I CZ 10/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 10/06

POSTANOWIENIE

Dnia 9 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa M.S.

przeciwko Miastu W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 marca 2006 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

M.S. po dwukrotnym rozszerzeniu żądania pozwu w toku postępowania

przed sądem pierwszej instancji wniosła o zasądzenie od strony pozwanej Miasta

W. kwoty 145 000 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu szkody wynikłej z nie

wykonania decyzji z dnia 25 października 1990 r. o sprzedaży powódce mieszkania

nr 7 przy ul W. 14, co stało się obecnie niemożliwe w związku z odzyskaniem go

przez byłych właścicieli.

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy w W. powództwo oddalił,

a w apelacji powódki wartość przedmiotu zaskarżenia została oznaczona na kwotę

145 000 zł. W toku postępowania przed Sądem drugiej instancji w piśmie z dnia 6

maja 2005 r. pełnomocnik powódki z odwołaniem się do przeprowadzonej opinii

biegłego rozszerzył powództwo o kwotę 30 300 zł, czyli do kwoty 175 000 zł. (art.

363 § 2 k.c. i art. 383 k.p.c.), jako aktualnej ceny rynkowej przedmiotowego lokalu.

W komparycji wyroku z dnia 16 czerwca 2005 r. Sąd Apelacyjny, określając

przedmiot sporu na kwotę 145 000 zł, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 117 450 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 16 czerwca 2005 r., a w pozostałej części powództwo i apelację

oddalił. Ocenił, że szkodę powódki stanowi różnica pomiędzy ceną rynkową

przedmiotowego lokalu a wartością przysługującego powódce prawa jego najmu.

Powódka w skardze kasacyjnej oznaczyła wartość przedmiotu zaskarżenia

na kwotę 57 850 zł i wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie,

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, albo uwzględnienie powództwa

w części oddalonej.

Pismem z dnia 18 października 2005 r. doręczonym w dniu 24 października

2005 r. pełnomocnik powódki został wezwany do uzupełnienia w terminie

tygodniowym braków formalnych skargi przez dołączenie jej odpisu i wyliczenia

wartości przedmiotu zaskarżenia z uwzględnieniem, że wskazana wartość

przedmiotu zaskarżenia apelacyjnego została oznaczona na kwotę 145 000 zł.

W piśmie z dnia 25 października 2005 r. pełnomocnik powódki wyjaśnił, że

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

stanowi

różnica

pomiędzy

rozszerzonym

w postępowaniu apelacyjnym powództwem a jego częścią, uwzględnioną przez sąd

drugiej instancji.

Postanowieniem z dnia 9 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną powódki. Wyraził pogląd, że rozszerzenie powództwa o dalszą kwotę 30

300 zł w postępowaniu apelacyjnym nie mogło być uwzględnione, gdyż art. 383

k.p.c. nie dopuszcza takiej zmiany. Wskazując, że wartość zaskarżenia

apelacyjnego wyniosła 145 000 zł, zaś Sąd Apelacyjny zasądził kwotę 117 450 zł,

ustalił, że rzeczywista wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego wyniosła 27

550 zł. W rezultacie przyjął, że jest ona niższa od ustawowego progu 50 000 zł

dopuszczalności skargi kasacyjnej (art. 3982 § 1 k.p.c.) i z tego względu odrzucił ją

jako niedopuszczalną.

W zażaleniu z dnia 17 listopada 2005 r. pełnomocnik powódki wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W tym samym dniu złożył wniosek

o sprostowanie wyroku Sądu Apelacyjnego z alternatywnym żądaniem uzupełnienia

wyroku. Wniosek o sprostowanie obejmował żądanie oznaczenia w komparycji

wyroku wartości przedmiotu rozstrzygnięcia na kwotę 175 300 zł w miejsce

oznaczenia kwoty 145 000 zł. Natomiast wniosek o uzupełnienie wyroku wniesiony

wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia obejmował żądanie

rozstrzygnięcia w przedmiocie rozszerzonego powództwa w piśmie z dnia 6 maja

2005 r.

