I CSK 647/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 647/12

POSTANOWIENIE

Dnia 4 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Wojciech Katner

w sprawie z powództwa A. R.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Ministra Kultury

i Dziedzictwa Narodowego

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 lipca 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 maja 2012 r.,

I. uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Okręgowego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2011 r., i pozew

odrzuca;

II. odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu.

Uzasadnienie

Powód A. R. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Ministra

Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwoty 132.544,57 zł z ustawowymi odsetkami

tytułem

skapitalizowanych

odsetek

za

opóźnienie

w wypłaceniu

mu

odszkodowania przyznanego decyzją administracyjną z dnia 11 marca 2002 r.,

wydaną na podstawie art. 160 k.p.a.

Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił w

całości powództwo. Niesporne było, że orzeczeniem z dnia 5 sierpnia 1949 r.

Minister Przemysłu Lekkiego

przedsiębiorstwa

przejęcia

stwierdził przejęcie na własność Państwa

Spółka Wydawnicza „I. K. C.” M. D. i S-ka- K. W protokole

stwierdzono, że w jego skład między innymi wchodziły zabudowane

nieruchomości: pgr. Ikat 390 o pow. 853,5 m2 objęta lwh […] i pgr. Ikat 364 pow.

1615,6 m2 objęta lwh […] położone w K., których własność była wpisana na rzecz

M. D., Mi. D. i J. z D. P. po 1/3 części. Orzeczeniem z dnia 18 czerwca 1952 r.

Prezes Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa

ustalił składniki majątkowe przejętego przedsiębiorstwa i stwierdził, że przechodzą

one na własność Państwa.

Ostateczną decyzją z dnia 31 lipca

1997 r. stwierdzono, że orzeczenie

Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw Przemysłu Graficznego i Księgarstwa

ustalające, iż składniki objęte protokołem zdawczo-odbiorczym, sporządzonym

w dniu 9 sierpnia 1952 r. przez K. Zakłady Graficzne przejmujące Przedsiębiorstwo

Spółka Wydawnicza „I. K. C.” – M. D. i S-ka K.ul. W. 1, stanowią część składową

tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność państwa zostało, w części

dotyczącej nieruchomości położonych w K. przy ul. W. 1 i 4, wydane

z naruszeniem prawa (art. 156 k.p.a.).

Ponadto ustalił, że w związku ze stwierdzeniem bezprawności decyzji z dnia

18 czerwca 1952 r. Minister Kultury decyzją z dnia 11 marca 2002 r. przyznał

powodowi odszkodowanie w kwocie 3.040.000 zł. W

decyzji wskazano,

że odszkodowanie to ma być płatne w czterech transzach w okresie od dnia

15 marca 2002 r. do dnia 28 lutego 2003 r. Powód od tej decyzji nie odwoływał się.

Odszkodowanie zostało mu wypłacone w sposób następujący: w dniu 19 marca

2002 r. - 740.000 zł, w dniu 17 kwietnia 2002 r. - 760.000 zł, w dniu 18 października

2002 r. - 971.171 zł i w dniu 19 lutego 2003 r. - 568.829 zł. Powód w dniach

6 stycznia 2005 r. i 14 listopada 2007 r. bezskutecznie występował z wnioskami

o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej odnośnie do zapłaty odsetek od

uiszczonych rat odszkodowania.

Wyrokiem z dnia 24 września 2007 r. Sąd Okręgowy w W., rozpoznając

apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10 maja 2007 r.

oddalającego powództwo A. R. (sygn. akt …406/07), zmienił zaskarżony wyrok i

zasądził od Skarbu Państwa - Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz

powoda dochodzoną przez niego

kwotę 30.000 zł z ustawowymi odsetkami i

kosztami procesu (sygn. akt …1644/07). W kolejnej sprawie – sygn. akt. …309/08 Sąd Rejonowy zasądził od Skarbu Państwa - Ministra Kultury i Dziedzictwa

Narodowego na rzecz powoda kwotę 49.999 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami

procesu. W obydwu procesach dochodzone kwoty zostały zasądzone tytułem

części odsetek ustawowych od wypłaconego z opóźnieniem odszkodowania

przyznanego decyzją z dnia 11 marca 2002 r.

Według oceny Sądu pierwszej instancji, także roszczenie dochodzone

w sprawie, stanowiące dalszą część odsetek, zasługiwało na uwzględnienie.

