I CZ 101/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 101/11

POSTANOWIENIE

Dnia 28 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa J. K., H. K.,

K. K. i G. K.

przeciwko Śródmiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w W.

o ustanowienie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 października 2011 r.,

zażalenia powodów na postanowienie o kosztach zawarte w punkcie 2

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje w tym zakresie

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego przed

Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 lipca 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił oparte na treści art.

1714, 49, 491 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych

(tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. wymienianej dalej jako

u.s.m.) powództwo J. K., R. K., K. K. i H. K. skierowane przeciwko Śródmiejskiej

Spółdzielni Mieszkaniowej o ustanowienie na ich rzecz odrębnej własności

nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem – domem jednorodzinnym

położonej w W. na działce gruntu wchodzącej w skład nieruchomości, dla której

Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz ustanowienie na ich rzecz

odrębnej własności garażu na dwa samochodu położonego na tej nieruchomości.

Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 9 lutego 2011 r. oddalił apelację

powodów wniesioną od wyroku sądu pierwszej instancji zasądził jednocześnie od

powodów na rzecz pozwanej kwotę 5.400 złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej

instancji, że powodowie nie sformułowali roszczenia w sposób umożliwiający

dokonanie subsumcji przedstawionego przez nich stanu faktycznego pod normę

art. 491 u.s.m. Poza tym, w ocenie sądu, powodowie domagali się ustanowienia

nieistniejącego

w

systemie

prawa

cywilnego

prawa

odrębnej

własności

nieruchomości gruntowej prawa a w zakresie dotyczącym ustanowienia odrębnej

własności garażu nie sprecyzowali dostatecznie roszczenia.

Powodowie wnieśli zażalenie na zawarte w wyroku sądu drugiej instancji

orzeczenie o kosztach postępowania. Podnieśli w nim, że zgodnie z treścią art. 491

u.s.m.

koszty

postępowania

w

niniejszej

sprawie

pokrywa

spółdzielnia.

Na tej podstawie domagali się zmiany zaskarżonego postanowienia przez

oddalenie wniosku pozwanej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania

apelacyjnego ewentualnie o uchylenie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu a także wnieśli o zasądzenie na ich

rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 491 ustawy z dnia

grudnia

2000

r. o

spółdzielniach

mieszkaniowych, dodany ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U.

07.125.873), w mającym zastosowanie w sprawie brzmieniu (art. 5 ust. 4 ustawy

z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych…

Dz. U. Nr 223, poz. 1779) stanowił, że: "Osoba, która na podstawie ustawy może

żądać ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu, w razie bezczynności

spółdzielni może wystąpić do sądu z powództwem na podstawie art. 64 Kodeksu

cywilnego w związku z art. 1047 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Pozew wolny jest od opłaty sądowej, zaś koszty postępowania sądowego pokrywa

spółdzielnia". Przepis ten, na którym powodowie opierali swoje roszczenia, nie

tylko przyznaje legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółdzielni

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie ustanowienia

odrębnej własności lokalu, ale także wprowadza istotne wyjątki od zasad

rządzących problematyką kosztów procesu. Jak trafnie przyjął Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 3 lutego 2010 r., II CZ 90/09, OSNC-ZD 2010/3/95),

pomimo użycia w tym przepisie określenie "koszty postępowania sądowego"

w istocie oznacza "koszty procesu", a zatem obejmują one zarówno koszty sądowe

jak i koszty zastępstwa procesowego. W ten sam sposób zostały określone

obowiązki spółdzielni w znowelizowanym art. 491 ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych (art. 1 pkt 6 i ustawy z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw Dz. U. Nr

223, poz. 1779, która weszła w życie dnia 30 grudnia 2009 r. - art. 8). Nałożenie na

spółdzielnię obowiązku pokrycia kosztów postępowania sądowego stanowi

odstępstwo od wynikającej z art. 98 k.p.c. zasady odpowiedzialności za wynik

procesu, która oznacza, że strona, która sprawę przegrała, zobowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu.

Taką samą treść normatywną, chociaż bardziej precyzyjnie, wyraża art. 49 1

u.s.m. w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 18 grudnia 2009 r. o zmianie

ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 223, poz. 1779), obowiązującym od dnia 30 grudnia 2009 r., który

przewiduje, że koszty sądowe oraz koszty zastępstwa procesowego w sprawie

wytoczonej na podstawie art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c. w razie

bezczynności spółdzielni przez osobę, której z mocy ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych przysługuje roszczenie o ustanowienie odrębnej własności lokalu,

pokrywa spółdzielnia. Użyte w art. 491 u.s.m. określenie "w razie bezczynności

spółdzielni" jest na tyle pojemne, że obejmuje każdą postać bezczynności, czyli

zamierzenia podjęcia przez organ wykonawczy spółdzielni czynności niezbędnych

do wyodrębnienia lokalu i przeniesienia jego własności na uprawnionego.

Dotyczy to także czynności, o których mowa w art. 41 i 42 ustawy (tak Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 2009 r., I CSK 379/08, nie publ.; zob. też

wyrok z dnia 10 grudnia 2009 r. III CSK 110/09, nie publ.) .

Rozstrzygając zatem w sprawie z powództwa osoby, o której mowa w art.

491 u.s.m., bez względu na jej wynik należy mieć na względzie, że koszty

poniesione przez strony pokrywa pozwana spółdzielnia.

Do tych okoliczności nie odniósł się sąd drugiej instancji przy rozstrzyganiu

o kosztach postępowania apelacyjnego i to pomimo powoływania się przez

powodów, zarówno w pozwie jak i apelacji, na wynikające z art. 491 u.s.m.

konsekwencje w zakresie ponoszenia opłat sądowych oraz rozliczenia kosztów

procesu.

Warto

także

zwrócić

uwagę,

że

odstąpienie

wobec

powodów

od obowiązku uiszczenia opłaty od pozwu i apelacji, nie obciążenie ich kosztami

procesu za pierwszą instancję wskazują na respektowanie w dotychczasowym

postępowaniu szczególnej regulacji zawartej w art. 491 u.s.m.

Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zd. 1 k.p.c. w związku

z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił jak wyżej.