I CZ 108/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 108/10

POSTANOWIENIE

Dnia 6 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. M.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa

o zobowiązanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 kwietnia 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania

w II instancji zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego (pkt 2.)

z dnia 17 lutego 2010 r.,

oddala zażalenie i zasądza od pozwanego na rzecz powoda

kwotę 300 (trzysta) zł tytułem kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 lutego 2010 r. uwzględnił apelację

pozwanego i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 19 grudnia 2007 r.

w ten sposób, że oddalił powództwo Z. M. przeciwko Skarbowi Państwa –

Ministrowi Skarbu Państwa o zobowiązanie i zasądził od powoda na rzecz

pozwanego 7 200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję (pkt

1); kolejną kwotę 7 200 zł zasądził od powoda na rzecz pozwanego z tytułu

zwrotu kosztów procesu za drugą instancję (pkt 2). Dalszą kwotę 5.400 zł –

Sąd odwoławczy zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym (pkt 3). Ponadto Sąd Apelacyjny orzekł

o obowiązku uiszczenia przez powoda kosztów sądowych.

Wyrok Sądu drugiej instancji zapadł po powtórnym rozpoznaniu sp rawy,

w której poprzednie orzeczenie wydane przez ten Sąd w postępowaniu

apelacyjnym

zostało

uchylone

przez

Sąd

Najwyższy.

Uzasadniając

rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że kierował się

zasadą odpowiedzialności za wynik sporu i orzekł zgodnie z treścią art. 98 § 1

i 3 k.p.c.

Postanowienie dotyczące kosztów postępowania za drugą instancję

zaskarżył pozwany w zakresie, w jakim nie został uwzględniony jego

wniosek o zasądzenie na jego rzecz dalszej kwoty 3 600 zł jako zwrotu

kosztów postępowania odwoławczego. Wniósł o zmianę postanowienia

w zaskarżonej części przez zasądzenie od powoda dodatkowo 3 600 zł

kosztów za drugą instancję oraz o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego. Zarzucił, że prawidłowo obliczone koszty postępowa nia za

drugą instancję, jakie mu przysługują, winny wynosić łącznie 10 800 zł

(dwukrotnie po 5 400 zł), z uwagi na to, że sprawa była dwukrotnie

rozpatrywana przez Sąd Apelacyjny i za każdym razem obrona prowadzona

przez pozwanego była celowa.

Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie na jego rzecz

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozwany

w

swoim

rozumowaniu

przyjął

za

podstawę

pogląd

o dwukrotnym rozpoznawaniu sprawy w postępowaniu apelacyjnym (każde

z tych postępowań zakończyło się wydaniem wyroku), co – jego zdaniem –

uzasadniało przyznanie kosztów zastępstwa procesowego za każde z tych

postępowań z osobna.

Podstawą przyznania stronie wygrywającej sprawę kosztów procesu są

przepisy art. 98 i nast. k.p.c., precyzujące, że strona przegrywająca obowiązana

jest zwrócić na żądanie przeciwnika koszty niezbędne do celowego dochodzenia

praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.), przy czym do niezbędnych kosztów

procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie,

jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i niezbędne

wydatki jednego adwokata (art. 98 § 3 k.p.c.). Wynagrodzenie adwokata regulują

odrębne przepisy (art. 98 § 4 k.p.c.), a stronom reprezentowanym przez radcę

prawnego lub rzecznika patentowego oraz Skarbowi Państwa reprezentowanemu

przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zwraca się koszty w wysokości

należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata (art. 99 k.p.c.).

W postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym pozwany był reprezentowany

przez radcę prawnego, wobec czego określenie wysokości wynagrodzenia jego

pełnomocnika, należnego za postępowanie apelacyjne, wymaga zastosowania

przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Rozporządzenie

w § 12 ust. 1 pkt 2 określa stawki minimalne „za prowadzenie spraw

w postępowaniu apelacyjnym” przed sądem apelacyjnym. Przy wyznaczeniu

zakresu pojęcia „prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym” odwołać się

trzeba do przepisów normujących to postępowania, zamieszczonych w art. 367

i nast. k.p.c. W przepisach tych postępowanie apelacyjne toczy się na skutek

wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji (art. 367 § 1 k.p.c.),

prowadzone jest przez sąd wyższej instancji (art. 367 § 2 k.p.c.), który rozpoznaje

sprawę w zasadzie w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) i orzeka na podstawie

materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji i w postępowaniu

apelacyjnym (art. 382 k.p.c.) oraz - co do zasady - w zakresie żądań zgłoszonych

przed sądem pierwszej instancji, ponieważ zmiany powództwa są ściśle

limitowane w art. 383 k.p.c. Jeżeli strona przeciwna nie wniosła apelacji, to zmiana

wyroku nie może nastąpić na niekorzyść strony wnoszącej apelację (art. 384

k.p.c.). Zakres postępowania apelacyjnego wyznacza więc treść żądań objętych

sporem, przedmiot i treść orzeczenia sądu pierwszej instancji i zakres zaskarżenia

apelacją. Nie budzi wątpliwości, że po uchyleniu wyroku sądu apelacyjnego

i przekazaniu sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania przez Sąd

Najwyższy te elementy pozostają tożsame. Ewentualne zmiany mogą jedynie

wiązać się z uchyleniem wyroku sądu odwoławczego w części, a nie w całości, ale

także wówczas przedmiotem rozpoznania będzie ta sama sprawa i trafność tego

samego orzeczenia sądu pierwszej instancji zaskarżonego tą samą apelacją.

Jedyna różnica będzie polegała na zmniejszeniu wycinka badanego sporu. W tych

okolicznościach nie można zgodzić się z pozwanym, że postępowanie apelacyjne

toczące się po uchyleniu wyroku Sądu Apelacyjnego przez Sąd Najwyższy

i bezpośrednio poprzedzające wydanie wyroku zawierającego kwestionowane

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, było nowym, innym postępowaniem

apelacyjnym w rozumieniu § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. Czynności sądowe podejmowane przez

Sąd Apelacyjny i strony przy ponownym rozpoznaniu sprawy były kontynuacją

postępowania apelacyjnego zapoczątkowanego wniesieniem przez pozwanego

apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 grudnia 2007 r., którego

dotychczasowy wynik został skasowany. Cały czas zatem toczyło się to samo

postępowanie apelacyjne, a nie dwa różne postępowania. Stanowisko takie Sąd

Najwyższy zajął już w postanowieniu z dnia 10 lutego 2011 r., wydanym w sprawie

IV CZ 109/10, nie publ., stwierdzając m.in. że „w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji

orzeka

ponownie,

po

uchyleniu

jego

wyroku

przez

Sąd

Najwyższy

i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego, to przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania

apelacyjnego powinien mieć na uwadze ostateczny wynik tegoż postępowania

apelacyjnego

(a

nie

postępowań

apelacyjnych)

i

wysokość

kosztów

poniesionych przez strony w jego toku oraz wysokość kosztów postępowania

kasacyjnego (por. postanowienie SN z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt IV CZ

34/10, niepubl.), bez względu na fakt dwukrotnego orzekania w postępowaniu

apelacyjnym przez sąd odwoławczy”.

Pełnomocnikom stron przysługiwało zatem za postępowanie apelacyjne

jedno wynagrodzenie, a złożony, dwuetapowy przebieg postępowania powinien

zostać uwzględniony przy określaniu wysokości wynagrodzenia. Tak też uczynił

Sąd Apelacyjnym który ustalił koszty na poziomie wyższym niż stawki minimalne

wynagrodzenia radcy prawnego.

W konsekwencji zażalenie pozwanego okazało się nieuzasadnione

i podlegało oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym

orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. i § 12 ust. 2 pkt 2 cytowanego

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.