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek o

sprostowanie wyroku i odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia

wniosku o uzupełnienie wyroku, a następnie postanowieniem z dnia 10 stycznia

2006 r. odrzucił wniosek o uzupełnienie wyroku. W uzasadnieniu tego ostatniego

orzeczenia wskazał, że w sentencji wyroku otrzymanego przez pełnomocnika

powódki w dniu 29 sierpnia 2005 r. oznaczono wartość przedmiotu rozstrzygnięcia

na kwotę na kwotę 145 000 zł i dlatego tygodniowy termin do złożenia wniosku o

przywrócenie terminu do wniosku o uzupełnienie wyroku rozpoczął bieg z chwilą

tego doręczenia. Uznał więc, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu w dniu

17 listopada 2005 r. nastąpiło z opóźnieniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy o postępowaniu przed Sądem Najwyższym nie regulują sposobu

oznaczenia w kasacji wartości przedmiotu zaskarżenia. Artykuł 398 4 k.p.c. wyraża

tylko obowiązek oznaczenia przez wnoszącego skargę kasacyjną wartości

przedmiotu

zaskarżenia.

Unormowanie

tej

kwestii

należy

zatem

szukać

w przepisach o postępowaniu apelacyjnym, które do postępowania kasacyjnego

znajdują odpowiednie zastosowanie (art. 39821 k.p.c.; por. postanowienie Sadu

Najwyższego z dnia 19 marca 2002 r., II CZ 162/01, nie publikowane).

Kodeks postępowania cywilnego w art. 368 § 2 k.p.c., wyraża wprost zasadę

stałości wartości przedmiotu sporu oraz zakazuje jej przekraczania w toku

postępowania międzyinstancyjnego. Wynika z niej także reguła, że jeżeli stanowi ją

wartość rozszerzonego powództwa to istnieje także zakaz oznaczania wartości

przedmiotu sporu, w dalszym toku procesu, na sumę wyższą.

W

postępowaniu

apelacyjnym

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

nie

przesądza wprawdzie o dopuszczalności apelacji, ale może rzutować na

dopuszczalność przyszłej skargi kasacyjnej. O prawie strony do jej wniesienia,

w sprawach o prawa majątkowe, decyduje nie wartość przedmiotu sporu, lecz

wartość przedmiotu zaskarżenia w apelacji. Jeżeli więc wartość przedmiotu tego

zaskarżenia będzie niższa od wartości przedmiotu sporu i jednocześnie będzie

kształtować się poniżej pułapów określonych w art. 3982 §1 k.p.c. to skarga

kasacyjna stanie się niedopuszczalna. Może to też nastąpić w wyniku rozpoznania

apelacji. O dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje bowiem nie wartość

przedmiotu sporu ani wartość przedmiotu, o którym rozstrzygał sąd drugiej

instancji, lecz wartość przedmiotu zaskarżenia wskazanego w skardze kasacyjnej.

Jeżeli nie obejmuje całości roszczeń dochodzonych w drugiej instancji, to jej

wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od wartości przedmiotu zaskarżenia

apelacji (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 grudnia 1935 r., C II

1960/35, OSP 1936, poz. 290 i z dnia 18 grudnia 1996 r., l CKN 211/96. OSNC

1997, nr 4, poz. 42).

Wbrew stanowisku skarżącej, dokonane w postępowaniu apelacyjnym

rozszerzenie powództwa było niedopuszczalne. Przepis art. 383 k.p.c. zezwala

bowiem na zmianę powództwa w tym stadium procesu w sprawach o świadczenia

okresowe

oraz

na

zgłoszenie

w

zamian

pierwotnego

przedmiotu

jego

równowartości lub innego przedmiotu. Wyłącza natomiast możliwość rozszerzenia

ilościowego roszczenia pieniężnego, które nie ma charakteru okresowego. Dodać

należy, że ten zakaz odnosił się także do spraw, w których sąd nie był związany

granicą poszukiwanej ochrony (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

16 października 1974 r. II CR 529/74, PiP 1977, nr 10. s. 165).

