I CZ 102/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 102/11

POSTANOWIENIE

Dnia 26 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSA Marek Machnij (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Tadeusza B. i Weroniki B.

przeciwko Lidii B. i Mieczysławowi B.

o zobowiązanie do złożenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 26 października 2011 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 maja 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. odrzucił na

podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. skargę kasacyjną powodów od wyroku tegoż Sądu,

którego odpis został im doręczony w dniu 4 lutego 2011 r., nadaną w placówce

operatora pocztowego w dniu 8 kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu tego

postanowienia Sąd Apelacyjny – z powołaniem się na uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt III CZP 142/07 (OSNC 2008, nr 11, poz. 122) –

wskazał, że pełnomocnik powodów, pomimo wezwania, nie uzupełnił braku skargi

w zakresie przedstawienia pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej

i udziału w postępowaniu kasacyjnym.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący wnieśli o jego uchylenie,

zarzucając naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. przez odrzucenie skargi pomimo

przedłożenia pełnomocnictwa, obejmującego wniesienie skargi kasacyjnej oraz

udział w postępowaniu kasacyjnym.

Pozwani, w odpowiedzi na zażalenie wniesionej osobiście, domagali się jego

oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika jednoznacznie,

z jakich przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że przedłożone przez pełnomocnika

powodów pełnomocnictwo procesowe nie było wystarczające do prawidłowego

umocowania

go

do

reprezentowania

skarżących

w

niniejszej

sprawie

w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym. Z powołanej przez tamten

Sąd uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r. –

w kontekście skierowanego wcześniej do pełnomocnika powodów wezwania do

przedłożenia prawidłowego pełnomocnictwa, obejmującego umocowanie do

wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem

Najwyższym– można jednak wyprowadzić wniosek, że Sądowi Apelacyjnemu

chodziło o konieczność jasnego wyodrębnienia w treści tego pełnomocnictwa

dwóch elementów, a mianowicie: umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej oraz

umocowania do udziału w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym.

Takie stanowisko nie znajduje podstawy w treści powyższej uchwały.

W jej treści jest wprawdzie mowa o tym, że pełnomocnictwo procesowe nie

obejmuje z mocy samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej

i udziału w postępowaniu kasacyjnym, ale sens tego stwierdzenia nie odnosi się do

konieczności odrębnego udzielenia umocowania odnośnie do każdego z tych

elementów. Ta uchwała dotyczyła bowiem zakresu pełnomocnictwa udzielonego

w postępowaniu rozpoznawczym przed sądami powszechnymi, a przyjęta przez

Sąd Najwyższy argumentacja doprowadziła do konkluzji, że to pełnomocnictwo

nie rozciąga się na postępowanie kasacyjne toczące się przed tym Sądem.

Ani z treści uchwały, ani z jej uzasadnienia nie wynika, aby Sąd Najwyższy wyraził

stanowczy pogląd, który byłby zbieżny ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego,

zajętym w zaskarżonym postanowieniu. Można co najwyżej dostrzec, że Sąd

Najwyższy rozważał kwestię możliwości ograniczenia zakresu pełnomocnictwa

udzielonego w postępowaniu kasacyjnym do samego sporządzenia i wniesienia

skargi kasacyjnej albo do udziału w postępowaniu przed tym Sądem. Nie można

jednak z tego wywodzić, że jest to równoznaczne z koniecznością wyodrębniania

takich elementów w treści pełnomocnictwa odnoszącego się do postępowania

kasacyjnego.

Przedstawiony sposób rozumienia tego zagadnienia odpowiada treści

dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, w którym zwracano uwagę

na konieczność unikania zbyt formalistycznego lub rygorystycznego interpretowania

wymogów dotyczących treści pełnomocnictwa procesowego uprawniającego do

działania przed tym Sądem. W postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt

IV CZ 21/10 (niepubl.) wskazano wprawdzie, że z pełnomocnictwa procesowego

złożonego ze skargą kasacyjną powinno wynikać umocowanie pełnomocnika

do złożenia skargi i występowania w postępowaniu przed Sądem Najwyższym,

ale jednocześnie stwierdzono, że takie umocowanie może być udzielone w dwóch

odrębnych dokumentach. Konieczność wyrażenia obu elementów pełnomocnictwa

nie wynikała w tym wypadku z samej istoty pełnomocnictwa, dotyczącego

postępowania kasacyjnego, rozumianej jako samodzielność i odrębność tych

elementów, lecz z ich faktycznego rozdzielenia w tamtej sprawie przez stronę.

Tego orzeczenia nie można zatem uważać za przejaw poglądu, przyjmującego

konieczność wydzielenia tych elementów w treści pełnomocnictwa.

