I CSK 677/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 677/10

POSTANOWIENIE

Dnia 28 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Starosty Powiatu P.

przy uczestnictwie Ireny B. –S.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 28 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 28 kwietnia 2010 r.,

1) oddala skargę kasacyjną,

2) oddala wniosek uczestniczki postępowania o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. oddalił wniosek

Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę P. o założenie księgi wieczystej

dla działek nr 1560/2 i 1560/4 położonych w M., gminie L. i wpisanie w nowo

założonej księdze wieczystej Skarbu Państwa – Starosty P. jako właściciela. Sąd

Rejonowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż w czasie obowiązywania ustawy

z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

(Dz.U. z 1950 r., nr 14, poz. 130 z późn. zm.) związek samorządu terytorialnego był

właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem. Nabycie nieruchomości na postawie

art. 32 ust. 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym majątek dotychczasowych

związków samorządu terytorialnego z mocy prawa stawał się majątkiem państwa

miało charakter pochodny, więc konieczne było udokumentowanie prawa

poprzednika prawnego do przedmiotowych nieruchomości. Zaświadczenie Starosty

nie stanowi dostatecznej podstawy wpisu prawa własności, ponieważ powyższa

ustawa takiej podstawy nie przewiduje.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2010 r. oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego postanowienia. Sąd ten podzielił ocenę prawną

Sądu Rejonowego. Podkreślił, że zgodnie z art. 626 8 § 2 k.p.c. sąd bada jedynie

treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi

wieczystej, natomiast wnioskodawca nie załączył do akt sprawy jakiegokolwiek

dokumentu, z którego wynikałoby, że związek samorządu terytorialnego był

właścicielem przedmiotowych działek i na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy o

terenowych organach jednolitej władzy państwowej możliwe było przejęcie tych

nieruchomości przez Skarb Państwa. Przepis ten przewiduje nabycie przez Skarb

Państwa

majątku

zlikwidowanych

tym

dekretem

związków

samorządu

terytorialnego, natomiast nie stanowi samoistnego tytułu nabycia przez Skarb

Państwa tego majątku. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nabycie na podstawie

wyżej powołanego przepisu nie ma charakteru pierwotnego, jest to nabycie

o charakterze pochodnym, umożliwiające wskazanie i zidentyfikowanie podmiotu

będącego uprzednio właścicielem oraz jego tytułu prawnego do nieruchomości.

Nabycie pochodne cechuje się ciągłością praw poprzedniego właściciela i osoby

nabywającej prawo własności i jest ono uzależnione od istnienia praw poprzednika.

Zatem konieczne jest wykazanie przez wnioskodawcę, że związek samorządu

terytorialnego był w chwili wejścia w życie ustawy o terenowych organach jednolitej

władzy państwowej właścicielem działek objętych wnioskiem.

Skargę

kasacyjną

od

postanowienia

Sądu

Okręgowego

wniósł

wnioskodawca zaskarżając je w całości i opierając skargę kasacyjną na obydwu

podstawach uregulowanych w art. 3983 § 1 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej skarżący zarzucił

naruszenie art. 31 ust. 2 u.k.w.h. oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r.

o terenowych organach jednolitej władzy państwowej poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie polegające na faktycznym uznaniu, że własność nieruchomości

nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy

o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, a więc nie zachodzi

podstawowa przesłanka do dokonania wpisu w postaci niezgodności między treścią

księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.

W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie:

a)

art. 6268 § 2 k.p.c. poprzez zakwestionowanie zaświadczenia Starosty P. o

przejściu prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na mocy

art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach

jednolitej władzy państwowej i wskutek tego wykroczenie poza granice

kognicji sądu wieczystoksięgowego;

b)

art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz art. 217 § 1 i 2

k.p.a. poprzez uznanie, że zaświadczenie wydane przez Starostę P. o

przejściu prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na mocy

art. 32 ust. 2 ustawy o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

nie może być samoistną podstawą wpisu niezbędnego do usunięcia

niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem

prawnym;

c)

art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez nieuwzględnienie apelacji