Wprawdzie art. 321 § 1 k.p.c. został uchylony ustawą z dnia 2 lipca 2004 r.,

o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 172, poz. 1804), która weszła w życie w dniu 5 lutego 2005 r. niemniej nie

został zmieniony art. 368 § 2 k.p.c. W rezultacie należy przyjąć, że gdy sąd

pierwszej instancji oddalił powództwo, wartość zaskarżenia kasacyjnego może być

wyższa od wartości zaskarżenia apelacyjnego tylko wtedy, gdy powód rozszerzył

skutecznie powództwo w postępowaniu w drugiej instancji, bądź gdy sąd

rozstrzygnął o takiej zmianie przedmiotowej z naruszeniem zakazu zawartego

w art. 383 k.p.c., albo orzekł ponad żądanie.

Jako zbyt daleko idący należy uznać pogląd, że skarga kasacyjna w zakresie

roszczeń

pieniężnych

zgłoszonych

dopiero

w

postępowaniu

apelacyjnym

z naruszeniem art. 383 k.p.c., jest niedopuszczalna choćby sąd drugiej instancji

apelację w tej części oddalił (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja

1998 r., l PKN 136/98, OSNP-wkł. 1999, nr 2, poz. 7).

Jeżeli sąd drugiej instancji orzekł na skutek niedopuszczalnego rozszerzenia

żądania pozwu (art. 383 k.p.c.), to występuje wtedy kwesta nie tylko

dopuszczalności zmiany przedmiotowej powództwa, ale i istnienia merytorycznego

orzeczenia w tej części. Trzeba więc podzielić wyrażony już w judykaturze pogląd,

że jeżeli sąd drugiej instancji zmienia wyrok sądu pierwszej instancji i zasądza lub

oddala roszczenia w części nieobjętej apelacją to wartością przedmiotu

zaskarżenia skargą kasacyjną jest wartość roszczenia, o którym orzekał sąd drugiej

instancji (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1999 r., II UZ 63/99,

OSNP 2000, nr 22, poz. 35, z dnia 15 lutego 1935 r., C II 2515/34, RPEiS 1936,

nr 1 s. 161 i z dnia 14 września 2000 r., l PZ 55/00, OSNAPUS 2002, nr 7,

poz. 164).

Uzasadniona jest więc konkluzja, że jeżeli sąd drugiej instancji oddalił lub

uwzględnił powództwo także w części niedopuszczalnego w postępowaniu

apelacyjnym rozszerzenia żądania pozwu, to wartość tej zmiany może zostać

uwzględniona w przedmiocie zaskarżenia skargą kasacyjną (art. 398 2 k.p.c. w zw.

z art. 383 k.p.c.).

W sprawie jednak nie tylko niedopuszczalna była dokonana przez powódkę

zmiana powództwa w piśmie z dnia 6 maja 2005 r., ale Sąd Apelacyjny uznając ją

trafnie za naruszającą zakaz zawarty w art. 383 k.p.c. w jej zakresie nie orzekł

merytorycznie, co dla skarżącej nie budziło wątpliwości, skoro występowała w tym

zakresie z wnioskiem o sprostowanie i uzupełnienie wyroku.

W końcu zauważyć należy, że zarówno Sąd drugiej instancji, jak i Sąd

Najwyższy w uzasadnionych wypadkach są uprawnione do skontrolowania, czy

wskazana w kasacji wartość przedmiotu zaskarżenia została oznaczona według

wyżej - w niezbędnym zakresie - zasad (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 18 października 2000 r., II UZ 124/00, OSNAPUS 2002, nr 12, poz. 294,

i z dnia 25 października 2001 r., l PZ 78/01, OSNP 2003, nr 20, poz. 491 i wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1997r., l CKN 46/97, OSNC 1997, nr 11, poz.

180).

Zażalenie zatem jako nieuzasadnione uległo oddaleniu (art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.).