I CZ 107/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 107/12

POSTANOWIENIE

Dnia 10 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa S. B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 października 2012 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2012 r.,

1) oddala zażalenie,

2) oddala wniosek Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej

Skarbu Państwa o zasądzenie kosztów postępowania

zażaleniowego,

3) przyznaje adw. G. C. koszty nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu w kwocie 3600 (trzy tysiące sześćset)

złotych, powiększonej o należną stawkę podatku od

towarów i usług i nakazuje wypłacić tę kwotę z kasy Sądu

Apelacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda S.

B. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 5 listopada 2010 r.

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną powoda od powyższego wyroku. W uzasadnieniu postanowienia

wskazano, że w dniu 18 listopada 2011r. wpłynęły do Sądu Apelacyjnego pisma

powoda opatrzone datą 10 listopada 2011r., w których wniósł o doręczenie wyroku

wraz z uzasadnieniem, o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia

skargi kasacyjnej oraz o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2012 r. zwrócono wniosek o przywrócenie terminu

do złożenia skargi kasacyjnej, zaś postanowieniem z dnia 1 lutego 2012 r.

ustanowiono dla powoda pełnomocnika z urzędu.

W dniu 12 marca 2012 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik powoda złożył

wniosek

o

sporządzenie

uzasadnienia

wyroku

i

jego

doręczenie

oraz

o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, a nadto wniósł skargę kasacyjną

oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniami z dnia

23 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił te wnioski i odrzucił skargę kasacyjną

wskazując, że powód złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu

dopiero po czterech miesiącach od daty ogłoszenia wyroku, co oznacza, że dopiero

po tym czasie zaczął się interesować wynikiem procesu. W ocenie Sądu nie został

wykazany brak winy w uchybieniu terminu, zatem przesłanki z art. 168 i 169 k.p.c.

nie zostały spełnione. Spowodowało to utratę prawa do wniesienia skargi

kasacyjnej. Zdaniem Sądu, irrelewantna pozostawała okoliczność, że na wniosek

powoda złożony po terminie doręczono mu odpis wyroku wraz z uzasadnieniem

w dniu 29 grudnia 2011 r., ponieważ doręczenie to nastąpiło na podstawie art. 9 § 2

k.p.c. i nie otwierało na nowo terminu do wniesienia skargi. Niezależnie od tego,

wniosek o przywrócenie terminu złożony został przez pełnomocnika z urzędu

dopiero w dniu 12 marca 2012 r., mimo że został on ustanowiony w dniu 16 lutego

2012 r. Nie zasługuje , zdaniem Sądu, na uwzględnienie argumentacja, że zwłoka

w złożeniu wniosku jest uzasadniona oczekiwaniem na doręczenie wyroku wraz

z uzasadnieniem w trybie art. 124 § 3 k.p.c., albowiem regulacja ta nie miała

zastosowania w niemniejszej sprawie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik z urzędu powoda

podnosząc, że zachodziły podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku

o doręczenie w wyroku z uzasadnieniem oraz przywrócenia terminu do wniesienia

skargi kasacyjnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu

skargi

kasacyjnej

oraz

zasądzenie

kosztów postępowania

zażaleniowego,

jednocześnie oświadczając, iż koszty nie zostały uiszczone przez powoda ani

w całości ani w części. Podkreślono, że w sytuacji, w której powód pozbawiony był

wolności, a pełnomocnik powoda nie poinformował go wyniku rozprawy, został on

bezpodstawnie pozbawiony możliwości wniesienia kasacji od wyroku dla niego

krzywdzącego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne. W myśl art. 3985 § 1 k.p.c., termin do wniesienia

skargi kasacyjnej wynosi dwa miesiące i rozpoczyna bieg od dnia doręczenia

stronie skarżącej orzeczenia z uzasadnieniem. Warunkiem skutecznego wniesienia

skargi kasacyjnej jest uprzednie doręczenie stronie na jej wniosek, złożony na

podstawie art. 387 § 3 k.p.c., wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 listopada 1999 r., III CZ

126/99, LEX nr 528171, z dnia 14 września 2004 r., III CZ 74/04, LEX nr 182066,

czy z dnia 28 marca 2007 r., III CSK 66/07, LEX nr 315345). Skarga kasacyjna

wniesiona bez uprzedniego wniosku o doręczenie zaskarżonego orzeczenia

z uzasadnieniem podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalna z innych przyczyn

(art. 3986 § 2 i 3 k.p.c.).

Zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c., sąd może uwzględnić wniosek o przywrócenie

uchybionego terminu do dokonania czynności procesowej jedynie wtedy,

gdy ustalone zostanie, że uchybienie to nastąpiło bez winy strony. Przesłanka

ta powinna

być

uprawdopodobniona.

