I CSK 845/23 · Sąd Najwyższy

I CSK 845/23 POSTANOWIENIE 26 marca 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk na posiedzeniu niejawnym 26 marca 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa B. L.‎przeciwko Redaktorowi Naczelnemu serwisu […] T. spółce akcyjnej w W.‎o nakazanie publikacji sprostowania,‎na skutek skargi kasacyjnej Redaktora Naczelnego serwisu […] T. spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 29 września 2022 r., V ACa 523/22, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od Redaktora Naczelnego serwisu […] T. spółki akcyjnej w W. na rzecz B. L. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 września 2022 roku, wydanym w sprawie V ACa 523/22 Sąd Apelacyjny w Warszawie, uwzględniając częściowo apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 23 lutego 2022 roku w sprawie IV C 1848/21 – sprostował w zaskarżonym wyroku niedokładności (pkt 1.), zmienił częściowo rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji (pkt. 2.), oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie (pkt. 3.) i rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt. 4.).Wyrok ten – w zakresie rozstrzygnięć pkt 3 i 4 został zaskarżony skargą kasacyjną przez stronę pozwaną, która zarzuciła naruszenie:a) przepisów prawa materialnego, to jest art. 32 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 roku Prawo prasowe (Dz.

U. Nr 5, poz. 24, z późn. zm.; dalej: „Prawo Prasowe”);b) przepisów postępowania, to jest art. 321 k.p.c. w związku z art. 187 k.p.c. mogącego mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, iż dokonana przez sąd ingerencja w treść sprostowania sformułowanego przez Powódkę, nie stanowi wyjścia poza granicę orzekania;c) naruszenia art. 31a ust. 1 w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1) Prawa Prasowego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;d) naruszenie art. 31a ust. 1 w związku z art. 33 ust. 2 pkt 2) Prawa Prasowego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.W świetle tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i zmianę orzeczenia poprzez uwzględnienie w całości apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na podstawie wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., twierdząc, że jest ona oczywiście uzasadniona.W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona powodowa wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, a z ostrożności - o jej oddalenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikuje się do przyjęcia do rozpoznania ‎i tym samym do merytorycznego rozpoznania.Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. m.in. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r.

I PKN 34/01, OSNP 2004, Nr 6, poz. 100; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze elementarnym. Taka sytuacja ma miejsce, kiedy sądy meriti oparły swoje rozstrzygnięcia na wykładni przepisu, pozostającej w oczywistej sprzeczności z tą, którą jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, albo na przepisie, który nie obowiązywał już w dacie orzekania, w sposób oczywiście błędny zastosowały określony przepis w ustalonym stanie faktycznym.Pozwana nie zdołała wykazać opisanej kwalifikowanej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Uzasadnienie wniosku o przyjcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera argumentacji prawnej, wykazującej kwalifikowaną postać rażącego naruszenia prawa materialnego, polegającą na oczywistości tego naruszenia dostrzegalnej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Przytoczone w skardze twierdzenia stanowią wyłącznie polemikę z przedstawionym w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku stanowiskiem Sądu Apelacyjnego. Pozwana nie formułuje nowych, nierozstrzygniętych dotąd problemów wykładniczych przepisów prawa prasowego.Zasadniczą funkcją sprostowania jest umożliwienie zainteresowanemu, a więc osobie, której dotyczą fakty przytoczone w prostowanym materiale prasowym, przedstawienia własnej wersji zdarzeń.

Instytucja sprostowania stanowi szczególny mechanizm prawa prasowego pozwalający opinii publicznej na zapoznanie się ze stanowiskiem drugiej strony sporu, umożliwia zainteresowanemu zajęcie własnego stanowiska i przedstawienia swojej wersji wydarzeń umożliwiając mu dotarcie do opinii publicznej z własną prawdą, za pośrednictwem tego samego środka przekazu, w którym ukazały się uprzednio informacje oddziaływujące na jego wizerunek. Tak więc przedmiotem sprostowania są informacje (fakty) nieprawdziwe (lub nieścisłe) wedle oceny dokonanej przez wnoszącego o sprostowanie.W orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa koncepcja subiektywnego ujmowania sprostowania (por. postanowienia SN z: 2 marca 2001 r., V KKN 631/98; 5 sierpnia 2003 r., III KK 13/03, uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 18 lutego 2005 r., III CZP 53/04, wyrok SN z 15 maja 2008 r., I CSK 531/07).

Przyjęcie takiej koncepcji sprostowania sprawia, że przedmiotem procesu sądowego jest przede wszystkim kontrola zasadności dokonanej przez redaktora naczelnego odmowy opublikowania żądanego sprostowania w świetle przesłanek przewidzianych w art. 31a-33 Prawa prasowego. W rozpatrywanej sprawie ostateczna treść sprostowania, które zgodnie z wyrokami sądów meriti winien zamieścić pozwany spełnia kryteria określone w tych przepisach.Zarzucając naruszenie art. 321 k.p.c. skarżący pomija, że sprawa ‎o opublikowanie sprostowania jest sprawą rozpoznawaną w procesie, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z art. 52 Prawa prasowego.

Rola sądu w takim procesie ogranicza się zasadniczo do ustalenia, czy zainteresowany podmiot zachował wymogi formalne żądania sprostowania oraz czy wniósł pozew w terminie określonym w art. 39 ust. 2 Prawa prasowego (zob. M. Olszyński, w: M. Brzozowska-Pasieka, J. Pasieka, M. Olszyński, Prawo prasowe. Komentarz praktyczny, Warszawa 2013, teza 10 do art. 39). Nie oznacza to jednak, że pewne fragmenty treści sprostowania nie mogą być przez Sąd wyeliminowane. W przeciwnym razie Sąd nie mógłby w tego typu sprawach uwzględnić częściowo powództwa.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie jest kwestionowany pogląd, że w sprawie o sprostowanie materiału prasowego sąd może nakazać jego opublikowanie z pominięciem - jeżeli nie jest to sprzeczne z wolą powoda - fragmentów niespełniających kryteriów przewidzianych w art. 33 ust. 1 pkt 1, 4 i 5 Prawa prasowego (zob. wyroki SN z: 6 listopada 2020 r. I CSK 728/18, OSNC 2021, Nr 6, poz. 43; 13 grudnia 2022 r., II CSKP 503/22; postanowienie SN z 20 czerwca 2023 r., I CSK 5612/22). Wykluczone jest natomiast dodanie do treści sprostowania jakiegokolwiek fragmentu.

Związanie granicami żądania nie oznacza zatem, że sąd związany jest w sposób bezwzględny samym sformułowaniem zgłoszonego żądania. Jeżeli treść żądania sformułowana jest niewłaściwie, niewyraźnie lub nieprecyzyjnie, sprostowanie zawiera niepotrzebne powtórzenia - sąd może, a nawet ma obowiązek, odpowiednio je zmodyfikować (zgodnie z wolą powoda i w ramach podstawy faktycznej powództwa). Nadanie – tak jak w rozpatrywanej sprawie - ujawnionej w treści pozwu woli powoda poprawnej jurydycznie formy, bez wychodzenia poza ramy podstawy faktycznej powództwa, nie stanowi naruszenia art. 321 k.p.c. (zob. postanowienia SN z: 25 czerwca 2018 r., V CSK 56/18, 20 czerwca 2023 r., I CSK 5612/22).

W tym aspekcie trzeba jedynie dodać, że wola powoda może być wyrażone w każdej formie, również w sposób dorozumiany.W tym stanie rzeczy należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 39821 k.p.c. i § 8 ust. 1 pkt 2 w zw. § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.[SOP][ms] ‎