Odpowiada to stanowisku, zajętemu w postanowieniu z dnia 27 stycznia

2011 r. sygn. akt II PZ 52/10 (LEX 784935), w którym Sąd Najwyższy wyraźnie

uznał, że wyprowadzanie z powołanej w niniejszej sprawie przez Sąd Apelacyjny

uchwały z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt III CZP 142/07 poglądu o konieczności

wyraźnego wyodrębnienia w treści pełnomocnictwa upoważnienia do wniesienia

skargi kasacyjnej oraz udziału w postępowaniu kasacyjnym jest zbyt rygorystyczne

i byłoby przejawem nadmiernego formalizmu.

Złożone w niniejszej sprawie wraz ze skargą kasacyjną pełnomocnictwo

procesowe obejmowało upoważnienie dla wskazanego w nim adwokata do

zastępowania powodów w sprawie przeciwko wymienionym z imienia i nazwiska

pozwanym przed Sądem Apelacyjnym – Okręgowym – Rejonowym oraz w

postępowaniu

kasacyjnym.

Następnie

na

wezwanie

Sądu

Apelacyjnego

pełnomocnik powodów złożył kolejne pełnomocnictwo, zawierające upoważnienie

go zastępowania ich w charakterze powodów w ich sprawie przeciwko pozwanym

przed Sądem Apelacyjnym oraz w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem

Najwyższym.

Na

obecnym

etapie

postępowania

istotne

znaczenie

ma

przede

wszystkim upoważnienie udzielone pełnomocnikowi przez powodów w treści obu

tych

pełnomocnictw

do

zastępowania

ich

w

postępowaniu

kasacyjnym.

Zwrócić trzeba uwagę z jednej strony na brak jakiegokolwiek ograniczenia zakresu

umocowania w postępowaniu kasacyjnym, a z drugiej strony na posłużenie się

w treści pełnomocnictw zwrotem „zastępowanie”. Wynika bowiem z tego, że wolą

powodów

było

udzielenie

konkretnemu

pełnomocnikowi

nieograniczonego

umocowania do zastępowania ich w postępowaniu kasacyjnym, które ze swojej

istoty może toczyć się tylko przed Sądem Najwyższym, co zresztą zostało

wyraźnie zaznaczone w pełnomocnictwie procesowym złożonym na wezwanie

Sądu Apelacyjnego.

Takie sformułowanie pełnomocnictwa było zgodne z treścią art. 871 § 1

k.p.c., w którym jest mowa o zastępstwie stron przed Sądem Najwyższym przez

adwokatów lub radców prawnych. Użycie zwrotu „zastępowanie” jest tożsame

ze zwrotem „reprezentowanie” i oznacza udzielenie pełnomocnictwa procesowego.

Skoro zaś udzielone pełnomocnictwo – jak wyżej wskazano – nie zostało przez

powodów ograniczone tylko do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej lub

tylko do występowania w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, to nie można

twierdzić, że było ono nieprawidłowe i niewystarczające do wykazania należytego

umocowania pełnomocnika, który złożył skargę kasacyjną w imieniu powodów.

Zwrócić należy przy tym uwagę, że stanowisko Sądu Apelacyjnego

w zaskarżonym postanowieniu było również niekonsekwentne i jednocześnie

niezgodne z jego wcześniejszym postanowieniem z dnia 27 lutego 2011 r.,

w którym - ustanawiając dla powodów pełnomocnika z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym

-

nie

dokonano

brak w pełnomocnictwie

wyodrębnienia

udzielonym

takich

pełnomocnikowi

z

elementów,

których

wyboru

skutkował

odrzuceniem wniesionej przez tego pełnomocnika skargi kasacyjnej.

Z tych przyczyn powodowie trafnie zakwestionowali w zażaleniu odrzucenie

skargi kasacyjnej.

Jednocześnie wskazać należy, że Sąd Najwyższy rozważył także kwestię,

czy odrzucenie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie było uzasadnione

na innej podstawie, a mianowicie z powodu uchybienia terminowi do jej wniesienia.

Wiąże się to z tym, że przesłanką skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej jest

uprzednie złożenie na podstawie art. 387 § 3 k.p.c. wniosku o sporządzenie

i doręczenie pisemnego uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, a termin do

wniesienia

skargi

biegnie

od

doręczenia

stronie

skarżącej

orzeczenia

z uzasadnieniem (art. 3985 § 1 k.p.c.).

W

tej

sprawie

powodowie

byli

początkowo

reprezentowani

przez niezawodowego pełnomocnika procesowego w osobie ich córki Barbary B.

Po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny powodowie osobiście złożyli wniosek o

wydanie tego wyroku z uzasadnieniem. Wskutek tego wniosku Sąd Apelacyjny

doręczył powodom odpisy swojego wyroku z uzasadnieniem w dniu 4 lutego 2011

r.. Uczynił to z pominięciem ustanowionego przez nich pełnomocnika, a zatem

nieskutecznie, bo sprzecznie z treścią art. 133 § 3 k.p.c.

