I CSK 666/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 666/18 POSTANOWIENIE Dnia 16 maja 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak w sprawie z powództwa W. K.‎przeciwko A. B.‎o ochronę dóbr osobistych,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 maja 2019 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej powodaod wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 28 maja 2018 r., sygn. akt I ACa (…), odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną powoda - pozwanego wzajemnie W. K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 28 maja 2018 r., sygn. akt I ACa (…) Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53).Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przesłanka ta nie została spełniona.Występowania istotnych zagadnień prawnych skarżący upatruje w konieczności wyjaśnienia:

1) czy zgodnie z art. 24 § 1 k.c. warunkującym ochronę dóbr osobistych od zaistnienia przesłanki bezprawności naruszenia dobra osobistego dopuszczalne jest, aby jedną z okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dobra osobistego było działanie naruszyciela w obronie społecznie uzasadnionego interesu i w związku z tym, czy działanie polegające na uzyskaniu dostępu do poczty elektronicznej innej osoby bez jej zgody za pomocą uzyskanego od niej uprzednio hasła i następnie polegające na wykorzystaniu zawartości tej poczty elektronicznej w postępowaniu sądowym zmierzającym do ochrony własnych dóbr osobistych (dobrego imienia oraz więzi rodzicielskiej) i zapobieżenia dalszemu naruszaniu tych dóbr osobistych może być uznane za działanie w obronie społecznie uzasadnionego interesu i w rezultacie prowadzić do wyłączenia jego bezprawności, jeżeli skuteczna sądowa ochrona własnych dóbr osobistych w postaci dobrego imienia oraz więzi rodzicielskiej jest możliwa jedynie przy posłużeniu się jako istotnymi dowodami w sprawie dokumentami i materiałami uzyskanymi przez naruszyciela na skutek takiego dostępu do poczty elektronicznej;

2) czy przy rozstrzyganiu o bezprawności naruszenia dobra osobistego, co do którego dochodzi w ścisłym związku i wyłącznie w celu ochrony innego dobra osobistego, powinno się uwzględniać przy dokonywaniu wykładni przepisów kodeksu cywilnego zróżnicowany poziom ochrony dóbr osobistych na poziomie konstytucyjnym wyrażający się w wyraźnym dopuszczeniu ustawowego ograniczenia ochrony wolności i tajemnicy komunikowania się (art. 49 Konstytucji RP) oraz intensywniejszej ochronie życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47, art. 48 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP).Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.).W stanie faktycznym tej sprawy nie zachodzi potrzeba kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego, gdyż w kasatoryjnym wyroku z dnia 23 czerwca 2017 r., I CSK 272/16, Sąd Najwyższy uznał za zasadną skargę kasacyjną pozwanej - powódki wzajemnej A.

B. z powodu wadliwości rozstrzygnięcia oddalającego żądanie udzielenia jej ochrony w związku ze stwierdzeniem naruszenia tajemnicy korespondencji. W tamtej sprawie powodowi - pozwanemu wzajemnie te same, co w niniejszej sprawie okoliczności, (z których wywodzi konstrukcję realizacji własnego prawa podmiotowego i działania w obronie społecznie uzasadnionego interesu - jako wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych pozwanej - powódki wzajemnej) posłużyły do podnoszenia zarzutu sprzeczności powództwa pozwanej - powódki wzajemnie z zasadami wyrażonymi w art. 5 k.c. Sądy obu instancji w uzasadnieniach do wyroków, poprzedzających wydanie przez Sąd Najwyższy kasatoryjnego wyroku rozważały nadużycie prawa w kontekście ochrony prawa podmiotowego powoda - pozwanego wzajemnie oraz ochrony uzasadnionego społecznie interesu.Jednak w uzasadnieniu wyroku kasatoryjnego Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że przyjęta przez Sąd Apelacyjny koncepcja oceny powództwa wzajemnego z punktu widzenia instytucji nadużycia prawa z uwagi na jego sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), wyprowadzona z przekonania, że zasadniczym celem pozwanej-powódki wzajemnej była próba uniknięcia odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych W.K., nie jest trafna.

Wskazana przez Sąd Apelacyjny okoliczność mogła rzutować na ocenę dopuszczalności skorzystania z nielegalnie pozyskanego dowodu z korespondencji pozwanej przy ocenie roszczeń zgłoszonych przez jej przeciwnika procesowego, ale nie było natomiast uzasadnionych podstaw do łączenia takiej motywacji skarżącej z wytoczeniem przez nią własnego powództwa związanego z ustalonym przez Sąd Apelacyjnym naruszeniem jej dobra osobistego w postaci tajemnicy korespondencji oraz upatrywania w niej przeszkody do udzielenia powódce nawet częściowej ochrony.

W związku z czym, w ocenie Sądu Najwyższego wskazana przez Sąd Apelacyjny przesłanka nie usprawiedliwiała oceny, że powódka wzajemna - dochodząc ochrony z tytułu naruszenia własnego dobra osobistego - nadużyła prawa podmiotowego.Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd Apelacyjny zastosował się do wykładni prawa przedstawionej przez Sąd Najwyższy na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy.Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.jw