W

judykaturze

Sądu

Najwyższego

ugruntowany jest pogląd, że stroną według art. 168 § 1 k.p.c. jest także

pełnomocnik procesowy, a jego zawinione zaniedbania obciążają stronę, choćby

ta nie zawiniła zwłoki (zob. postanowienia SN z: 3 lipca 2008 r., IV CZ 38/08

(LEX nr 794012); 27 października 2009 r., II UZ 35/09 (LEX nr 564801);

24 września 2004 r., I CZ 123/04 (LEX nr 589946); 15 marca 2000 r., II CKN 554/00

(LEX nr 51986); 12 marca 1999 r., I PKN 76/99 (OSNP 2000/11/431); 5 lutego

1999 r., III CKN 1052/98 (LEX nr 602640).

Fakt pozbawienia strony wolności i przebywania w zakładzie karnym

wymaga oceny z punktu widzenia spełnienia przesłanek z art. 168 § 1 k.p.c.

w sytuacji, w której na skutek pozbawienia wolności uzyskała ona wiadomość

o zapadłym wyroku po upływie terminu do złożenia wniosku (zob. postanowienie

SN z 29 stycznia 2008 r., I PZ 29/07, LEX nr 448841). Taka sytuacja w niniejszej

sprawie nie zachodzi. Powód był pozbawiony wolności, jednak wiedział o rozprawie

(k. 371) i w ciągu ponad trzech miesięcy nie podjął żadnych czynności mających na

celu ustalenie, czy i jakiej treści zapadł wyrok w sprawie, chociaż zgłaszał inne

wnioski (k. 410). Co więcej, na rozprawie apelacyjnej był reprezentowany przez

pełnomocnika z urzędu, ustanowionego na tym etapie postępowania. Ustanowienie

pełnomocnika z urzędu zwalniało Sąd z obowiązku doręczenia nieobecnemu na

rozprawie, pozbawionemu wolności powodowi odpisu sentencji i pouczania

o sposobie i terminie zaskarżenia wyroku (art. 327 § 2 k.p.c.). Pełnomocnik ten nie

złożył wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku, ani nie powiadomił powoda

o zapadłym orzeczeniu. Przyczyny tej bezczynności nie zostały usprawiedliwione.

W konsekwencji należy podzielić dokonaną przez Sąd Apelacyjny ocenę o braku

podstaw do przywrócenia terminu zarówno do wniesienia wniosku o sporządzenie

uzasadnienia, jak również do wniesienia skargi kasacyjnej. Niedopuszczalna jest

zatem wniesiona przez pełnomocnika z urzędu powoda skarga kasacyjna,

poprzedzona spóźnionym, a co za tym idzie bezskutecznym

wnioskiem

o doręczenie wyroku z uzasadnieniem.

Chybiony jest podnoszony w uzasadnieniu zażalenia zarzut, że działający za

powoda pełnomocnik z urzędu mógł w sprawie podejmować czynności procesowe

jedynie do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu drugiej instancji, co nastąpiło

w dacie jego ogłoszenia. Nie można, wbrew tym zarzutom, przyjąć, że pełnomocnik

z urzędu traci uprawnienie do reprezentowania strony z chwilą ogłoszenia

orzeczenia. Wyjaśnione zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że nadal jest

uprawniony do zaskarżenia orzeczenia o kosztach procesu, jak też do złożenia

wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i doręczenia orzeczenia wraz

z uzasadnieniem, a wręcz jego obowiązkiem jest udzielenie stronie informacji

odnoszących się do możliwości skorzystania ze skargi kasacyjnej, ponieważ

są to czynności odnoszące się do orzeczenia wydanego w postępowaniu objętym

jego umocowaniem (por. postanowienie SN z dnia 18 stycznia 2012 r.,

II CZ 148/11, niepubl.). Świadczenie pomocy prawnej z urzędu, wynagradzanej

ze środków publicznych, wymaga kontaktu z reprezentowaną stroną oraz

rozważenia

potrzeby

podjęcia

czynności

podstaw

do

niezbędnych

do

ewentualnego

zasadności

postanowień

zaskarżenia orzeczenia.

Wobec

braku

podważenia

oddalających wnioski o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie

terminu do sporządzenia uzasadnienia i doręczenia go wraz z orzeczeniem oraz do

złożenia skargi kasacyjnej nie ma też podstaw do kwestionowania zasadności

postanowienia odrzucającego spóźnioną skargę kasacyjną.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 39814

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

O kosztach postępowania zażaleniowego w zakresie kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem

Najwyższym, mając na uwadze wartość przedmiotu zaskarżenia tj. 600 000 zł,

rozstrzygnięto na podstawie § 2 ust. 3 i § 6 pkt 7 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).

Sąd

Najwyższy

oddalił

wniosek

o

obciążenie

powoda

kosztami

postępowania zażaleniowego na rzecz strony przeciwnej, biorąc pod uwagę fakt

jego pobytu w zakładzie karnym oraz sytuację materialną, nie pozwalająca na ich

pokrycie (art. 102 k.p.c.).

.