I CZ 105/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 105/05

POSTANOWIENIE

Dnia 13 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Aleksandra Marszałek

w sprawie z powództwa J. J.

przeciwko T. J.

o separację, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13

października 2005 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 3

marca 2005 r., sygn. akt VI ACa (…)

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem wydanym na rozprawie dnia 12 czerwca 2002 r. Sąd Okręgowy

w P. ustanowił dla powoda adwokata z urzędu, którym wyznaczony został adw. J. P.

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 3 grudnia 2003 r. Odpis wyroku wraz z

uzasadnieniem doręczony został pełnomocnikowi powoda – adwokatowi J. P. w dniu 16

września 2004 r. W dniu 8 listopada 2004 r. do Sądu Apelacyjnego wpłynęła kasacja

powoda od tego wyroku sporządzona i wniesiona przez pełnomocnika ustanowionego

przez powoda – adwokata R. G., którego pełnomocnictwo obejmowało postępowanie

kasacyjne.

Postanowieniem z dnia 3 marca 2005 r. Sąd Apelacyjny odrzucił kasację powoda

ze względu na wniesienie jej po terminie. Postanowienie doręczone zostało w dniu 26

kwietnia 2005 r. adwokatowi J. P., a następnie w dniu 31 maja 2005 r. adwokatowi R. G.

Zażalenie powoda na wskazane postanowienie, sporządzone przez adwokata R.

G., zostało oddane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego w dniu 6

czerwca 2005 r. W zażaleniu skarżący wnosi o „uchylenie ewentualnie zmianę”

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące kasacji w wersji redakcyjnej i

numeracji obowiązującej przed dniem 6 lutego 2005 r. (art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 13, poz. 98).

Przede wszystkim podkreślić należy, że w chwili doręczenia postanowienia Sądu

drugiej instancji o odrzuceniu kasacji, pełnomocnictwo adwokata J. P. pozostawało

wobec Sądu ciągle skuteczne. Uwzględnić wszak trzeba, że ustanowienie adwokata lub

radcy prawnego z urzędu równoznaczne jest z udzieleniem mu pełnomocnictwa

procesowego, którego zakres wyznacza zasadniczo art. 91 k.p.c. Z artykułu tego, w

szczególności z jego punktu 1, wynika że pełnomocnictwo obejmuje z samego prawa

umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie

wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej

wniesieniem. Przepis ten wskazuje zatem, że pełnomocnictwo adwokata lub radcy

prawnego z urzędu nie jest ograniczone czasowo, skoro w określonych ustawą

wypadkach (art. 408 in fine k.p.c.) wznowienia postępowania można żądać w każdym

czasie (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r., V CZ

164/02, niepubl.). Status pełnomocnika strony adwokat lub radca prawny z urzędu traci

dopiero wraz z wygaśnięciem pełnomocnictwa. Dodać należy, że w określonych

sytuacjach wygaśnięcie pełnomocnictwa jest skuteczne wobec sądu dopiero po

zawiadomieniu go o tym fakcie (np. art. 94 § 1 k.p.c.).

Jedną

z przyczyn

wypowiedzenie

przez

wygaśnięcia

pełnomocnictwa

reprezentowanego.

procesowego

Uprawnienie

do

jest

jego

wypowiedzenia

pełnomocnictwa służy reprezentowanemu również w sytuacji, gdy pełnomocnik został

ustanowiony przez sąd. Wypowiedzenie może przybrać dowolną formę, istotne jest

jednak, by było kategoryczne. Nie stanowił zatem wypowiedzenia pełnomocnictwa

wniosek powoda o zmianę pełnomocnika z urzędu złożony w toku postępowania przed

Sądem pierwszej instancji, a następnie podtrzymany na rozprawie dnia 24 listopada

2003 r. Z wniosku tego nie wynika bowiem wprost zamiar pozbawienia adwokata

umocowania, ale jedynie zamiar zmiany osoby pełnomocnika przy pozostawaniu

dotychczasowego pełnomocnictwa w mocy do momentu dokonania tej zmiany.

