I CZ 10/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 10/07

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa W. Spółki z o.o.

przeciwko Miastu W.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2007 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 listopada 2006 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Powodowa Spółka z o.o. W. jest użytkownikiem wieczystym gruntu o

powierzchni 629 m2 położonego w W. przy ul. Z. róg ul. P. Obowiązująca powódkę

opłata roczna wynosiła 30.601,46 złotych. W grudniu 2001 r. pozwana Gmina

wypowiedziała dotychczasową wysokość opłaty i zaproponowała od dnia 1 stycznia

2002 r. nową wysokość w kwocie 148.922,04 złotych. Reakcją powódki było

złożenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosku o ustalenie, że

aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest uzasadniona w

mniejszej wysokości. Kolegium wydało orzeczenie o ustaleniu od dnia 1 stycznia

2002 r. wysokości opłaty rocznej w kwocie 113.898,85 złotych. Powódka wniosła

sprzeciw w następstwie czego doszło do przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu

w W. Sąd wezwał powódkę do oznaczenia wartości przedmiotu sporu wskazując,

że wartość tę powinna wyrażać różnica pomiędzy opłatą proponowaną a opłatą

dotychczasową. Powódka wskazała jako wartość przedmiotu sporu kwotę

70.046,37 złotych stanowiącą różnicę pomiędzy wysokością opłaty proponowaną

przez pozwaną a kwotą 78.875,- złotych uznawaną przez powódkę za

wyznaczającą wysokość aktualnie należnej opłaty. Wyrokiem zaocznym z dnia

4 czerwca 2003 r. Sąd Okręgowy w W .ustalił, że od dnia 1 stycznia 2002 r.

powódka jest obowiązana wnosić opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego

gruntu będącego przedmiotem aktualizacji w kwocie 78.875,67 złotych. W wyniku

uwzględnienia sprzeciwu pozwanej Gminy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 16

grudnia 2005 r. uchylił wyrok zaoczny w całości i ustalił od dnia 1 stycznia 2002 r.

wysokość opłaty rocznej na kwotę 112.785,99 złotych. Powódka zaskarżyła

powyższy wyrok w całości wskazując w apelacji jako wartość zaskarżenia kwotę

70.046,37 złotych. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację.

W skardze kasacyjnej powódka zaskarżyła powyższy wyrok w całości; wartość

przedmiotu zaskarżenia oznaczyła na kwotę 70.046,37 złotych.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

jako niedopuszczalną w świetle art. 3982 § 1 k.p.c. ze względu na wartość

przedmiotu zaskarżenia niższą niż 50.000,- zł. Zdaniem Sądu, skoro powódka

wniosła ostatecznie o ustalenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego

w wysokości 78.875,67 złotych, a Sąd Okręgowy ustalił wysokość opłaty na kwotę

112.785,99 złotych, to zarówno w apelacji jak i w skardze kasacyjnej wartością

przedmiotu zaskarżenia była różnica pomiędzy kwotą 112.785,99 zł a kwotą

78.875,67 złotych, a więc kwota 33.910,32 złotych. Ponadto, Sąd Apelacyjny

stwierdził, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wartość przedmiotu

zaskarżenia kasacyjnego nie może przekraczać wartości przedmiotu sporu ani

wartości przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu apelacyjnym chyba, że

podwyższenie wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji było wynikiem

rozszerzenia żądania pozwu lub orzeczenia ponad żądanie.

Rozpoznając zażalenie powódki Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uszło uwagi Sądu Apelacyjnego, że powódka wskazała kwotę 70.046,37

złotych jako wartość przedmiotu sporu w pozwie, a następnie jako wartość

przedmiotu zaskarżenia w apelacji i w skardze kasacyjnej. Zatem, nie doszło

w ogóle do sytuacji, w której istniałaby potrzeba porównania każdej z w/w wartości

pod kątem oceny, czy wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie

została zawyżona w celu osiągnięcia pułapu gwarantującego dopuszczalność

skargi kasacyjnej. Wszakże, jeśli jako wartość przedmiotu sporu wskazana została

kwota 70.046,37 złotych i ta wartość nie została zweryfikowana na podstawie art.

25 § 1 i 2 k.p.c., to zgodnie z art. 26 k.p.c. nie podlegała ona ponownemu badaniu.

W szczególności, nieuzasadnione było ustalanie różnicy pomiędzy kwotą,

o której orzekły Sądy pierwszej i drugiej instancji a kwotą, którą powódka

wskazywała jako należną od niej aktualną opłatą z tytułu użytkowania wieczystego.

Żądanie powódki nie dotyczyło zasądzenia określonej kwoty ani wyroki sądów nie

zawierały rozstrzygnięć o częściowym nieuwzględnieniu żądania powódki tak, jak

by to miało miejsce w razie orzekania z powództwa o zasądzenie kwoty pieniężnej.

