I CSK 82/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 82/10

POSTANOWIENIE

Dnia 16 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSA Jan Futro (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Zdzisława G.

przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Prezydenta m. W., Adolfa F., Henryka S.,

Cecylii S., Wiktora C., Haliny K.-C., Barbary W., Bożeny R., Barbary K., Janiny W.,

Andrzeja P., Teresy P., Ewy P.-W.

o założenie księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 16 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 3 kwietnia 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2007 roku Sąd Rejonowy oddalił

wniosek Zdzisława G. o odłączenie z księgi wieczystej nr [...] działki ewidencyjnej nr

68 z obrębu 4-06-26 o powierzchni 700 m2 i o założenie dla nieruchomości

stanowiącej jego własność księgi wieczystej.

Apelację wnioskodawcy od tego orzeczenia oddalił Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2008 r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legło

ustalenie, że istnieje niezgodność co do powierzchni nieruchomości, dla której

prowadzona jest Kw nr [...], pomiędzy danymi zawartymi w aktualnym wypisie z

rejestru gruntów, a treścią wpisów w dziale 1-0 tej księgi. Pomimo wezwania

wnioskodawcy

do

złożenia

dokumentów

geodezyjnych

wyjaśniających

rozbieżności, wnioskodawca przedłożył dokument z Delegatury Biura Geodezji

i Katastru m. W. w Dzielnicy B., który rozbieżności jedynie potwierdził, nie

wyjaśniając ich przyczyn. Sąd ten wskazał, że w przypadku wniosku o odłączenie

części nieruchomości i założenia dla niej nowej księgi wieczystej zgodnie z § 36

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 roku w sprawie

prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. z 2001 nr 102 poz.

1122) koniecznym jest przedstawienie dokumentów stanowiących podstawę

oznaczenia nieruchomości zarówno dotyczących części odłączonej, jak i części

pozostałej. Z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę, tj. z wypisów z rejestru

gruntów, wynikało, że nieruchomość, dla której prowadzona jest przedmiotowa

księga wieczysta składa się z 10 działek o łącznej powierzchni 4,7304 h, zaś w

księdze wieczystej w dziale 1-0 łączna powierzchnia tej nieruchomości wynosi

6,7406 h. W związku z tym Sąd ten uznał, że aby wniosek o wyłączenie części

nieruchomości i założenie dla niej nowej księgi wieczystej mógł zostać

uwzględniony, konieczne było sprostowanie niezgodności w oparciu o dokumenty

geodezyjne, a z uwagi na odmienną treść dokumentów geodezyjnych i księgi

wieczystej wniosek taki nie mógł być uwzględniony.

Od powyższego postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł

wnioskodawca, zaskarżając postanowienie to w całości.

Jako podstawę kasacyjną wniesionej skargi wskazał naruszenie przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (tj. podstawę

przewidzianą w art. 3983 §1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), a mianowicie

naruszenie przepisu art. 6269 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie

w

sprawie

i

przyjęcie,

że

stwierdzona

rozbieżność

co

do

powierzchni

nieruchomości objętej dotychczasową księgą wieczystą nr [...] pomiędzy danymi

ujawnionymi w dziale I-O tej księgi a danymi widniejącymi w ewidencji gruntów nie

pozwala uwzględnić wniosku o odłączenie części tej nieruchomości, która nabyta

została przez wnioskodawcę w drodze zasiedzenia i o założenie dla niej nowej

księgi wieczystej, albowiem wskazana wyżej rozbieżność stanowi przeszkodę

dokonania wpisu.

Podnosząc

ten

zarzut

skarżący

wniósł

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia i – jak ostatecznie wyjaśnił na rozprawie przed Sądem Najwyższym

– o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz

orzeczenia o kosztach postępowania wywołanego wniesioną skargą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Poza sporem pozostaje, że wnioskodawca na skutek zasiedzenia jest

właścicielem działki gruntu nr 68 z obrębu 4-06-20. Zostało to stwierdzone

prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 12 grudnia 2002 roku w

sprawie o sygn.[...].

Przyjętym w doktrynie jest stanowisko, że prawomocne postanowienie

stwierdzające zasiedzenie nieruchomości wiąże w innych sprawach sądy, jak

również inne organy państwowe, i jest skutecznym erga omnes dowodem nabycia

własności nieruchomości przez zasiedzenie. Postanowienie takie jest podstawą

wpisu do księgi wieczystej i podejmowania wszelkich czynności, jakie przysługują

właścicielowi nieruchomości. Stanowiące podstawę wniosku o założenie księgi

wieczystej postanowienie stwierdzające zasiedzenie nieruchomości jest więc

dowodem własności wiążącym inne sądy (art. 365 § 1 k.p.c.). W treści ww.

postanowienia Sądu Rejonowego (zgodnie z § 136 Regulaminu urzędowania

sądów powszechnych) określona została również powierzchnia oraz położenie

działki

nr

68,

będącej

przedmiotem

zasiedzenia,

stosownie

do

zasad

obowiązujących w przepisach o prowadzeniu ksiąg wieczystych.

Nie istnieją żadne faktyczne, ani prawne przeszkody do odłączenia

nieruchomości wnioskodawcy i założenia nowej księgi ujawniającej w dziale II

przysługujące mu prawo własności. Zgodnie z § 27 rozporządzeniem Ministra

Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg

wieczystych

i

zbioru

dokumentów

(Dz.

U. nr

102,

poz.

