I CZ 109/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 109/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa

przeciwko J. C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 maja 2013 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie zawarte w punkcie 2. wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r.,

w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r. oddalił apelację

pozwanych J. C. i W. B. oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda

Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa koszty postępowania apelacyjnego w

kwocie 5400 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach Sąd wskazał, że

obciąża pozwanych kosztami postępowania apelacyjnego zgodnie z wynikiem

rozstrzygnięcia sporu, tj. na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

Pozwany J. C. wniósł zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

apelacyjnego zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie

w sytuacji, gdy wystąpiły okoliczności przemawiające za zastosowaniem wyjątku od

zasady wskazanej wyżej. W

uzasadnieniu zażalenia podniesione zostały

argumenty dotyczące złej sytuacji majątkowej i materialnej pozwanego, ponadto

zwolnienia Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa z obowiązku ponoszenia

kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył:

Zażalenie jako niezasadne nie mogło odnieść zamierzonego skutku.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że merytoryczne rozpoznanie

złożonego w sprawie zażalenia następuje w oparciu o art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c.

w brzemieniu obowiązującym sprzed nowelizacji wchodzącej w życie z dniem

3 maja 2012 r., mającym nadal zastosowanie w sprawie zgodnie z art. 9 pkt 6

ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381).

Zasada słuszności ujęta w treści art. 102 k.p.c. stanowi wyłom od ogólnej

reguły obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu (art. 98 § 1 k.p.c.),

dlatego

ustawodawca

obwarował

możliwość

zastosowania

tego

wyjątku

„wystąpieniem szczególnie uzasadnionych wypadków”, a przepis z uwagi na swój

szczególny charakter nie może być wykładany rozszerzająco (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, niepubl., postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r., I CZ 52/11, niepubl.). Ze względu na

brak ustawowej definicji, wykładnia wskazanego przepisu była przedmiotem

licznych wypowiedzi judykatury. Zgodnie przyjmuje się między innymi, że stan

majątkowy strony nie stanowi decydującej przesłanki zwolnienia jej od obowiązku

zwrotu kosztów przeciwnikowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 czerwca 2012 r., I CZ 34/12, niepubl.), a sam fakt zwolnienia strony od kosztów

sądowych nie może prowadzić do automatycznego uznania, iż zachodzi

„wypadek szczególnie uzasadniony” (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 29 czerwca 2012 r., I CZ 34/12, niepubl., por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., III CZ 25/12, niepubl.). Dodatkowo zauważyć

należy, że pozwany mimo deklarowanej złej sytuacji majątkowej i materialnej miał

środki finansowe niezbędne do pokrycia kosztów pomocy prawnej z wyboru

świadczonej w postępowaniu zażaleniowym przez radcę prawnego A. C.

Zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. zależy od swobodnej decyzji sądu

meriti

i

związane

jest

z

dyskrecjonalną

władzą

sędziowską

(uznaniem

sędziowskim). Judykatura jednoznacznie wypowiada się o wąskiej i wyjątkowej

możliwości korygowania rozstrzygnięcia o zastosowaniu, bądź braku zastosowania

art. 102 k.p.c. w ramach kontroli rozstrzygnięcia sądu niższej instancji sądu

powszechnego. Podkreśla się, że tego typu rozstrzygnięcie może być podważone

przez sąd odwoławczy tylko wówczas, gdy jest rażąco niesprawiedliwe, a reguły

sprawiedliwościowe oczywiście naruszone (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 10 października 2012 r., I CZ 66/12, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 r., V CZ 26/12, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r., III CZ 25/12, niepubl., postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, niepubl.).

Nie jest trafny argument odnoszący się do faktu, że powód Skarb Państwa

z mocy ustawy był zwolniony „z kosztów sądowych” (art. 94 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zwolnienie Skarbu Państwa

jest jedynie częściowe i dotyczy tylko opłat sądowych. Przesłanką tej regulacji jest

okoliczność, że beneficjent opłaty nie może jednocześnie wystąpić w roli

zobowiązanego. Skarb Państwa nie jest natomiast zwolniony od ponoszenia

wydatków, gdy inicjuje je własnym działaniem, występując w sprawie sądowej

w charakterze strony.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, ustanowioną

w przepisie art. 98 k.p.c. strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić

przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu (por. m. in. uchwała składu

siedmiu sędziów SN - zasada prawna z dnia 23 czerwca 1951 r., C 67/51, OSN(C)

1951, nr 3 poz. 63). Sąd Apelacyjny należycie uzasadnił zastosowanie reguły

dotyczącej obciążenia kosztami postępowania strony przegrywającej i brak

podstaw dla przyjęcia, że w sprawie zachodzą podstawy dla poczynienia wyjątku.

Mając o powyższe na uwadze, na mocy art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c., orzeczono jak w postanowieniu.