I CZ 100/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 100/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. G., W. G. i K. G.

przy uczestnictwie A. J. i J. J.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2008 r.,

zażalenia wnioskodawców J. G. i W. G. na postanowienie Sądu Okręgowego w W. G. z

dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I Ca (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 7 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w W. G. odrzucił skargę

kasacyjną J. G. i W. G.. Wobec oddalenia postanowieniem z dnia 8 lutego 2008 r.

wniosku wnioskodawców o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej, zarządzeniem z

dnia 8 lutego 2008 r. wezwano pełnomocnika wnioskodawców adw. G. B. o uiszczenie

w terminie tygodniowym stosownej opłaty od wniesionej skargi kasacyjnej. Ze

znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa procesowego wynikało, że adw. M.

Z., który wniósł skargę kasacyjną wnioskodawców, działał jako pełnomocnik

substytucyjny adw. G. B., do którego zgodnie z art. 133 § 3 zd. 1 k.p.c. doręczane były

wszelkie

pisma

procesowe

w

postępowaniu

ze

skargi

kasacyjnej.

Wobec

bezskutecznego upływu terminu do uiszczenia należnej opłaty od skargi kasacyjnej Sąd

Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawców na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c.

Od powyższego postanowienia zażalenie wnieśli wnioskodawcy J. G. i W. G.,

którzy zaskarżyli je w całości zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania: - art.

133 § 3 k.p.c. poprzez nie doręczenie żadnego z pism sądowych, w tym orzeczeń

sądowych, które zapadły po wniesieniu skargi kasacyjnej, na adres pełnomocnika, który

imieniem wnioskodawców wniósł skargę kasacyjną (adw. M. Z.), a tym samym

nieskuteczność doręczenia wezwania o uiszczenie należnej opłaty od skargi kasacyjnej;

- art. 370 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. poprzez brak wskazania w wezwaniu

skierowanym do adwokata G. B., w jakiej wysokości opłata ma być uiszczona od skargi

kasacyjnej wniesionej przez adw. M. Z.; 2) błędne ustalenie, że wnioskodawcom nie

przysługuje zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wnioskodawcy wnieśli o

uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 133 § 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem,

jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism

sądowych, doręczenia należy dokonywać tym osobom. Z przepisu tego nie wynika, że w

przypadku ustanowienia w sprawie pełnomocnika substytucyjnego, doręczeń należy

dokonywać

pełnomocnikowi

substytucyjnemu.

Z

istoty

regulacji

dotyczącej

pełnomocnictwa substytucyjnego, którego dotyczy treść art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 26

maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (j.t.: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.),

wynika, że pełnomocnik substytucyjny jest jedynie zastępcą ustanowionego w sprawie

przez stronę pełnomocnika procesowego. Dlatego co do zasady pisma sądowe powinny

być doręczane przez sąd pełnomocnikowi procesowemu ustanowionemu przez stronę.

Jedynie w przypadku wyraźnego oświadczenia strony albo działającego w jej imieniu

pełnomocnika procesowego bądź jego zastępcy (pełnomocnika substytucyjnego) o tym

by pisma doręczać pełnomocnikowi substytucyjnemu, sąd powinien dokonywać

doręczeń temu właśnie pełnomocnikowi. Nie jest bowiem wykluczone, że ze względu na

przeszkody w możliwości wykonywania efektywnego zastępstwa procesowego przez

pełnomocnika

ustanowionego

nieobecności,

zachodzi

przez

potrzeba

stronę

np.

jego

dokonywania

choroby,

doręczeń

bądź

dłuższej

pełnomocnikowi

substytucyjnemu. W sprawie brak było takiego żądania. Z treści art. 133 § 3 k.p.c. nie

wynika także zasada, że w przypadku gdy w sprawie za stronę działa kilku

pełnomocników procesowych, doręczenia powinny być dokonywane do tego z nich,

który składa w sprawie pisma procesowe. W takim wypadku doręczenia powinny być

dokonywane tylko jednemu wskazanemu przez stronę pełnomocnikowi. W przeciwnym

wypadku doręczenie pisma sądowego jednemu z ustanowionych pełnomocników

procesowych strony jest skuteczne.