Podzielił

stanowisko

powoda,

że

świadczenie

przyznane

mu

decyzją

administracyjną z dnia 11 marca 2002 r. stało się wymagalne w całości w dacie

doręczenia powodowi tej decyzji, tj. w dniu 15 marca 2002 r. Odwołał się do art.

110 k.p.a. stanowiącego, że organ administracyjny, który wydał decyzję

administracyjną jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Wskazał,

że powód nie kwestionował decyzji, gdyż satysfakcjonowała go kwota przyznanego

odszkodowania i godził się na jego wypłacenie w transzach, jako że w budżecie

Ministra Kultury brakowało środków na wypłatę jednorazową. Skoro płatność

przyznanego odszkodowania miała następować z powodu braku środków

w transzach, to na zasadach ogólnych prawa cywilnego, do których odsyła art. 160

§ 2 k.p.a., a więc na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c., od kwot wypłaconych

z opóźnieniem należą się odsetki ustawowe.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r. oddalił apelację Skarbu

Państwa.

W

pierwszej

kolejności

rozważył

problem

związania

sądu

w

rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięciami, jakie zapadły uprzednio między stronami

w sprawach …406/07 oraz …309/08 Sądu Rejonowego w W., w szczególności

wobec, jego zdaniem, przesądzonej w tych sprawach zasady odpowiedzialności

pozwanego.

Zwrócił uwagę

na to, że w postępowaniu powód dochodzi pozostałej -

ponad zasądzone w sprawach …406/07 oraz …309/08 - kwoty odsetek z tytułu

wypłaconego w czterech transzach przyznanego decyzją z dnia 11 marca 2002 r.

odszkodowania, a zatem, że zarówno podstawa faktyczna, jak i prawna są we

wszystkich tych sprawach tożsame. Zauważył, że kwestią związania sądu

rozpoznającego sprawę o dalszą część świadczenia, zapadłymi wcześniej

orzeczeniami, w tym ich częścią motywacyjną, a nie tylko rozstrzygnięciem

zawartym w sentencji, zajmował się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 marca

1994 r., III CZP 29/94 (LEX nr 84472), w której stwierdził, że w procesie o dalszą ponad prawomocnie uwzględnioną - część świadczenia z tego samego stosunku

prawnego, sąd nie może w niezmienionych okolicznościach odmiennie orzec

o zasadzie odpowiedzialności pozwanego. Pogląd ten podtrzymany został

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., IV CSK 89/05 (OSNC 2007,

nr 1, poz. 15), w którym podniesiono, że prawomocny wyrok swą mocą powoduje,

że nie jest możliwe dokonanie odmiennej oceny i odmiennego osądzenia tego

samego stosunku prawnego, w tych samych okolicznościach faktycznych

i prawnych, między tymi samymi stronami. Orzeczenie co do części roszczenia nie

ma powagi rzeczy osądzonej co do jego reszty, która nie była przedmiotem

orzekania sądu, niemniej nie oznacza to jednak, że otwarta pozostaje możliwość

odmiennego

niż

odpowiedzialności

w

prawomocnym

pozwanego,

jeżeli

wyroku

sąd

rozstrzygnięcia

nie

orzeka

w

o

zasadzie

zmienionych

okolicznościach.

Sąd Apelacyjny nie podzielił tego stanowiska i wyraził zapatrywanie,

że przesłanki odpowiedzialności pozwanego, które zostały samodzielnie ustalone

i przyjęte w prawomocnie osądzonej sprawie, mogą być badane i ewentualnie

odmiennie ocenione w toku rozpoznawania dalszych roszczeń wywodzonych z tego

samego stosunku prawnego, w tym zwłaszcza w toku kontroli instancyjnej. Wskazał

że zaprezentowany pogląd Sądu Najwyższego, po pierwsze nie wynika wprost

z przepisów prawa, a po drugie prowadziłby do pozbawienia sądu apelacyjnego

prawa samodzielnego osądu, co godziłoby w konstytucyjnie zastrzeżoną jego

niezależność

i

niezawisłość.

Naruszałoby

także

istotę

konstytucyjnie

gwarantowanej zasady dwuinstancyjności, ograniczając zakres jego kontroli.

