I CSK 665/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 665/19 POSTANOWIENIE Dnia 29 maja 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie ze skargi S. Ś.‎o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 listopada 2018 r., ‎sygn. akt IV Ca (…), wydanym w sprawie z wniosku A. S. ‎przy uczestnictwie S. Ś.‎o stwierdzenie nabycia spadku,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 maja 2020 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej skarżącego od postanowienia Sądu Okręgowego w W., ‎z dnia 5 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV Ca (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni ‎ kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem kosztów ‎ postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Uczestnik postępowania S. Ś. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 5 kwietnia 2019 r., oddalającego jego skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 22 listopada 2018 r. W postępowaniu, którego dotyczył wniosek o wznowienie postępowania, Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 14 grudnia 2016 r. stwierdził, że spadek po spadkodawcy – I. B. Ś., synu M. F. i Z. z domu D., urodzonym w dniu 30 lipca 1926 roku w W., zmarłym w dniu 25 marca 2015 r. w W., ostatnio stale zamieszkałym w W. przy ul.

Z. - nabyła na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28 grudnia 2012 r., w całości, z dobrodziejstwem inwentarza córka spadkodawcy A. E. S. - siostra uczestnika postępowania. Sąd Rejonowy ustalił, że spadkodawca pierwszy testament notarialny sporządził w dniu 7 października 2004 r. i powołał w nim do całości spadku dwoje swoich dzieci: A. E. S. oraz S. Ś.. W dniu 11 kwietnia 2012 r., spadkodawca - również w formie notarialnej - sporządził testament, w którym oświadczył, że odwołuje testament z dnia 7 października 2004 r.

Następnie w dniu 28 grudnia 2012 r. sporządził kolejny testament notarialny, powołując w nim do całości spadku córkę A. E. S. . Czynności dokonał przed tym samym notariuszem, co poprzednio, przybyłym do mieszkania córki przy ul. M. w W.. Co najmniej od kwietnia 2010 r. spadkodawca cierpiał na zwyrodnienie plamki żółtej w oku lewym i prawym, w postaci wysiękowej. W roku 2012 r. spadkodawca widział już bardzo źle i nie mógł pisać. Z powodu tej choroby nie podpisał aktu lecz złożył tuszowy odcisk kciuka prawej dłoni, obok którego imię i nazwisko wpisała A.

S. M. , pracownik kancelaryjny notariusza. Sąd uznał, że taka forma złożenia oświadczenia była uzasadniona i obowiązkowa w świetle art. 87 § 1 pkt 4 prawa o notariacie. Postanowienie Sądu Rejonowego uczestnik zaskarżył apelacją. Na etapie postępowania apelacyjnego od dnia 11 czerwca 2018 r. uczestnika reprezentowało dwóch pełnomocników dotychczasowy - adw. K. F. i nowy - adw. E. M. J. W dniu 12 października 2018 r. pełnomocnik adw. K. F. nadał na poczcie do sądu informację o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa powodującym, że nie reprezentuje już uczestnika.

Pismo wpłynęło do Sądu Okręgowego w dniu 16 października 2018 r. Sąd Okręgowy przeoczył umocowanie adw. E. M. J. i zawiadomił o terminie rozprawy apelacyjnej uczestnika. Uczestnik nie odebrał korespondencji i nie stawił się na rozprawie apelacyjnej w dniu 22 listopada 2018 r., po zamknięciu której Sąd Okręgowy oddalił jego apelację jako bezzasadną.W dniu 29 stycznia 2019 r. uczestnik wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu oraz o zmianę postanowienia wydanego przez Sąd Okręgowy w postępowaniu apelacyjnym w dniu 22 listopada 2018 r., przez orzeczenie, że spadek po I.

Ś. na podstawie ustawy nabyli S. Ś. i A. Ś. w udziale po ½ każdy. Uczestnik wskazał nieważnościową podstawę wznowienia z art. 401 pkt. 2 k.p.c. podnosząc, że z uwagi na niepowiadomienie o rozprawie apelacyjnej jego pełnomocnika - adw. E.M.J. i jego samego, został pozbawiony możności działania w tym postępowaniu. Sąd Okręgowy uznał, że zachodziły podstawy do wznowienia postępowania i rozpoznał sprawę na nowo, w granicach jakie zakreślała podstawa wznowienia. Oddalił jednak skargę uczestnika uznając, że ustalenia faktyczne poczynione w sprawie i ich ocena prawna były prawidłowe.

W skardze kasacyjnej uczestnik zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 87 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie, art. 950 k.c. w zw. z art. 87 § 1 pkt 4 w zw. z art. 92 § 1 pkt 8 oraz w zw. z art. 88 prawa o notariacie. Jako naruszone przepisy postępowania wskazał art. 232 k.p.c. zd. drugie w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 670 k.p.c., art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. We wnioskach domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnika wnioskodawczyni wniosła o oddalenie tej skargi w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz od uczestnika kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna ukształtowana została w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń nie satysfakcjonujących stron.

Przeprowadzeniu koniecznej selekcji spraw służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowionego w art. 3989 k.p.c., w ramach którego Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny sprawy przedstawionej mu ze skargą kasacyjną. Zakres przeprowadzanego badania jest ograniczony do kontroli, czy w sprawie występują przewidziane w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c. okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania. Skarżący uzasadnił potrzebę rozpoznania jego skargi przesłanką z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. to znaczy wystąpieniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego ujętego w pytaniu:„Czy dokonanie przez testatora czynności „inter vivos” może być utożsamiane z odwołaniem testamentu, a contrario, czy można domniemywać odwołanie testamentów poprzez dokonanie czynności, której przedmiot objęty jest testamentami (jest tożsamy).”Istotne zagadnienie prawne to doniosły problem prawny, nowy lub już wcześniej występujący, lecz nadal niedostatecznie rozważony i wyjaśniony, mający znaczenie nie tylko jako wątpliwość występująca w danej sprawie i rzutująca na jej rozstrzygnięcia, ale powtarzający się w przestrzeni prawnej i mający ważkie znaczenie także w innych sprawach.

Problem taki powinien być ujęty w powiązaniu z przepisami prawnymi, na których tle powstał i sprecyzowany w wywodzie prawnym wskazującym na źródła i przedmiot niejasności oraz na możliwe rozwiązania interpretacyjne. Ze względu na odmienny cel instytucji przedsądu argumentacja nie może polegać na prostym odwołaniu się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Zagadnienie musi też rzeczywiście występować w sprawie w tym sensie, że jego wyjaśnienie jest konieczne do jej merytorycznego rozpoznania.Zagadnienie wskazane przez skarżącego samo w sobie jest niezbyt zrozumiałe. Nie został też wyjaśniony jego związek z rozpoznaniem wniesionej skargi kasacyjnej, której żaden zarzut nie wiąże się z czynnością odwołania wcześniejszego testamentu przez spadkodawcę.

Sama zaś czynność o tyle nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie, że zgodnie z art. 948 k.c., nowy testament spadkodawcy, inaczej określający krąg spadkobierców, także odwołuje jego wcześniejsze testamenty. W konsekwencji powołana przez skarżącego podstawa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wystąpiła. Okoliczności sprawy nie wskazują też, aby zachodziły inne przesłanki przedsądu przewidziane w art. 3989 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił skargi do rozpatrzenia. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparte jest na podstawie z art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.

U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). jw