Natomiast pełnomocnik powodów w piśmie z dnia 2 lutego 2011 r., nadanym

na poczcie w dniu 3 lutego 2011 r., a więc w terminie tygodniowym od ogłoszenia

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 stycznia 2011 r., również wniósł o doręczenie

uzasadnienie tego wyroku, dodając, iż jest to konieczne do złożenia kasacji, a

jednocześnie wniósł o ustanowienie dla powodów adwokata z urzędu w celu

złożenia kasacji. W wykonaniu tego wniosku odpis wyroku Sądu Apelacyjnego z

uzasadnieniem

został

doręczony

temuż

niezawodowemu

pełnomocnikowi

powodów w dniu 9 lutego 2011 r. jeszcze przed rozpoznaniem wniosku o

ustanowienie dla nich adwokata z urzędu, co nastąpiło w dniu 27 lutego 2011 r.

Ponadto po ustanowieniu pełnomocnika z urzędu Sąd Apelacyjny wbrew

treści art. 124 § 3 k.p.c. nie dokonał doręczenia odpisu swojego wyroku

z uzasadnieniem temu pełnomocnikowi, co powinien był uczynić z urzędu. Niemniej

jednak ustanowiony pełnomocnik z urzędu – pomimo niedoręczenia mu wyroku

z uzasadnieniem – już w dniu 17 marca 2011 r. przesłał Sądowi Apelacyjnemu

zawiadomienie o stwierdzeniu braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

Następnie w dniu 8 kwietnia 2011 r. nowo ustanowiony przez powodów

pełnomocnik z wyboru złożył obecną skargę kasacyjną.

W tej sytuacji pojawia się pytanie o zachowanie przez niego terminu do

wniesienia tej skargi. Nie dotyczy to złożenia wniosku o doręczenie uzasadnienia

zaskarżonego wyroku z uzasadnieniem, ponieważ – jak wyżej wyjaśniono – został

on złożony w przepisanym terminie zarówno osobiście przez powodów,

jak i uprawnionego jeszcze na tamtym etapie niezawodowego pełnomocnika

procesowego. Chodzi natomiast o zachowanie terminu do wniesienia skargi,

liczonego od doręczenia skarżącym odpisu wyroku z uzasadnieniem.

W tym zakresie odrzucić należy możliwość biegu tego terminu od dnia

doręczenia wyroku z uzasadnieniem bezpośrednio powodom, ponieważ było

to nieskuteczne w świetle art. 133 § 3 k.p.c. Natomiast w razie liczenia tego

terminu od

doręczenia

orzeczenia

z

uzasadnieniem

ich

ówczesnemu

pełnomocnikowi ten termin może zostać uznany za zachowany, ponieważ do dnia

8 kwietnia 2011 r., w którym została wniesiona obecna skarga kasacyjna,

nie minęły jeszcze dwa miesiące od dnia 9 lutego 2011 r.

Powstaje jednak dodatkowo kwestia znaczenia braku doręczenia wyroku

z uzasadnieniem pełnomocnikowi z urzędu, ponieważ mogłoby to oznaczać,

że w ogóle nie nastąpiło jeszcze skuteczne doręczenie tego orzeczenia, a tym

samym nie rozpoczął się jeszcze bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Na tym tle wyrażany jest niekiedy pogląd o konieczności odrzucenia wniesionego

środka odwoławczego jako przedwczesnego. Nie wdając się w szczegółową

analizę tego zagadnienia, Sąd Najwyższy na potrzeby niniejszej sprawy uznał,

że takie stanowisko nie może prowadzić do rozstrzygnięcia niekorzystnego

dla strony skarżącej, która byłaby w gruncie rzeczy pokrzywdzona rzekomo

przychylną dla niej wykładnią w przedmiocie biegu terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej. Chodzi o to, że nie powinno się zaskakiwać strony, która wniosła

skargę kasacyjną po spełnieniu wymogów, związanych z uprzednim złożeniem

wniosku o doręczenie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, stwierdzeniem,

iż pomimo dokonanego jej doręczenia tego uzasadnienia termin do wniesienia

skargi kasacyjnej w ogóle nie rozpoczął jeszcze biegu, a jej skarga podlega

odrzuceniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na mocy art. 398 15 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.

Z uwagi na sporządzenie odpowiedzi na zażalenie przez pozwanych

osobiście, poza zakresem ich zdolności postulacyjnej w postępowaniu przed

Sądem Najwyższym (art. 871 k.p.c.), zawarty w nim wniosek o zasądzenie kosztów

postępowania zażaleniowego nie podlegał rozpoznaniu.

jw