Brak jest podstaw do uwzględnienie zarzutu dotyczącego błędnego ustalenia przez

Sąd Okręgowy, że wnioskodawcom nie przysługuje zwolnienie od opłaty sądowej od

skargi kasacyjnej. Wezwanie wnioskodawców do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej

poprzedziło wydanie przez Sąd Okręgowy postanowienia z dnia 8 lutego 2008 r., którym

oddalono wniosek wnioskodawców J. G. i W. G. o zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowienie to nie podlegało odrębnemu zaskarżeniu zażaleniem, jednakże może

być kwestionowane w trybie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.

w ramach zażalenia wniesionego od postanowienia sądu drugiej instancji odrzucającego

skargę kasacyjną z powodu nieuiszczenia należnej od skargi kasacyjnej opłaty (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r. II CZ 128/05, niepubl.). W

rozpoznawanym zażaleniu brak jest jednak jakichkolwiek merytorycznych zarzutów

odnoszących się do rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w zakresie odmowy zwolnienia

wnioskodawców od kosztów sądowych. Za taki zarzut nie może być bowiem uznane

uzasadnienie zażalenia, w którym jedynie podniesiono, że jest rzeczą zastanawiającą

dlaczego Sąd nie dokonał zwolnienia wnioskodawców od opłaty sądowej w sytuacji gdy

wnioskodawcy spełniali wszelkie przesłanki w tym zakresie oraz korzystali ze zwolnienia

od kosztów sądowych na wcześniejszym etapie postępowania.

W przypadku, gdy skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów

sądowych wnosi pełnomocnik będący adwokatem bądź radcą prawnym, zostaje

przerwany bieg terminu do uiszczenia należnej opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. W

razie oddalenia – w całości, bądź części – wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych –

przewodniczący sądu wzywa do uiszczenia należnej opłaty także wtedy, gdy skargę

kasacyjną wniósł adwokat bądź radca prawny (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z

dnia 25 stycznia 2007 r., V CZ 114/06, z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06, OSNC

z 2007 r., nr 2, poz. 36, oraz z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC z 2007 r.,

nr 9, poz. 131). W uzasadnieniu ostatniego z podanych orzeczeń Sądu Najwyższego

wyjaśniono, że ogólną zasadą pozostało uiszczanie należnych opłat na wezwanie, w

terminie tygodniowym od dnia jego doręczenia (art. 130 § 1 k.p.c.), a obowiązek

uiszczania opłat bez wezwania, chociaż obecnie rozszerzony pod względem

podmiotowym i przedmiotowym, jest nadal wyjątkiem od reguły. Przepis art. 130 2 § 3

k.p.c. - dotyczący obowiązku uiszczenia m.in. przez adwokata opłaty w wysokości stałej

bądź stosunkowej od środków odwoławczych i zaskarżenia - reguluje sytuacje,

w których w chwili wnoszenia danego rodzaju środka istnieje obowiązek uiszczenia

opłaty. Rygor z art. 1302 § 3 k.p.c. nie ma zastosowania do innych sytuacji niż

przewidzianych w tym przepisie. W konsekwencji w razie oddalenie wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych należy wezwać pełnomocnika strony będącego

adwokatem bądź radcą prawnym do uiszczenia należnej opłaty w trybie przewidzianym

w art. 130 § 1 k.p.c. W wezwaniu tym powinna być także określona wysokość należnej

opłaty chociażby środek odwoławczy lub środek zaskarżenia podlegał opłacie „w

wysokości stałej lub stosunkowej”, o której mowa w art. 130 2 § 3 k.p.c., gdyż obowiązek

samoobliczenia należnej opłaty przez adwokata bądź radcę prawnego ma miejsce tylko

w sytuacji, o której mowa w art. 1302 § 3 k.p.c., nie zaś w przypadku wezwania

pełnomocnika strony do uiszczenia należnej opłaty na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. Sąd

Okręgowy wzywając

zarządzeniem

z dnia 11

lutego

2008

r. pełnomocnika

wnioskodawców J. G. i W. G. do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej nie określił

wysokości żądanej opłaty, lecz wezwał do uiszczenia „należnej opłaty” od skargi

kasacyjnej. Treść tego wezwania nie spełniała więc wymogów należytego wezwania do

uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. W konsekwencji uchybienie w wykonaniu tego

wezwania przez wnioskodawców nie mogło spowodować dla nich ujemnych

konsekwencji procesowych w postaci odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art.

3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia

art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. nie był jednak uzasadniony, gdyż przepisy

te dotyczą uzupełnienia braków formalnych zażalenia przed sądem pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.