I CSK 652/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 652/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSA Marek Machnij

w sprawie z wniosku Polskiej Korporacji Handlu M. Spółki z o.o. w W.

przy uczestnictwie Banku Gospodarstwa Krajowego z siedzibą w W.

i "Z. J." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W.

o wpis zmiany wierzyciela hipotecznego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 21 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania "Z. J." Spółki z o.o.

w

upadłości z siedzibą w W.

od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 24 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania

kosztach postępowania kasacyjnego.

i rozstrzygnięcia o

Uzasadnienie

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Okręgowy

oddalił

apelację

wnioskodawcy-Polskiej Korporacji Handlu M. z ograniczoną odpowiedzialnością w

W. od postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 20 grudnia 2007 r., którym

uchylony został wpis w dziale IV księgi wieczystej nr [...] jako wierzyciela

hipotecznego

Polskiej

Korporacji

Handlu

M. Spółki

z

ograniczoną

odpowiedzialnością w W. w miejsce Banku Gospodarstwa Krajowego w W.,

dokonany przez referendarza sądowego na podstawie umowy sprzedaży z dnia 29

stycznia 2007 r., a wniosek oddalony.

Orzeczenie

to

oparte

zostało

na

następujących

ustaleniach

i wnioskach:

Właścicielka nieruchomości „Z. J.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w

upadłości w W. nie wyraziła zgody na zmianę wierzyciela hipotecznego. Brak jej

oświadczenia, tego dotyczącego, w treści aktu notarialnego, obejmującego umowę

sprzedaży wierzytelności, jak też nie został dołączony do wniosku inny dokument,

wskazujący na wyrażenie zgody. Z treści art. 95 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. - Praw bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 665, ze zm.), w brzmieniu

nadanym ustawą z dnia 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe (Dz.

U. nr 98, poz. 870, dalej - pr. bank.) wynika, że zarówno do ustanowienia, jak i do

przeniesienia hipoteki, w związku ze zbyciem wierzytelności bankowej, wymagane

jest złożenie przez właściciela nieruchomości oświadczenia z zachowaniem formy

pisemnej pod rygorem nieważności. W dniu 18 czerwca 2007 r. referendarz sądowy

dokonał wpisu zmiany wierzyciela hipotecznego. Na skutek skargi właścicielki

nieruchomości postanowieniem z dnia 20 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy uchylił

zaskarżony wpis i oddalił wniosek, wobec braku zgody właściciela nieruchomości

na zmianę wierzyciela. Po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji wnioskodawczyni

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmienił zaskarżone

postanowienie

i

odrzucił

skargę

stwierdzając,

że

wobec

ogłoszenia

z możliwością

zawarcia

układu

na

nie

orzeczenie

referendarza

sądowego,

upadłości

właścicielki

nieruchomości

miała

legitymacji

do

ona

działania

w sprawie. W uwzględnieniu zażalenia właścicielki Sąd Najwyższy postanowieniem

z dnia 6 listopada 2009 r. uchylił zaskarżone postanowienie, przyjmując, że w skład

masy upadłości wchodzą jedynie aktywa, a nie wchodzą zadłużenia, także te,

których wierzycielem był Bank Gospodarstwa Krajowego oraz przesądził,

że czynność w postaci oświadczenia o wyrażeniu zgody na zmianę wierzyciela

hipotecznego podjęta być powinna przez właściciela nieruchomości, a nie przez

zarządcę, skoro nie dotyczy ona masy upadłości. Rozpoznając ponownie apelację

Sąd Okręgowy uznał, że właściciel nieruchomości nie złożył oświadczenia

obejmującego zgodę na zmianę wierzyciela hipotecznego, przewidzianego art. 95

ust. 4 pr. bank., decydujące znaczenie ma zdarzenie prawne w postaci umowy cesji

wierzytelności, którego skutki podlegały ocenie, a zatem istotny był stan prawny

z daty zawarcia tej umowy.