Orzeczenie

prawomocne

może

być

wadliwe

z

przyczyn

formalnych

i merytorycznych, stąd rozciągnięcie jego skutków na inne postępowanie

uchybiałoby zasadzie praworządności. W rezultacie przyjętego stanowiska poddał

merytorycznej ocenie zasadność zarzutów apelacji.

Nie podzielił stanowiska skarżącego Skarbu Państwa, że w treści decyzji

zostało przyznane powodowi odszkodowanie płatne w czterech transzach

w okresie od dnia 15 marca 2002 r. do dnia 28 lutego 2003 r., a zatem akt ten

„odsunął w czasie

ich wymagalność”

do dat wypłaty poszczególnych części

odszkodowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego, koncepcja skarżącego pozbawiona

jest uzasadnionych podstaw prawnych. Zwrócił uwagę na to, że przedmiotem

oceny nie jest umowa stron, a więc oświadczenia woli równorzędnych podmiotów

prawa,

lecz

decyzja

administracyjna,

stanowiąca

jednostronną

czynność

i zawierająca przejaw woli organu administracji publicznej, wydana na podstawie

obowiązującego prawa administracyjnego o charakterze władczym, rozstrzygająca

konkretną sprawę określonej osoby fizycznej. Takie ujęcie decyzji administracyjnej

co do zasady wyklucza dopuszczalność stosowania przepisów kodeksu cywilnego

o

formach,

wykładni

i

wadach

oświadczeń

woli

odnośnie

do

decyzji

administracyjnych. Wyraził pogląd, że jeżeli z decyzji administracyjnej wyprowadza

się treści składające się na oświadczenie woli w rozumieniu prawa cywilnego, to do

ustalenia rzeczywistego kształtu tego oświadczenia stosuje się odpowiednio art. 65

k.c. Ocenił jednak, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego unormowania, skoro

z samej decyzji nie wynika jaka była intencja organu stanowiącego o płatności

należności w transzach. Poza tym podniósł, że pozwany nie przedstawił żadnego

dowodu na okoliczność, aby taki właśnie był zamiar organu, a dopiero w apelacji

dla uzasadnienia swego stanowiska powołał się na art. 138 ust. 1 pkt 11 ustawy

z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych, według którego Minister

Kultury, doprowadzając do powstania obowiązku zapłaty odsetek ustawowych,

popełniłby karalny czyn naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Jego zdaniem

fakt, że decyzja Ministra Kultury mogła naruszyć dyscyplinę finansową nie jest

wystarczająca do uznania, iż należy tak wykładać jego oświadczenie, aby było

zgodne z prawem. Do tego niezbędne byłoby istnienie domniemania, że organ

administracyjny wydając decyzję nie narusza prawa, a takiego brak. Wyraził też

pogląd, że decyzja tak interpretowana jak przedstawia to pozwany, byłaby

sprzeczna z prawem, gdyż prawo administracyjne nie zna instytucji rozłożenia na

raty należności (odszkodowania) przysługującej obywatelowi od państwa, a zatem

określenie

innego

terminu

spełnienia

świadczenia

przyznanego

decyzją

administracyjną musi wynikać z przepisu prawa materialnego (por. np. art. 132 ust.

1 i 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). Z kolei

także kodeks postępowania administracyjnego możliwości takiej nie przewiduje,

gdyż nie zawiera on przepisu podobnego do art. 320 k.p.c., który pozwala sądowi,

w

szczególnie

uzasadnionych

wypadkach,

rozłożyć

na

raty

zasądzone

świadczenie.

Skoro zatem ani z treści decyzji, ani z wykładni oświadczenia woli organu

administracyjnego, ani z przepisów prawa nie wynika, że skutkiem decyzji

o płatności przyznanego odszkodowania w transzach było przesunięcie terminu

wymagalności świadczenia, to należało przyjąć, że decyzja przyznająca powodowi

świadczenie, nie mogła wpłynąć na termin wymagalności określony zgodnie z art.

110 k.p.a., tj. ustalony na dzień doręczenia powodowi decyzji. To doprowadziło go

do wniosku, że dokonanie zapłaty w innym terminie - nawet jeżeli stanowi o tym

decyzja - skutkuje obowiązkiem uiszczenia odsetek za opóźnienie na podstawie art.

481 § 1 i 2 k.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony skargą kasacyjną przez

pozwanego w całości, który wniósł o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie

apelacji, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Skargę kasacyjną oparł na obu podstawach z art. 398 3 § 1 k.p.c.

