I CZ 1/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CZ 1/11

POSTANOWIENIE

Dnia 28 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa T. L.

przeciwko M. L.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 października 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie o kosztach procesu zawarte

w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 marca 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

T. L. od wyroku Sąd Okręgowego z dnia 12 października 2009 r. oddalającego

powództwo przeciwko jego żonie M. L. o zapłatę 120.000 złotych tytułem

zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz zobowiązanie do złożenia

o oświadczenia, że przeprasza powoda za ochrzczenie dziecka w niewłaściwy

sposób. W tym samym wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz

pozwanej kwotę 2970 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

postępowaniu apelacyjnym.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, opartego na

zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.), Sąd Apelacyjny

wskazał, że zwolnienie powoda od kosztów sądowych nie wpływa na obowiązek

zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu. Sąd nie znalazł podstaw do

zastosowania art. 102 k.p.c., który jako przepis wprowadzający wyjątek od zasady,

nie może być wykładany rozszerzająco. Jego zastosowanie powinno mieć miejsce

tylko wówczas, gdyby obciążenie strony kosztami było oczywiście nienależne

w świetle art. 98 § 1 k.p.c., a taka sytuacja nie zachodzi.

Powód złożył zażalenie na zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego. Zarzucił w nim naruszenie

art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie w związku z uznaniem, że nie zachodzi

szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający odstąpienie od nałożenia na

powoda

obowiązku

zwrotu

pozwanej

kosztów

zastępstwa

procesowego

w postępowaniu apelacyjnym pomimo, że za zastosowaniem art. 102 k.p.c.

przemawiało wygórowane wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w stosunku do

jego nakładu pracy a także sytuacja życiowa i majątkowa powoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie art. 102 k.p.c. sąd może w wypadkach szczególnie

uzasadnionych

odstąpić

od

obciążenia

strony

przegrywającej

kosztami.

Ustalenie, czy takie szczególne wypadki zachodzą ustawodawca pozostawił

swobodnej ocenie sądu (por. postanowienia SN z dnia 13 lipca 2011 r., III Cz

32/11, nie publ.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, nie publ.; z dnia 13 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, nie publ.; wyrok SN z dnia 22 listopada 2006 r., V CSK

292/06, nie publ.). Skorzystanie z przepisu art. 102 k.p.c. jest zatem suwerennym

uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego, który powinien uwzględnić

wszystkie okoliczności, które mogą usprawiedliwiać odstąpienie od zasady

odpowiedzialności za wynik procesu. Sąd Apelacyjny stosując ogólną regułę

orzekania

o

kosztach

postępowania,

przewidującą

obciążenie

strony

przegrywającej kosztami (art. 98 k.p.c.) wskazał przyczyny niezastosowania art.

102 k.p.c.

Ocena ta nie została skutecznie podważona w zażaleniu. Zważyć trzeba,

że sytuacja majątkowa powoda nie jest aż tak szczególnie trudna aby uzasadniała

zastosowanie tego przepisu. Dał temu wyraz Sąd Apelacyjny w postanowieniu

z dnia 27 lipca 2010 r., udzielając powodowi tylko częściowego - ponad kwotę 3000

złotych z tytułu opłaty od skargi kasacyjnej - zwolnienia od kosztów sądowych

na etapie postępowania odwoławczego. Od obowiązku zwrotu stronie wygrywającej

proces, poniesionych przez nią kosztów procesu, nie zwalnia wskazana

w zażaleniu sytuacja życiowa powoda a także co do zasady charakter sporu, także

wówczas, gdy jego podłożem są różnice światopoglądowe. Przedmiotem oceny

Sądu było bowiem konkretne roszczenie powoda, oparte na przepisach o ochronie

dóbr osobistych, a wyrazem negatywnej oceny roszczenia były orzeczenia sądów

obu instancji. Zgodnie z treścią § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu

(Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) podstawę zasądzenia opłaty za czynności

adwokata z tytułu zastępstwa prawnego stanowią stawki minimalne określone

w tym rozporządzeniu i takie stawki zastosował Sąd Apelacyjny.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie powoda.