I CSK 678/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 678/10

POSTANOWIENIE

Dnia 28 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Starosty Powiatu P.

o przyłączenie działek do księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 1 czerwca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 7 października 2009 r. oddalił wniosek

Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Powiatu P. o przyłączenie do

księgi wieczystej założonej wskutek wniosku Dz. Kw. […] działek nr. ewidenc.11,

30, 37, 102 z obrębu B., 19 z obrębu B., 105 z obrębu 1-01 G. i 19 z obrębu 033 P.

Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał stosownym dokumentem,

że nieruchomości te objęte zostały zakresem art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca

1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r.,

nr 14, poz. 130 z późn. zm.).

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego orzeczenia, uznając za błędne jego stanowisko, że

zagadnienie statusu nieruchomości w dacie wejścia w życie powołanej ustawy

pozostaje poza kognicją sądu wieczystoksięgowego. Sąd stwierdził, że niezależnie

od oceny charakteru nabycia własności przez Skarb Państwa nie można pomijać, iż

jego przesłanką było przysługiwanie tego prawa określonemu kręgowi podmiotów

(tj. jednostkom samorządu terytorialnego). Nawet przy przyjęciu konstrukcji nabycia

własności z mocy samego prawa okoliczność ta musi podlegać badaniu. Brak jest

podstaw do twierdzenia, że nie może tego czynić sąd w postępowaniu

wieczystoksięgowym, skoro obowiązujące przepisy nie przewidywały szczególnego

trybu dokumentowania nabycia prawa własności np. decyzją administracyjną.

Wystawione przez Starostę P. zaświadczenia (k. 19, 24, 29 i 34), z których wynika,

że przedmiotowe działki stanowią drogę publiczną i stały się majątkiem Skarbu

Państwa na postawie powołanego wyżej art. 32 ust. 2 ustawy o terenowych

organach jednolitej władzy państwowej, nie mogą mieć mocy wiążącej w tym

zakresie.

W

ocenie

Sądu

Okręgowego,

zaświadczenie

dotyczy

sposobu

wykorzystania gruntu, a nie jego sytuacji własnościowej, w związku z czym

objęta nimi okoliczność jest w kontekście art. 32 ust. 2 powołanej ustawy

bezprzedmiotowa.

Skargę

kasacyjną

od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

wniósł

wnioskodawca, zaskarżając je w całości i opierając skargę na obydwu podstawach

uregulowanych w art. 3983 § 1 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej skarżący zarzucił

naruszenie art. 31 ust. 2 u.k.w.h. oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r.

o terenowych organach jednolitej władzy państwowej poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie polegające na faktycznym uznaniu, że własność nieruchomości nie

przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy o terenowych

organach jednolitej władzy państwowej, a więc nie zachodzi podstawowa

przesłanka do dokonania wpisu w postaci niezgodności między treścią księgi

wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.

W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie:

-

art. 6268 § 2 k.p.c. poprzez zakwestionowanie zaświadczenia Starosty P. o

przejściu prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na mocy

art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach

jednolitej władzy państwowej i wskutek tego wykroczenie poza granice

kognicji sądu wieczystoksięgowego;

-

art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 217 § 1 i 2

k.p.a. poprzez uznanie, że zaświadczenie wydane przez Starostę P. nie

może

być

samoistną

podstawą

wpisu

niezbędnego

do

usunięcia

niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem

prawnym;

-

art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez nieuwzględnienie apelacji

w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy powinien był zmienić zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego i orzec co do istoty sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia skarżący wniósł o uchylenie

w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnione już zostało, że pomimo

sformalizowanego

charakteru

postępowania

wieczystoksięgowego

istnieje

możliwość wpisania Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako nabywcy

nieruchomości z mocy prawa, przy braku decyzji administracyjnej stwierdzającej

przejście własności. Zaświadczenie odpowiedniego organu administracji publicznej

może bowiem stanowić wystarczającą podstawę wpisana rzecz Skarbu Państwa

prawa

własności.

Przykładem

takiego

zaświadczenia

jest

zaświadczenie

stwierdzające, że nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na cele

reformy rolnej (por. postanowienia z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC

1992, nr 5, poz. 72, z dnia 25 marca 1999 r., III RN 165/98, OSNP 2000, nr 3,

poz. 90, z dnia 28 kwietnia 1994 r., III CZP 49/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 218,

z dnia 13 października 2004 r., III CK 235/03, nie publ.). Nie ma również

wątpliwości odnośnie do tego, że, pomimo braku decyzji administracyjnej, Skarb

Państwa może być wpisany jako właściciel nieruchomości, która z mocy art. 32 ust.

2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy

państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się majątkiem Skarbu Państwa

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93, OSNC 1994,

nr 2, poz. 29, postanowienie z dnia 6 grudnia 2000 r., III CKN 824/00, nie publ.).

Jest jednak również oczywiste, że wpis może być dokonany na podstawie takiego

dokumentu, który świadczy o istnieniu pewnego stanu prawnego nieruchomości,

lub też dokumentuje czynność materialnoprawną powodującą powstanie, zmianę

lub ustanie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej. Takim dokumentem

może

być

zatem

ono stwierdzać,

na

zaświadczenie

podstawie

organu

dostępnej

administracji,

organowi

jednak

wiedzy,

stan

powinno

prawny

nieruchomości. Jeżeli zatem wnioskodawca domaga się wpisu prawa własności

na podstawie art. 32 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, to winien dokumentem

lub zaświadczeniem wykazać, że nieruchomość ta przed dniem jej wejścia w życie

stanowiła majątek związków samorządu terytorialnego. Nawet w braku takiego

zaświadczenia uwzględnienie wniosku byłoby możliwe, gdyby tytuł własności

związku samorządowego wynikał z istniejącej księgi wieczystej. Chodzi zatem

o przedstawienie dowodów pozwalających na uznanie, że wnioskującemu

przysługuje uprawnienie, którego ujawnienia w księdze wieczystej domaga się.

W powołanej uchwale z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93 wskazano, że nie są

wystarczającymi dokumentami wyrysy mapy i wykazy zmian gruntowych, które

pozwalają jedynie na oznaczenie działki. Należy stwierdzić, że nie jest też takim

dokumentem zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomość przed wejściem

w życie ustawy „była w korzystaniu publicznym jako droga”, bowiem dotyczy ono

jedynie stanu faktycznego i nie można go uznać za potwierdzające stan prawny.

Jeżeli zatem nie jest w sprawie bezsporne, że nieruchomość podlegała przepisom

ustawy z dnia 20 marca 1950 r., żądanie przedstawienia innego niż to

zaświadczenie

dokumentu

mogącego

stanowić

podstawę

wpisu

w

celu

przeprowadzenia z niego dowodu nie może być uznane za naruszające art. 626 8

§ 2 k.p.c. oraz pozostałe przepisy przytoczone w skardze.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c.