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżący zarzucił obrazę

art. 381 k.p.c. oraz art. 1 i 2 § 1 k.p.c. W ramach zarzutu naruszenia prawa

materialnego skarżący zarzucił obrazę art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 110 k.p.c.

oraz art. 65 § 1 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega rozpoznaniu w granicach zaskarżenia oraz

w granicach jej podstaw, niemniej w tym zakresie Sąd Najwyższy bierze z urzędu

pod rozwagę nieważność postępowania (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z unormowania tego

wynika, że skarżący nie musi takiego zarzutu podnosić, a gdy zwróci nawet uwagę

w skardze kasacyjnej na tej rangi uchybienie, to nie jest zobowiązany wykazywać,

czy i jaki wpływ wywarło ono na wynik sprawy, gdyż nie ma to znaczenia

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OCNC

1998, nr 5, poz. 81 i z dnia 22 maja 1997 r., II CKN 70/97 niepublikowany). Skoro

w tej materii sąd działa z urzędu, to w tym przedmiocie nie obowiązuje

w postępowaniu kasacyjnym ani zakaz prowadzenia dowodów, ani czynienia

ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98,

OSNC 2000, nr 12, poz. 220).

Stosunek cywilnoprawny od administracyjnoprawnego odróżnia typ relacji

między stronami stosunku, z których jedna jest organem administracji. Gdy jest

ona oparta na zasadzie równości stron, a stosunek ma charakter równorzędny,

sprawa powstała na jego tle ma charakter cywilny. Gdy stosunek prawny nosi

natomiast cechy nierówności i podporządkowania, a świadczenia z nim związane

należą do zarządzającej i wykonawczej działalności organu administracji, spór

powstały na tle takiego stosunku ma z natury charakter administracyjny (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1999 r., I CKN 980/97, LEX nr

1215107).

W istocie jednak z zasady podziału i równowagi władz wynika zasada

autonomii orzecznictwa sądowego i administracyjnego będąca następstwem

przyporządkowania w drodze ustawy czyli tzw. przypisania normatywnego

określonych spraw

do orzekania na drodze postępowania sądowego albo

administracyjnego. Wyznaczony przez ustawodawcę podział kompetencji między

władzą sądowniczą a administracyjną oznacza, że dla określonych spraw jedyną

dopuszczalną drogą ich rozstrzygnięcia jest postępowanie przed organami władzy

funkcjonującymi w odrębnych strukturach ustrojowo - organizacyjnych. Wynika to

także

z

unormowania

zawartego

w

art.

§

k.p.c.

który

stanowi,

że w postępowaniu sądowym nie są rozpoznawane sprawy cywilne, jeżeli

przepisy szczególne przekazują je do kompetencji innych organów.

Według art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692 ze zm., dalej:

„ustawa”), obowiązującej z dniem 1 września 2004 r. do zdarzeń i stanów prawnych

powstałych przed dniem jej wejścia w życie stosuje przepisy art. 417,419, 420,

4201. 4202. 421 k.c. oraz art. 153,160, 161 § 5 k.p.a. w brzmieniu dotychczasowym.

Dla ustalenia znaczenia tego unormowania zasadnicze znaczenie ma, będący

przedmiotem rozbieżnych interpretacji, wstępny fragment przepisu „do zdarzeń

i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy”.

Zdarzeniem prawnym na gruncie prawa cywilnego jest stan faktyczny, z którym

ustawa łączy powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego, np. czyn

niedozwolony wyrządzający szkodę, pociągający za sobą powstanie stosunku

zobowiązaniowego. Dalsza, nie budząca zastrzeżeń w doktrynie i judykaturze

część tego przepisu, wskazuje na to, że pojęcie „zdarzenia prawne” w omawianym

przepisie obejmuje tylko kategorię czynów niedozwolonych. Wprawdzie więc

zdarzeniem prawnym jest zarówno decyzja bezprawna, jak i wydana zgodnie

z prawem decyzja nadzorcza, niemniej czynem niedozwolonym jest tylko decyzja

bezprawna. „Władza publiczna” odpowiada na gruncie art. 160 k.p.a. jak i art. 4171

§ 2 k.c. wyłącznie za tzw. „bezprawie administracyjne”.