w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy powinien był zmienić zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego i orzec co do istoty sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia skarżący wniósł o uchylenie

w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśnione już zostało, że pomimo

sformalizowanego

charakteru

postępowania

wieczystoksięgowego

istnieje

możliwość wpisania Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako nabywcy

nieruchomości z mocy prawa, przy braku decyzji administracyjnej, stwierdzającej

przejście własności. Zaświadczenie odpowiedniego organu administracji publicznej

może bowiem stanowić wystarczającą podstawę wpisania na rzecz Skarbu

Państwa prawa własności. Przykładem takiego zaświadczenia jest zaświadczenie

stwierdzające, że nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na cele

reformy rolnej (por. postanowienia z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC

1992, nr 5, poz. 72, z dnia 25 marca 1999 r., III RN 165/98, OSNP 2000, nr 3,

poz. 90, z dnia 28 kwietnia 1994 r., III CZP 49/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 218,

z dnia13 października 2004 r., III CK 235/03, nie publ.). Nie ma również wątpliwości

odnośnie do tego, że, pomimo braku decyzji administracyjnej, Skarb Państwa może

być wpisany jako właściciel nieruchomości, która z mocy art. 32 ust. 2 ustawy

z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

(Dz.U. Nr 14, poz. 130) stała się majątkiem Skarbu Państwa (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93, OSNC 1994, nr 2, poz. 29,

postanowienie z dnia 6 grudnia 2000 r., III CKN 824/00, nie publ.). Jest jednak

również oczywiste, że wpis może być dokonany na podstawie takiego dokumentu,

który świadczy o istnieniu pewnego stanu prawnego nieruchomości, czy też

dokumentuje czynność materialno prawną powodującą powstanie, zmianę

lub ustanie prawa podlegającego wpisowi do księgi wieczystej. Takim dokumentem

może być zatem zaświadczenie organu administracji, jednak powinno ono

stwierdzać, na podstawie dostępnej organowi wiedzy, stan prawny nieruchomości.

Jeżeli zatem wnioskodawca domaga się wpisu prawa własności na podstawie

art. 32 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, to winien dokumentem lub zaświadczeniem

wykazać, że nieruchomość ta przed dniem jej wejścia w życie stanowiła majątek

związków samorządu terytorialnego. Nawet w braku takiego zaświadczenia

uwzględnienie

wniosku

byłoby

samorządowego

wynikał

o przedstawienie

dowodów

z

możliwe,

gdyby

istniejącej

księgi

pozwalających

na

tytuł

własności

związku

wieczystej.

Chodzi

uznanie,

wnioskującemu

że

zatem

przysługuje uprawnienie, którego ujawnienia w księdze wieczystej domaga się.

W powołanej uchwale z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93 wskazano, że nie są

wystarczającymi dokumentami wyrysy mapy i wykazy zmian gruntowych, które

pozwalają jedynie na oznaczenie działki. Należy stwierdzić, że nie jest też takim

dokumentem zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomość przed wejściem

w życie ustawy „była w korzystaniu publicznym jako droga”, bowiem dotyczy ono

jedynie stanu faktycznego i nie można go uznać za potwierdzające stan prawny.

Jeżeli zatem nie jest w sprawie bezsporne, że nieruchomość podlegała przepisom

ustawy

z dnia

to zaświadczenie

marca

1950

dokumentu

r.,

żądanie

mogącego

przedstawienia

stanowić

innego

podstawę

niż

wpisu

w celu przeprowadzenia z niego dowodu nie może być uznane za naruszające art.

6268 § 2 k.p.c. oraz pozostałe przytoczone w skardze przepisy. W sprawie

niniejszej okoliczność ta zaś budziła zasadnicze wątpliwości, zwłaszcza w świetle

treści księgi wieczystej, z której wynikało, że jako właściciel wpisany był poprzednik

prawny uczestniczki postępowania, a nie związek samorządu terytorialnego.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

kasacyjnego

podlegał

na skargę kasacyjną.

oddaleniu

wobec

spóźnionego

złożenia

odpowiedzi