Skargę kasacyjną

Spółka „Z. J.” w upadłości oparła na podstawie

przewidzianej art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu

naruszenie art. 203 § 1 w związku z art. 512 § 1, art. 386 § 3, art. 391 § 1 i art. 13

§ 2 k.p.c. przez ich niezastosowanie i nieumorzenie postępowania wywołanego

skargą na orzeczenie referendarza sądowego, wobec cofnięcia przez uczestnika

skargi

na

to

orzeczenie

oraz

niewydanie

postanowienia

w

przedmiocie

niedopuszczalności cofnięcia skargi, w przypadku uznania tego cofnięcia skargi za

niedopuszczalne. Naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 13 § 2

k.p.c. polega na niewskazaniu w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia

przyczyn uznania cofnięcia przez uczestnika skargi na orzeczenie referendarza za

niedopuszczalne, co uniemożliwia jego kontrolę kasacyjną. Skarżąca domagała się

uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Wnioskodawczyni domagała się oddalenia skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że naruszenie

przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., które przewidują

wymogi, jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku Sądu drugiej instancji,

a stosownie do art. 13 § 2 k.p.c. również uzasadnienie postanowienia co do istoty

sprawy w postępowaniu nieprocesowym, prowadzić może do uwzględnienia skargi

kasacyjnej jedynie wówczas, gdy braki we wskazaniu podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia i w wyjaśnieniu jego podstawy prawnej uniemożliwiają kontrolę

kasacyjną (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 2011 r., V CSK 333/10,

niepubl.; z dnia 19 sierpnia 2010 r., IV CSK 80/10, niepubl.; z dnia 2 kwietnia

2008 r., III CSK 323/07; niepubl.; z dnia 11 stycznia 2008 r., V CSK 240/07,

niepubl.; z dnia 19 września 2007 r., II CSK 175/07, niepubl.; z dnia 15 stycznia

2004 r., II CK 342/02, niepubl.). Zapatrywanie to podziela Sąd Najwyższy

w rozpoznawanej sprawie. Z kolei o tym, co w okolicznościach konkretnej sprawy

powinno zawierać uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, decyduje

także przebieg postępowania apelacyjnego. Skarżąca trafnie podnosi, że w dniu

23 marca 2010 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, do akt

rozpoznawanej sprawy wpłynęło pismo zawierające jej oświadczenie o cofnięciu

skargi na wpis dokonany przez referendarza sądowego wraz z wnioskiem

o uchylenie wskazanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia

2007 r. uchylającego ten wpis oraz o umorzenie postępowania wywołanego

wniesieniem tej skargi. W tej sytuacji Sąd Okręgowy obowiązany był odnieść się do

złożonego przez skarżącą oświadczenia i rozważyć jego skutki, co powinno znaleźć

wyraz w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia. Tymczasem w motywach

Sądu Okręgowego kwestia ta została zupełnie pominięta. Z tej przyczyny nie jest

możliwa ocena prawidłowości zastosowania przez Sąd Okręgowy wskazanych

w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, odnoszących się do skutków cofnięcia

skargi na wpis referendarza sądowego na etapie postępowania apelacyjnego,

wywołanego apelacją wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego

o uchyleniu tego wpisu. Wobec tego podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia

art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. należało uznać za zasadny.

Nie jest również możliwe ustosunkowanie się do stanowiska Sądu Najwyższego,

wyrażonego w przywołanym przez skarżącą postanowieniu z dnia 18 lutego 2011 r.,

sygn. I CZ 10/11, dotyczącego analogicznej sprawy, skoro nie rozważał go

Sąd Okręgowy, pomijając wszelkie kwestie związane z cofnięciem skargi na wpis

referendarza sądowego.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy postanowił, na podstawie art. 398 15

§ 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., o uchyleniu zaskarżonego postanowienia

i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania oraz pozostawieniu Sądowi

Okręgowemu orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, w myśl art. 108

§ 2 w zw. z art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c.