Świadczy o tym brak sprzeciwu powoda wobec dalszego działania pełnomocnika w

procesie i podejmowanych przez niego czynności. Nadmienić trzeba, że w toku

postępowania do sądu nie wpłynęło zawiadomienie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa

adwokatowi z urzędu.

Do wygaśnięcia pełnomocnictwa adwokata J. P. nie doszło automatycznie przez

samo udzielenie przez powoda pełnomocnictwa innemu adwokatowi, konkretnie adw. R.

G.. Udzielenie pełnomocnictwa procesowego drugiemu pełnomocnikowi nie oznacza

cofnięcia pełnomocnictwa pierwszemu (por. orzecz. SN z dnia 19 kwietnia 1937 r.,

C.II. 2959/36, PS 1937, poz. 508). Zasada ta ma zastosowanie w równym stopniu do

sytuacji, gdy dotychczasowy pełnomocnik ustanowiony został przez stronę, jak i gdy

ustanowiony został przez sąd dla strony zwolnionej od kosztów sądowych. W drugim

wypadku, ustanowienie pełnomocnika przez stronę stanowić powinno jedynie stosownie do art. 359 § 1 k.p.c. - podstawę bądź to do uchylenia przez sąd

postanowienia o ustanowieniu adwokata, skoro jego udział w postępowaniu –

w zakresie objętym pełnomocnictwem udzielonym przez stronę – stał się zbędny, bądź

też do cofnięcia zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata

na podstawie art. 120 § 1 k.p.c., gdyby okazało się, że okoliczności, na podstawie

których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Do wygaśnięcia pełnomocnictwa

doszłoby z chwilą uprawomocnienia się jednego ze wskazanych postanowień (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1937 r., C.III. 218/37, OSP 1937, nr

10-11, poz. 620 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 1990 r., III CZP

39/90, OSNCP 1991, nr 2, poz. 26).

Inne okoliczności skutkujące wygaśnięciem pełnomocnictwa nie wchodzą na

gruncie niniejszej sprawy w rachubę. W konsekwencji uznać trzeba, że od czasu

udzielenia

pełnomocnictwa

adwokatowi

z

wyboru

powód

reprezentowany

był

w niniejszej sprawie przez dwóch pełnomocników.

W myśl art. 141 § 3 k.p.c., jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd

doręcza pismo tylko jednemu z nich. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu

Najwyższego, jeżeli strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w

inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią

pełnomocników należy dokonywać doręczeń, to wyboru dokonuje przewodniczący lub

sąd (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1998 r., I CKN 856/97,

OSNC 1999, nr 1, poz. 4). Powód wskazania takiego nie dokonał, nie można też

domniemywać go z samego faktu udzielenia pełnomocnictwa innemu adwokatowi.

Uprawnione zatem było doręczenie odpisu postanowienia o odrzuceniu kasacji adw. J.

P.. Doręczenie to nastąpiło dnia 26 kwietnia 2005 r. i od tej daty liczyć należy

tygodniowy termin do wniesienia zażalenia. Upłynął on bezskutecznie dnia 4 maja 2005

r. Doręczenie odpisu postanowienia drugiemu pełnomocnikowi w dniu 31 maja 2005 r.

nie spowodowało ponownego rozpoczęcia biegu wskazanego terminu (por. orzeczenie

Sądu Najwyższego z dnia 1 września 1958 r., II CR 744/57, OSNCK 1960, nr 1, poz.

18). Zażalenie powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu kasacji

wniesione zatem zostało po upływie terminu i z tego względu podlegało odrzuceniu.

Ze

wskazanych

przyczyn

(art. 373 w związku z art. 393

k.p.c.).

Sąd

Najwyższy

orzekł,

jak

w

sentencji