1122;

dalej:

„rozporządzenie"), będącym rozporządzeniem wykonawczym do ustawy z dnia

6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. nr

124, poz.1361 ze zm.; dalej: „u.k.w.h.”), dział pierwszy księgi wieczystej składa się

z działu I-O "Oznaczenie nieruchomości" i działu I-Sp "Spis praw związanych

w własnością". W myśl § 19 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia oznaczenie

nieruchomości powinno zawierać dane o jej położeniu, powierzchni i sposobie

korzystania. Postanowienie stwierdzające zasiedzenie działki nr 68 (wraz

z integralną częścią orzeczenia w postaci wypisu z rejestru gruntów i wyrysu z

mapy ewidencyjnej - k. 95) niewątpliwie stanowi wystarczającą podstawę do

oznaczenia w założonej księdze nieruchomości będącej przedmiotem własności

wnioskodawcy. Przepis § 36 ww. rozporządzenia stanowi też, że część

nieruchomości może być odłączona tylko wtedy, gdy zostaną przedstawione

dokumenty stanowiące podstawę oznaczenia nieruchomości zarówno co do części

odłączonej, jak i co do pozostałej części. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że

przedłożenie ww. dokumentów jest warunkiem koniecznym i wystarczającym z

procesowego punktu widzenia gdy chodzi o udokumentowanie danych faktycznych

dotyczących oznaczenia nieruchomości. W aktach sprawy znajdują się wypisy z

rejestru gruntów wszystkich działek wchodzących w skład nieruchomości objętej

dotychczasową księga wieczystą nr [...] oraz wyrys z mapy ewidencyjnej.

Wnioskodawca złożył również do akt informacje z Delegatury Biura Geodezji

i Katastru m. W. w Dzielnicy B. o danych zawartych w bazie ewidencji gruntów

i braku możliwości ustalenia przyczyn rozbieżności tych danych z treścią danych z

działu I-O księgi wieczystej. Chociaż w rzeczywistości występuje niezgodność

danych co do powierzchni nieruchomości objętej dotychczasową księgą wieczystą,

to jednak niezgodność taka w żaden sposób nie może wpływać na treść i zakres

prawa stwierdzonego postanowieniem o zasiedzeniu (art. 365 § 1 k.p.c.).

Jak już wyjaśniał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 lutego 2005 r.,

V CK 505/04, (Lex nr 284203) odłączenie części z dotychczasowej nieruchomości

i utworzenie dla niej nowej księgi wieczystej wymaga ponownego oznaczenia

nowopowstałej, a nieraz i macierzystej nieruchomości. Trzeba tu jednak odróżnić

dwie sytuacje. Pierwsza z nich dotyczy odłączenia z nieruchomości całej

dotychczasowej działki bez zmiany jej konfiguracji (kształtu i obszaru), zaś druga

wymaga przeprowadzenia przez geodetę fizycznego podziału nieruchomości

i sporządzenia nowej mapy. W pierwszym wypadku prawidłowe oznaczenie

nowopowstałej nieruchomości w nowoutworzonej księdze wymaga jedynie

przedstawienia wyrysu z mapy ewidencyjnej i wypisu z rejestru gruntów, natomiast

dokumenty te są zbędne dla oznaczenia nieruchomości macierzystej, ponieważ

wystarczy wykreślenie wydzielonej z niej działki, która jest uwidoczniona na mapie

ewidencyjnej znajdującej się w księdze macierzystej. Z taką też sytuacją mamy do

czynienia w niniejszej sprawie.

Nie można też nie zauważyć, że art. 35 ust. 1 u.k.w.h. nakłada na

wnioskodawcę jako właściciela nieruchomości obowiązek niezwłocznego złożenia

wniosku o ujawnienie swego prawa w księdze wieczystej. Wbrew sugestiom Sądu

Okręgowego wnioskodawca nie może wszcząć postępowania o sprostowanie

oznaczenia nieruchomości na podstawie danych z katastru nieruchomości. Zgodnie

bowiem z art. 27 ust. 1 u.k.w.h. sprostowania takiego sąd może dokonać tylko na

wniosek właściciela bądź wieczystego użytkownika nieruchomości. Tymczasem

niezgodność dotyczy nieruchomości, co do której wnioskodawcy nie służy żadne

prawo. Zauważyć też należy, że w postępowaniu wieczystoksięgowym krąg osób

uprawnionych do składania wniosków jest ograniczony i określa go art. 6262 § 5

k.p.c. Wnioskodawca nie jest zatem uprawniony do składania żadnego wniosku

dotyczącego nieruchomości, w skład której wchodziła jego nieruchomość przed

zasiedzeniem. Należy stwierdzić, że wnioskodawca dokonał wszystkich czynności,

które leżały w jego mocy.

Reasumując należy wskazać, że w sytuacji gdy właściciel zrealizował

nałożony na niego obowiązek z art. 35 ust. 1 u.k.w.h. składając wniosek

o założenie nowej księgi wieczystej oraz jeśli dostarczył wszelkie niezbędne

dokumenty dla założenia nowej księgi wieczystej, a ujawnienie zmian stanu

prawnego nieruchomości nastąpić ma bez zmiany konfiguracji (kształtu i obszaru)

działek stanowiących nieruchomość, dla której księga wieczysta była dotychczas

prowadzona, to niemożliwe do wykonania przez niego obowiązki wynikające z § 36

ww. rozporządzenia nie stanowią przeszkody do dokonania wpisu w rozumieniu art.

6269 k.p.c.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz art.

108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.