I CZ 111/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 111/08

POSTANOWIENIE

Dnia 5 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa E.C. i W.C.

przeciwko SM "C."

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 lutego 2009 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Okręgowego w P.

z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. Sąd Okręgowy w P. odrzucił

skargę kasacyjną powodów od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 czerwca

2008 r. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy podkreślił, że Powodowie E. i W.C. żądali

stwierdzenia nieważności uchwały nr 7 Zarządu SM „C. z dnia 15 czerwca 2007 r.

w sprawie

określenia

przedmiotu odrębnej własności lokali i garaży

w

nieruchomościach przy ul. J. Uchwała ta określa położenie i powierzchnię

poszczególnych lokali mieszkalnych, wskazuje na pomieszczenia do nich

przynależne, udziały we współwłasności nieruchomości wspólnej, a także określa,

komu przysługuje prawo do żądania przeniesienia własności lokalu, na jakich

zasadach i za jaką kwotę. Zdaniem Sądu Okręgowego, niniejsza sprawa ze

względu na przedmiot jest sprawą o prawa majątkowe. Przedmiotem zaskarżenia w

tej sprawie są koszty przekształcenia prawa do lokalu oraz kwestia przynależności

do lokalu określonych urządzeń. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi około

2.000 złotych, skarga kasacyjna nie spełnia zatem wymagania określonego w art.

3982 § 1 k.p.c., jest więc niedopuszczalna i podlega odrzuceniu przez sąd drugiej

instancji (art. 3982 § 2 k.p.c.). Uzasadniając przedstawione stanowisko, Sąd

Okręgowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach

dotyczących uchwał właścicieli lokali podejmowanych na podstawie ustawy z dnia

24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903

ze zm.; dalej: u.w.l.).

W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego pełnomocnik powodów

wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Ponadto wniósł,

„z ostrożności procesowej”, o stwierdzenie nieważności postępowania w niniejszej

sprawie. W uzasadnieniu stwierdził, że wartością przedmiotu zaskarżenia jest

wartość lokalu powodów. Podkreślił też, że Sądy I i II instancji nie kwestionowały

nieokreślenia przez powodów wartości przedmiotu sporu, zaś problem określenia

tej wartości pojawił się dopiero w postępowaniu międzyinstancyjnym po wniesieniu

skargi kasacyjnej. Zarzucił ponadto nieważność postępowania (art. 379 pkt 6

k.p.c.), skoro sprawę w pierwszej instancji rozpoznał Sąd Rejonowy, a w drugiej

instancji Sąd Okręgowy, podczas gdy, zgodnie z art. 17 pkt 4 2 k.p.c., do

rozpoznania sprawy w pierwszej instancji jest właściwy Sąd Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy przyjął, że wartością przedmiotu zaskarżenia są w niniejszej

sprawie „koszty przekształcenia prawa do lokalu”. Ściślej zaś chodzi tu o koszty

zawarcia przez pozwaną Spółdzielnię z powodami, którym przysługuje spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu, umowy o ustanowienie i przeniesienie odrębnej

własności tego lokalu. Stanowisko to jest nietrafne. Wspomniana umowa może być

zawarta dopiero w przyszłości, podczas gdy powodowie zaskarżyli do Sądu

uchwałę zarządu pozwanej Spółdzielni podjętą na podstawie art. 43 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz. U. z 2003 r.

Nr 119, poz. 1116 ze zm.; dalej: u.s.m.). Uchwała ta określa przedmiot odrębnej

własności wszystkich lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu

znajdujących w budynku stanowiącym część składową gruntu albo nieruchomość

odrębną od gruntu. Konieczna treść uchwały została uregulowana w art. 42 ust. 3

u.s.m. Lege non distinguente rzeczona uchwała dotyczy zatem wszystkich lokali,

a nie tylko lokalu powodów.

Sąd Okręgowy uznał, że rzeczona sprawa o stwierdzenie nieważności

uchwały zarządu pozwanej Spółdzielni jest, ze względu na jej przedmiot, sprawą

o prawa majątkowe. Powołał się przy tym na utrwalony w orzecznictwie Sądu

Najwyższego pogląd, że o tym, czy sprawa o uchylenie uchwały właścicieli lokali

(art. 25 u.w.l.) jest sprawą o prawa niemajątkowe, czy majątkowe, decyduje jej

przedmiot (zob. w szczególności: postanowienie z dnia 27 lutego 2001 r., V CZ

4/01, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 124; uchwała z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP

100/03 OSNC 2005, nr 12, poz. 129; uchwała z dnia 9 grudnia 2005 r., III CZP

111/05 OSNC 2006, nr 11, poz. 183; postanowienie z dnia 26 stycznia 2006 r.,

V CSK 53/05, OSP 2007, nr 2, poz. 14). Rozważenia jednak wymaga, czy pogląd

ten może być odniesiony do spraw o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo

o ustalenie nieistnienia uchwały organu spółdzielni.

W okresie obowiązywania art. 17 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu Sąd

Najwyższy początkowo zajmował stanowisko, że właściwość rzeczowa sądu

w sprawach o uchylenie uchwał organów spółdzielni mieszkaniowych zależała od

przedmiotu uchwały (postanowienie 16 listopada 1974 r., II CZ 122/84, niepubl.;

postanowienie z dnia 26 listopada 1975 r., I CZ 185/75, niepubl.; zob. też

postanowienie SN z dnia 11 grudnia 1984 r., I CZ 139/84, niepubl. dotyczące

właściwości rzeczowej sądu wojewódzkiego w sprawie o uchylenie uchwały rady

nadzorczej spółdzielni mleczarskiej o odwołaniu członka zarządu). Sąd Najwyższy

uznał jednak, że rozpoznawanie roszczeń o przyjęcie do spółdzielni mieszkaniowej

i o przydział lokalu po byłym członku (art. 221 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.; dalej: pr. spółdz.) należało do

właściwości sądu wojewódzkiego (postanowienie SN z dnia 5 września 1984 r.,

IV CZ 143/84, OSNCP 1985, nr 4, poz. 60).

Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) nowe brzmienie otrzymał

art. 17 pkt 1 k.p.c., zgodnie z którym do właściwości sądów wojewódzkich należały

sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe,

oprócz spraw z zakresu prawa rodzinnego oraz spraw o uchylenie uchwał organów

spółdzielni. Oznaczało to, że wszystkie sprawy o uchylenie uchwał organów

spółdzielni zostały, po pierwsze, przekazane do rozpoznawania przez sądy

rejonowe (wcześniej powiatowe; zob. art. 1 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 31, poz. 137 ze zm.) oraz, po

drugie, uznane za sprawy o prawa niemajątkowe, niezależnie od tego, czy były

łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, a w konsekwencji niezależnie od

wartości przedmiotu sporu. Sąd Najwyższy stwierdził w związku z tym, że do

właściwości

rzeczowej

sądu

rejonowego

należało

rozpoznanie

sprawy

o zobowiązanie spółdzielni do przyjęcia oznaczonej osoby w poczet członków, i to

bez względu na to, czy organ spółdzielni podjął uchwałę w tej kwestii

(postanowienie z dnia 19 maja 1986 r., IV CZ 65/86 OSNCP 1987, nr 8, poz. 124;

zob. też postanowienie z dnia 9 grudnia1985 r., II CZ 141/85 OSNCP 1986, nr 11,

poz. 179; postanowienie z dnia 25 października 1986 r., IV CZ 187185, niepubl.).

Artykuł 17 pkt 1 k.p.c. został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia

13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie ustawy - Prawo

o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks

postępowania

karnego,

o

Sądzie

Najwyższym,

o

Naczelnym

Sądzie

Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. Nr 53, poz. 306) w taki

sposób, że wśród spraw przekazanych do właściwości sądów rejonowych

pominięto sprawy o uchylenie uchwał organów spółdzielni. Sprawiło to, że

w sprawach tych przywrócono właściwość rzeczową sądów wojewódzkich (od dnia

1 stycznia 1999 r. – sądów okręgowych; zob. art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia

1998 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 160,

poz. 1064). Rozważane sprawy zachowały bowiem charakter spraw „o prawa

niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe” w rozumieniu art.

17 pkt 1 k.p.c. Twierdzenie przeciwne, że po pięciu latach utraciły one taki

charakter, nie wytrzymywałoby krytyki jako naruszające reguły wykładni logicznej,

systemowej i historycznej. Poza tym w orzecznictwie i piśmiennictwie jednolicie

przyjmuje się, że wszelkie stosunki prawne z zakresu prawa spółdzielczego są

pochodne od podstawowego stosunku członkostwa w spółdzielni, którego

niemajątkowy charakter nie budzi wątpliwości (zob. art. 18 pr. spółdz. w brzmieniu

nadanym przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 122,

poz. 1024).

Kolejna zmiana art. 17 k.p.c., dokonana przez art. 1 ustawy z dnia

16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699), polegała m. in. na dodaniu

punktu 42, zgodnie z którym do właściwości sądów okręgowych należą sprawy

o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów

osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi,

którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Również ta nowelizacja nie zmieniła

charakteru spraw o uchylenie uchwał organów spółdzielni, a także spraw

o stwierdzenie nieważności takich uchwał albo o ustalenie ich nieistnienia (zob. art.

42 § 9 pr. spółdz. w brzmieniu nadanym przez art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 3 czerwca

2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych

ustaw). Sprawiła ona jedynie, że właściwość rzeczowa sądu okręgowego w takich

sprawach wynika obecnie już nie z pkt 1 art. 17 k.p.c., ale z nowego pkt 4 2.

Ustawodawca poddał bowiem jednolitej regulacji z punktu widzenia właściwości

rzeczowej sądu okręgowego sprawy dotyczące uchwał organów wszystkich osób

prawnych, a także tak zwanych osób prawnych ułomnych (niepełnych, ustawowych

– zob. art. 331 k.c.). Nie dokonał natomiast stosownych zmian w przepisach

regulujących dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej. Nie wpływa to jednak

na ocenę, że w sprawach o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie

nieistnienia uchwał organów spółdzielni, które są sprawami o prawa niemajątkowe

i – ewentualnie – łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, skarga

kasacyjna może być wniesiona na podstawie art. 398 1 § 1 w związku z art. 3982

k.p.c.

Podniesiony w zażaleniu na podstawie art. 379 pkt 6 k.p.c. zarzut

nieważności postępowania sprowadza się do tego, że skoro powództwo

w niniejszej sprawie zostało wytoczone po wejściu w życie art. 17 pkt 42 k.p.c.,

powinno zatem być rozpoznane w pierwszej instancji przez Sąd Okręgowy. Zarzut

ten jednak nie dotyczy zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi

kasacyjnej, ale wcześniejszych wyroków Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego,

może zatem być rozważony dopiero w postępowaniu kasacyjnym.

Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji (art. 398 15 § 1

zdanie pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).