I CSK 714/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 714/10

POSTANOWIENIE

Dnia 6 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Błażeja W., Małgorzaty W., Danuty N., Andrzeja K., Hanny K.,

Marka K., Moniki K. i Sylwi C.

przy uczestnictwie M. Spółki Gazownictwa Spółki z o.o. z siedzibą w W., PGE

Dystrybucja W.-T. Spółki z o.o. z siedzibą w W., Leszka D., Anny M.-D., Aliny W.,

Łukasza N., Roberta K., Artura S. i Agnieszki R.

o wpis służebności przesyłu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania M. Spółki Gazownictwa Spółki z o.o. z

siedzibą w W. od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 10 lutego 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

W niniejszej sprawie o wpis służebności przesyłu na nieruchomości będącej

przedmiotem współwłasności Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek stwierdzając,

że oświadczenie o ustanowieniu służebności przesyłu złożyli w formie aktu

notarialnego współwłaściciele reprezentujący łącznie prawa właścicielskie do 17/32

części nieruchomości. Uznał, że ponieważ ustanowienie służebności przesyłu jest

czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, przeto zgodnie z art. 199 k.c.

ustanowienie tego ograniczonego prawa rzeczowego wymagało zgody wszystkich

współwłaścicieli, a skoro wymóg ten nie został spełniony to nie wystąpiła

przesłanka do dokonania wpisu.

Apelację Spółki będącej uczestnikiem postępowania oddalił Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 10 lutego 2010 roku, który podzielił ustalenia faktyczne

i wywody prawne Sądu pierwszej instancji. Uznał, że czynnością przekraczającą

zwykły zarząd rzeczą wspólną jest obciążenie tej rzeczy ograniczonym prawem

rzeczowym, co powoduje z mocy art. 199 k.c., że dla skuteczności ustanowienia

służebności przesyłu na nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności

wymagana jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Brak takiej zgody prowadzi do

niepowstania stosunku prawnego, co jest konsekwencją swobody w zakresie

decyzji o jego zawiązaniu.

W skardze kasacyjnej uczestniczki postępowania, zaskarżającej w całości

postanowienie Sądu drugiej instancji, zarzucono najpierw naruszenie art. 201 k.c.

przez jego niezastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy i błędne

przyjęcie, że zastosowanie ma art. 199 k.c. wskutek wadliwego uznania, że

ustanowienie służebności przesyłu stanowi czynność prawną przekraczającą

zakres zwykłego zarządu.

Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 361

k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak ustosunkowania

się Sądu Okręgowego do podniesionych w jej apelacji zarzutów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej uczestniczka postępowania akcentuje

okoliczność, że ocena charakteru czynności zarządu rzeczą wspólną wymaga

uwzględnienia zmian zachodzących w stosunkach społeczno - gospodarczych oraz

zapewnienia

jej

możliwości

wykonywania

obowiązków

publicznoprawnych

wynikających z ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (Dz.U.

z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu ze względu na brak wykazania

wystąpienia w niej uzasadnionych podstaw.

Nie może wywołać zamierzonego przez skarżącą Spółkę skutku podniesiony

w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzut naruszenia

art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. oraz w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. i w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c., motywowany brakiem ustosunkowania się przez Sąd

Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 lutego 2010 roku do zarzutów

podniesionych w apelacji uczestnika – M. Spółki Gazownictwa sp. z o.o. z siedzibą

w W. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej może

być wyłącznie takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że dla skutecznego przytoczenia tej podstawy

kasacyjnej konieczne jest nie tylko wykazanie, że doszło do naruszenia

konkretnego przepisu postępowania, ale także i tego, iż jego naruszenie mogło

doprowadzić do błędnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Skarżąca, powołując

się na naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. oraz w zw. z art. 378 § 1

k.p.c. i w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. nie wskazała, czy i jaki związek istnieje pomiędzy

zarzucanym

naruszeniem

przywołanych

przepisów

postępowania

a

rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie, wobec czego powyższego zarzutu nie

można uznać za przesądzający o wystąpieniu drugiej podstawy kasacyjnej.

W

tym stanie

rzeczy oceny zarzutu naruszenia przepisów prawa

materialnego należało dokonać z uwzględnieniem stanu faktycznego, będącego

podstawą rozstrzygnięcia dla Sądu drugiej instancji. Zarzut naruszenia art. 201 k.c.

poprzez jego niezastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy okazał się

bezzasadny.

Za

pośrednictwem

tego

zarzutu

skarżąca

podejmuje

próbę

kwestionowania przyjętej przez Sądy obu instancji oceny prawnej, że ustanowienie

służebności przesyłu stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu

rzeczą wspólną, a tym samym do dokonania tej czynności, zgodnie z art. 199 k.c.,

wymagana jest zgodna wszystkich współwłaścicieli. W ocenie skarżącej – wbrew

stanowisku Sądów meritii – do umownego ustanowienia służebności przesyłu na

nieruchomości

wspólnej

wystarczające

jest

uzyskanie

zgody

większości

współwłaścicieli, gdyż czynność ta mieści się w zakresie czynności zwykłego

zarządu rzeczą wspólną (art. 201 k.c.).