W rozpoznawanej sprawie przyjęcie, że wartością przedmiotu zaskarżenia

w apelacji była wymieniona wyżej różnica pomiędzy orzeczoną przez sąd a kwotą

uznawaną przez powódkę oznaczałoby, że w pozostałej części, tj. odnośnie do

kwoty 78.875,67 złotych, wyrok Sądu Okręgowego uprawomocnił się. Tymczasem

nie istnieje wyrok Sądu Okręgowego orzekający o ustaleniu opłaty rocznej

w wysokości 78.875,67 złotych, ani powódka nie miała obowiązku sprecyzowania

swojego żądania w części dotyczącej wskazania jaką wysokość opłaty, jej zdaniem,

powinien ustalić sąd. Przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami, (jedn. tekst Dz.U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.), w trybie

której Sądy orzekały, nie zobowiązują do wskazania jaką inną kwotę użytkownik

wieczysty uznaje za aktualną, ani sąd, któremu Kolegium przekazało akta, nie jest

związany wnioskami stron w tym zakresie.

Z przestawionych względów zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać

już tylko w świetle założenia przyjętego przez Sąd Apelacyjny odnośnie do

niemożności zwyżkowania wartości przedmiotu zaskarżenia w stosunku do

wartości przedmiotu sporu. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju zwyżkowanie

nie miało miejsca w związku z czym wartość przedmiotu sporu podana w pozwie

wyznaczała

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

w

apelacji

i

przesądzała

o dopuszczalności skargi kasacyjnej. Takie stanowisko prezentowała powódka

w zażaleniu. W zakresie w jakim zarzuty skarżącej przystawały do jej sytuacji

procesowej w świetle koncepcji Sądu Apelacyjnego o niemożności podwyższania

wartości przedmiotu zaskarżenia w stosunku do wartości przedmiotu sporu

należało powódce przyznać rację.

Jednakże

w

istocie

wniosek

o

dopuszczalności

skargi

kasacyjnej

w rozpoznawanej sprawie wynika z innych przesłanek i na nich Sąd Najwyższy

oparł niniejsze orzeczenie.

Nie może być wątpliwości, że żądanie powódki dotyczyło sprawy

majątkowej. Nie obejmowało ono jednak roszczenia o zasądzenie kwoty pieniężnej

w związku z czym istniała kwestia jaką kwotą powódka powinna była oznaczyć

wartość przedmiotu sporu (art. 19 § 2 k.p.c.) przy uwzględnieniu, że kwota ta

powinna wyrażać wartość roszczenia, prawa lub stosunku prawnego będącego

przedmiotem powództwa. W pierwszym rzędzie należało więc rozstrzygnąć,

czy żądanie

powódki

dotyczyło

realizacji

przysługującego

jej

roszczenia,

czy stwierdzenia istnienia prawa czy też ukształtowania nowej treści stosunku

prawnego pomiędzy stronami.

W uchwale z dnia 23 czerwca 2005 r. III CZP37/05 (OSN 2006, nr 5,

poz. 82)

Sąd

Najwyższy

uznał,

że

orzeczenie

o

ustaleniu

wysokości

zaktualizowanej opłaty rocznej ma charakter konstytutywny. Sąd Najwyższy

w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela ten pogląd. Samo

wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej nie skutkuje powstaniem

nowej treści umowy o użytkowanie wieczyste; stanowi jedynie ofertę zmiany

umowy, którą użytkownik wieczysty może przyjąć lub nie przyjąć. Jeśli nie

przyjmuje, to w wysokości aktualnej opłaty rocznej rozstrzyga sąd, który bada,

czy i w jakim zakresie zmienia się wartość gruntu będącego przedmiotem

użytkowania wieczystego i w granicach wyznaczonych propozycją właściciela nie

jest związany innymi przesłankami jak tylko obiektywnymi, wpływającymi na ocenę

tej wartości. Przedmiotem sporu w sprawie z powództwem użytkownika

wieczystego o ustalenie, że aktualizacja jest uzasadniona w mniejszej wysokości

niż proponowana przez właściciela gruntu nie jest kwestia istnienia lub nieistnienia

pomiędzy wymienionymi podmiotami stosunku prawnego o treści obejmującej

określoną wysokość opłaty z tytułu użytkowania wieczystego lecz kwestia jak

powinien zostać ukształtowany w tej części w/w stosunek prawny. Wartością

przedmiotu, o który strony wiodą spór jest więc wartość, którą ustali sąd orzekający

i obejmuje ona całą nową wysokość opłaty rocznej. W praktyce sprowadza się to do

różnicy pomiędzy wysokością opłaty dotychczasowej, względnie podwyższonej lecz

akceptowanej przez użytkownika wieczystego a wysokością ustaloną przez sąd, ale

nie zmienia to oceny, że przedmiotem ukształtowania przez sąd jest nowa

wysokość opłaty jako taka, a nie różnica wynikająca z jej zastosowania.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 16 grudnia

2005 r. ustalił wysokość opłaty rocznej od dnia 1 stycznia 2002 r. na kwotę

112.785,99 złotych. Ta kwota stanowiła więc wartość przedmiotu zaskarżenia

w

apelacji

powódki,

a

następnie

w

skardze

kasacyjnej

i

przesądzała

o dopuszczalności skargi kasacyjnej. Mając to na względzie Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji – art. 386 w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.c.

