I CZ 103/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 103/08

POSTANOWIENIE

Dnia 4 grudnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie ze skargi R. B.

o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 22

grudnia 2002 r., sygn. akt I ACa (…),

w sprawie z powództwa A. P. i L. P.

przeciwko R. B.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 grudnia 2008 r.,

zażalenia skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 maja 2008 r.,

sygn. akt I ACa (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W dniu 10 marca 2008 r. R. B. – pozwany w sprawie wytoczonej przez A. P. i L.

P. o odszkodowanie, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia

12 grudnia 2002 r. (który uprawomocnił się w dniu 10 marca 2003 r.), wniósł skargę

o wznowienie

postępowania

zakończonego

tym

wyrokiem.

Skarżący

zażądał

wznowienia postępowania na tej podstawie, że wyrok został uzyskany za pomocą

przestępstwa (art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. na podstawie fałszywych zeznań świadków i

sfałszowanej opinii biegłego, w stosunku do których toczy się postępowanie karne.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 28 maja 2008 r. odrzucił skargę. Sąd ten

wskazał, że stosownie do art. 404 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania z

powodu przestępstwa jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym

wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że

zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. W postępowaniu karnym, na

które powołuje się skarżący, zapadło nieprawomocne postanowienie odmawiające

wszczęcia

postępowania,

wobec

czego

nie

zachodzi

podstawa

wznowienia

przewidziana w art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c. Okoliczność, że wnosząc skargę przed

rozpoczęciem biegu terminu do jej wniesienia (art. 407 § 1 k.p.c.) skarżący kierował się

potrzebą zachowania pięcioletniego terminu do żądania wznowienia postępowania (art.

408 k.p.c.) „nie może mieć decydującego znaczenia, gdyż Sąd musi stosować

obowiązujące prawo. To zaś… nie przewiduje możliwości wniesienia skargi opartej na

art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c. przed zaistnieniem któregoś ze zdarzeń wymienionych w art.

404 k.p.c. Tym samym nie jest możliwe, jak chce tego skarżący, zawieszenie

postępowania w oczekiwaniu na zakończenie postępowania karnego i uprawomocnienie

się wydanego orzeczenia.”

W zażaleniu na wymienione postanowienie R. B. wniósł o jego uchylenie.

Skarżący podniósł, że jeżeli dojdzie do prawomocnego skazania świadków i biegłego,

zaskarżone postanowienie powoduje, że pozbawiony zostanie możności żądania

wznowienia postępowania, albowiem upłynie przewidziany w art. 408 k.p.c. termin do

żądania wznowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wprawdzie samodzielną podstawą wznowienia postępowania jest uzyskanie

wyroku za pomocą przestępstwa (art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c.), ale jeżeli wyrok został

uzyskany za pomocą przestępstwa, można żądać wznowienia – jak stanowi art. 404

k.p.c. – jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem

skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało

umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. W sytuacji, gdy postępowanie karne

toczy się, nie można zatem żądać wznowienia postępowania. Oznacza to, że brak jest

podstawy do wznowienia.

Podstawa

wznowienia

postępowania

i

okoliczności,

które

uprawniają

do skorzystania z określonej podstawy wznowienia powinny występować w chwili

złożenia skargi o wznowienie, bądź najpóźniej w chwili orzekania o wznowieniu (art. 316

§ 1 w zw. z art. 406 k.p.c.).

Stosownie do art. 408 k.p.c., po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się

wyroku nie można żądać wznowienia postępowania, z wyjątkiem wypadku, gdy strona

była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. Nie jest

wykluczone,

że

uprawomocnienia

podstawa

się

wznowienia

wyroku

lub

ujawni

zaistnienia

się

po upływie

okoliczności

pięciu

lat

od

uprawniających

do

skorzystania z danej podstawy wznowienia. W takiej sytuacji – z wyjątkiem

wymienionego wyżej wypadku – nie można jednakże żądać wznowienia postępowania.

W ten sposób wartość, jaką jest niewzruszalność prawomocnego wyroku, znalazła

pierwszeństwo przed uprawnieniem do podważenia wyroku wydanego w warunkach

uzasadniających wznowienie postępowania.

Przepisy

kodeksu

postępowania

cywilnego

nie

przewidują

możliwości

„prewencyjnego” wniesienia skargi o wznowienie postępowania przed upływem pięciu

lat od uprawomocnienia się wyroku po to, żeby zapobiec upływowi terminu do żądania

wznowienia. Dotyczy to każdego przypadku, gdy brak jest podstawy do wznowienia,

nawet gdy istnieją przesłanki do przewidywania, że podstawa wznowienia może ujawnić

się później lub zaistnieją okoliczności, które uprawniają do skorzystania z określonej

podstawy wznowienia. Nie inaczej należy ocenić sytuację, gdy toczy się postępowania

karne, ale nie zostało ono zakończone. W przeciwnym wypadku mogłoby dojść do

wznowienia postępowania po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku, co

przez wprowadzenie terminu określonego w art. 408 k.p.c. ustawodawca – preferując

niewzruszalność prawomocnego wyroku po upływie tego terminu – chciał uniemożliwić.

Wynik postępowania karnego, który będzie znany po upływie pięciu lat od

uprawomocnienia się wyroku, jest obojętny dla wyniku postępowania o wznowienie

toczącego się przed upływem tego terminu. Dla wyniku tego postępowania istotne jest

przede wszystkim ustalenie dopuszczalności wznowienia, a zatem czy zachodzi – jak

wskazano wyżej, najpóźniej w chwili orzekania o wznowieniu – podstawa wznowienia,

która umożliwia to wznowienie i czy skarga o wznowienie została wniesiona w

przepisanym terminie. Brak jest zatem przesłanek do zawieszenia postępowania o

wznowienie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego, którego

wynik może dopiero spowodować, że podstawa wznowienia, którą jest uzyskanie

wyroku za pomocą przestępstwa, stanie się podstawą umożliwiającą żądanie

wznowienia (art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Z przytoczonych względów zażalenie, jako niezasadne, należało oddalić

(art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.).