W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 626 8 § 2 k.p.c.

rozpoznając wniosek o wpis sąd wieczystoksięgowy w zakresie swojej kognicji

uprawniony jest jedynie do badania treści i formy wniosku, dołączonych do niego

dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Przywołany przepis, jak słusznie

podkreśla się w orzecznictwie, zawiera pełną regulację przedmiotu badania sądu

w postępowaniu wieczystoksięgowym określając nie tylko zakres postępowania

dowodowego, ale także podstawy orzekania przez sąd wieczystoksięgowy (por. np.

postanowienie SN z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt II CSK 122/10, niepubl.;

postanowienie SN z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt IV CSK 180/09, publ.

OSNC 2010, nr 4, poz. 56).

Wyznaczony

przez

art.

6268

§

k.p.c.

zakres

kognicji

sądu

wieczystoksięgowego nie oznacza jednak, że jego działalność została ograniczona

wyłącznie do dokonywania czynności o charakterze rejestracyjno-ewidencyjnym.

Wynikające a contrario z tego przepisu wyłączenie możliwości przeprowadzenia

jakichkolwiek innych dowodów i dokonywania na ich podstawie własnych ustaleń

nie wyłącza bowiem możliwości badania przez sąd wieczystoksięgowy w ramach

toczącego się postępowania m.in. ważności czynności prawnej mającej stanowić

materialnoprawną

podstawę

dokonania wpisu

w księdze

wieczystej (por.

postanowienie SN z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt III CSK 160/09, niepubl.;

postanowienie SN z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt IV CSK 392/10).

W przedmiotowej sprawie Sądy obu instancji, w oparciu o załączone do

wniosku o wpis oświadczenie współwłaścicieli o ustanowieniu służebności przesyłu

z dnia 22 maja 2009 roku, bezspornie ustaliły, że oświadczenie to nie pochodzi od

wszystkich współwłaścicieli nieruchomości mającej podlegać obciążeniu wpisem

ograniczonego prawa rzeczowego. Wobec powyższego ustalenia Sądy, w zakresie

mieszczącym się w ramach ich kognicji (art. 6268 § 2 k.p.c.), stwierdziły nieważność

czynności prawnej ustanowienia służebności przesyłu wobec uznania, że stanowi

ona czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną, a tym

samym oświadczenie o jej ustanowieniu powinno być złożone za zgodą wszystkich

współwłaścicieli nieruchomości (art. 199 k.c.).

Przyjęta przez Sądy obu instancji ocena prawna czynności ustanowienia

służebności przesyłu zasługuje na aprobatę. Zwrócić bowiem należy uwagę na to,

że wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 30 maja

2008 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.

z 2008 r. Nr 166, poz. 731) służebność przesyłu stanowi ograniczone prawo

rzeczowe (art. 244 § 1 k.c.) którego treścią jest korzystanie przez przedsiębiorcę

z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym dla zapewnienia prawidłowego

funkcjonowania urządzeń przesyłowych (art. 3051 k.c. in fine). Z punktu widzenia

właściciela nieruchomości obciążonej wykonywanie służebności przesyłu wiąże się

z koniecznością znoszenia istnienia na tej nieruchomości cudzych urządzeń

(urządzeń przesyłowych) trwale związanych z jego nieruchomością. Służebność

przesyłu, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

17 lutego 2011 roku, sygn. akt IV CSK 303/10 (niepubl.), jako prawo na rzeczy

cudzej (iura in re aliena), daje bowiem uprawnionemu z tytułu tej służebności,

aczkolwiek w ograniczonym zakresie, władztwo nad cudzą nieruchomością.

Ogranicza ono zatem w sposób trwały wykonywanie w pełnym zakresie prawa

własności nieruchomości obciążonej, statuując obowiązek znoszenia przez

każdoczesnego właściciela tej nieruchomości wykonywania przez podmiot

uprawniony z tytułu służebności przesyłu (przedsiębiorcę przesyłowego) tego

prawa, w zakresie jaki wynika z oświadczenia o jego ustanowieniu. Takie

konsekwencje prawne dotykające wszystkich współwłaścicieli nieruchomości,

a wynikające z obciążenia jej służebnością przesyłu, przemawiają za przyjęciem

stanowiska, że umowne ustanowienie służebności przesyłu stanowi czynność

przekraczającą zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną i do jej skutecznego

ustanowienia konieczne jest złożenie oświadczenia woli przez wszystkich

współwłaścicieli nieruchomości. Sąd odwoławczy nie dopuścił się więc naruszenia

art. 201 k.c. przez jego niezastosowanie wobec braku podstaw do dokonania

oczekiwanego przez skarżącą aktu subsumpcji.

Nie można także podzielić argumentacji skarżącej, że za aprobowaną przez

nią oceną charakteru czynności ustanowienia służebności przesyłu przemawiają

racje społeczne w postaci umożliwienia zainteresowanym dostępu do paliwa

gazowego i w ten sposób zaspokojenie ich elementarnych potrzeb. Taka

argumentacja nie przemawia bowiem za kwalifikacją umownego ustanowienia

służebności przesyłu jako czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną. Zwrócić

przy tym należy uwagę, że brak zgody wszystkich współwłaścicieli może stanowić

podstawę do wystąpienia na mocy art. 199 zd. 2 k.c. przez współwłaścicieli, których

udziały wynoszą co najmniej połowę, o rozstrzygnięcie przez sąd z uwzględnieniem

celu zamierzonej czynności oraz interesów wszystkich współwłaścicieli.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.