Wydaje się, że – wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym

postanowieniu – Sąd Apelacyjny, uwzględniając stanowisko powódki wyrażone

w

sprzeciwie od orzeczenia Kolegium, co do prawotwórczego charakteru

orzeczenia mającego być wydanym przez Sąd, przyjął, że wartością przedmiotu

zaskarżenia w apelacji była kwota 112.785,99 złotych. Wezwał bowiem powódkę

do uiszczenia wpisu stosunkowego w kwocie 7.602,30 złotych (poprawnie

rachunkowo powinno być 7.239,30 zł) podczas gdy wpis stosunkowy od wartości

przedmiotu zaskarżenia 70.046,37 zł wskazanej w apelacji wynosił 4.802,78

złotych. Tym bardziej powinien był Sąd Apelacyjny kwotę 112.785,99 zł uznać za

wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej.

Reasumując, w sprawie z powództwa użytkownika wieczystego o ustalenie,

że aktualizacja opłaty rocznej jest uzasadniona w wysokości mniejszej niż

proponowana

przez

właściciela

gruntu,

wartością

przedmiotu

zaskarżenia

w apelacji i w skardze kasacyjnej jest wysokość opłaty ustalona w orzeczeniu Sądu

pierwszej instancji.

Nieuchronnie nasuwa się w tej sytuacji pytanie o wartość przedmiotu sporu,

jaką powinien powód wskazać w pozwie. Konsekwentnie należałoby przyjąć, że

w chwili wniesienia pozwu wartości tej nie da się ustalić, w związku z czym powód

jest zwolniony z obowiązku jej podania, natomiast wpis od pozwu powinien być

określony jako wpis tymczasowy (art. 15 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych – Dz. U. nr 167, poz. 1398 ze zm., poprzednio –

art. 31 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych - jedn. tekst Dz.U. z 2002 r. nr 9, poz. 88). Można by jednak również

bronić stanowiska, że powód jest w stanie określić w pozwie wartość przedmiotu

sporu, ponieważ wartość tę może wyznaczać kwota oznaczająca wysokość

aktualnej opłaty rocznej, którą powód akceptuje (w rozpoznawanej sprawie byłaby

to kwota 78.875,67 złotych), lub różnica pomiędzy wysokością opłaty aktualnie

żądanej przez właściciela a wysokością akceptowaną przez użytkownika

wieczystego (w niniejszej sprawie byłaby to kwota 70.046,37 złotych), względnie

różnica pomiędzy wysokością opłaty żądanej a dotychczasową jej wysokością

(o tak wyliczoną wartość przedmiotu sporu wezwał powoda Sąd Okręgowy

w niniejszej sprawie i byłaby to kwota 118.320,58 złotych). Na przyjmowanie opłaty

stosunkowej od pozwu wskazywałaby też uchwała Sądu Najwyższego z dnia

21 grudnia 2006 r. III CZP 133/06 (dotychczas nie publ.), zgodnie z którą po

przekazaniu sądowi akt sprawy na podstawie art. 80 ust. 2 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przewodniczący wzywa do

opłacenia pozwu także wówczas, gdy sprzeciw został wniesiony przez adwokata

lub radcę prawnego. Powyższa uchwała została podjęta w sprawie, w której powód

wskazał wartość przedmiotu sporu, ale nie uiścił opłaty stosunkowej przy

wnoszeniu pisma zawierającego sprzeciw od orzeczenia Kolegium. Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu uchwały nie zakwestionował, że wymagane było oznaczenie

wartości przedmiotu sporu oraz uiszczenie opłaty stosunkowej.

Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy nie jest konieczne zajęcie

jednoznacznego stanowiska odnośnie do tego, czy daje się ustalić wartość

przedmiotu sporu i jaki rodzaj opłaty od pozwu powinien być wymagany w sprawie

przekazanej sądowi na podstawie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce

nieruchomościami. Tym niemniej, wyrażając pogląd o konstytutywnym charakterze

orzeczenia sądu w w/w sprawie oraz o przedmiocie, którym jest nowa treść

stosunku prawnego pomiędzy stronami umowy użytkowania wieczystego, a której

strony nie mogą przewidzieć, Sąd Najwyższy opowiada się za koncepcją

pobierania od pozwu wpisu tymczasowego. Wydaje się, że również praktyczne

względy (uniknięcie ewentualności przyjmowania różnego kryterium mającego

wyznaczać wartość przedmiotu sporu) oraz jasność w przestrzeganiu, utrwalonej

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, reguły niezwyżkowania wartości przedmiotu

sporu w apelacji, przemawiają na korzyść tej koncepcji.