd pierwszej instancji, a to ze względu

na niedoskonałość poznawczą protokołu odnośnie do okoliczności wpływających

na wiarygodność dowodów tzw. osobowych. Ocena dowodu z zeznań świadka lub

przesłuchania strony jest przecież wypadkową treści wypowiedzi, ocen dotyczących

samej osoby: jej zdolności zapamiętania i relacjonowania swych spostrzeżeń, oraz

sposobu formułowania zeznań na piśmie przez protokolanta. Ustalenia sądu

odwoławczego z konieczności są dokonywane w warunkach odmiennych - bez

zachowaniu bezpośredniości, dlatego należy wymagać od tego sądu szczególnej

skrupulatności przy analizie zeznań i ostrożności w dokonywaniu ocen, zwłaszcza jak w rozpoznawanej sprawie, gdy sąd dysponuje zeznaniami niepewnymi,

składanymi po upływie dłuższego czasu, nie wyjaśniającymi wewnętrznych

sprzeczności.

Z tego względu, gdy sąd drugiej instancji, w wyniku zgłoszonych zarzutów,

nabrał przekonania o nietrafności ustaleń faktycznych zawartych w zaskarżonym

postanowieniu, winien był ponowić przeprowadzone dowody z przesłuchania osób,

które zeznawały o okolicznościach związanych z zachowaniem terminu do

wniesienia skargi o wznowienie postępowania, i w razie utrzymywania się istotnych

sprzeczności ocenić wiarygodność oraz moc wszystkich dowodów nie wyłączając

dokumentów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia o dopuszczalności skargi.

Zaskarżone rozstrzygnięcie oparte na niepełnym materiale dowodowym,

w konsekwencji narusza przytoczony w zażaleniu art. 407 k.p.c. i uzasadnia

wniosek zażalenia. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art.

3941 2 i 3 k.p.c. w związku z art. 397 § 1 k.p.c. oraz art. 39815 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2

k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak na wstępie.