Pojęcie

„stan

prawny”

jest

związane

z

obowiązywaniem

aktów

normatywnych w czasie i przestrzeni. Jest to zespół obowiązujących na danym

terenie norm prawnych mający zastosowanie do ocenianego zdarzenia prawnego.

Według prawa międzyczasowego, podstawową zasadą obowiązywania norm

w czasie jest reguła lex retro non agit. Niedziałanie prawa wstecz stanowi

fundament demokratycznego państwa prawnego, gdyż zachowanie się zgodnie

z wymaganiami ustawy jest możliwe dopiero po zapoznaniu się przez adresatów

z treścią normy. To zaś jest wykluczone w odniesieniu do aktu normatywnego,

który obowiązywałby przed jego opublikowaniem.

Ustawodawca użył w wykładanym przepisie w liczbie mnogiej pojęć

„zdarzenia” i „stany prawne”. Pierwsze z nich obejmuje zatem np. bezprawną

decyzję administracyjną, do której, ze względu na termin jej ostateczności, stosuje

się art. 160 k.p.a., jak i stanowiące czyn niedozwolony orzeczenie sądowe wydane

z naruszeniem prawa przed dniem wejścia w życie ustawy, do którego w dalszym

ciągu stosuje się art. 417 k.c. w poprzednim brzmieniu.

Połączenie spójnikiem „i” (koniunkcja) obydwu omówionych przesłanek

stosowania art. 5 ustawy oznacza, że muszą one zachodzić kumulatywnie i brak

chociażby jednej z nich wyłącza stosowanie tego unormowania. Także conditio iuris

hipotezy tej normy jest przesłanka, wynikająca wprost z treści przepisu, aby

zarówno zdarzenie prawne, jak i odnoszący się do niego stan prawny powstał

przed dniem 1 września 2004 r. (art. 6 ustawy). Hipotezą więc art. 5 ustawy są

objęte tylko stany prawne obowiązujące do dnia 1 września 2004 r. Przepis ten nie

obejmuje nie tylko późniejszych „stanów prawnych”, ale i stanu prawnego

wprowadzonego ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw.

W judykaturze wyjaśniono, że do roszczeń o naprawienie szkody

wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września

2004 r, której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 k.p.a. stwierdzono

po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1,2,3 i 6 k.p.a. (por. uchwałę pełnego

składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., III CZP 112/10,

OSNC 2011, nr 7-8, poz. 75). Wyjaśniono także, że dopuszczalna jest droga

sądowa w sprawach o odszkodowanie za szkodę poniesioną na skutek wydania

przed dniem 1 września 2004 r decyzji administracyjnej, której nieważność lub

niezgodność z prawem została stwierdzona ostateczną administracyjną po tym dniu

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia, 6 listopada 2008 r., III CZP 101/08,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2009 r. I CSK 101/09 i wyrok

z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK 524/08, OSNC-DZ 2009, nr 4, poz. 106). Ma

w takim wypadku zastosowanie podstawowa dla prawa procesowego zasada

bezpośredniego działania ustawy nowej (art. XX § 1 ustawy z dnia 17 listopada

1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks postępowania cywilnego Dz. U. Nr 43,

poz. 297 ze zm.). Gdy więc decyzja nadzorcza została wydana po dniu 1 września

2004 r. odszkodowania, można dochodzić tylko na drodze sądowej i nie ma

zastosowania art. 160 § 4 i 5 k.p.a.

W sprawie jednak zarówno decyzja będąca źródłem szkody, jak decyzja

nadzorcza zostały wydane przed dniem 1 września 2004 r., a zatem w świetle

powyższych uwag miał w pełnym zakresie zastosowanie art. 160 k.p.a. Powód

zresztą zgodnie z art. 160 § 4 k.p.a. wystąpił o odszkodowanie do organu

administracyjnego i zostało mu ono przyznane właśnie decyzją z dnia z dnia

11 marca 2002 r. W związku z tym należało w pierwszej kolejności rozstrzygnąć,

do kogo należała kompetencja rozstrzygania o odsetkach od tego świadczenia

głównego. Odsetki jako świadczenie uboczne mają ścisły związek z roszczeniem

głównym. Jeżeli chodzi o należności pieniężne, to w judykaturze zostało

wyjaśnione, że postępowanie w sprawach o odsetki należy do drogi właściwej do

dochodzenia świadczenia głównego (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia

12 maja 1993 r., III CZP 50/93, OSNC 1993, nr 12, poz. 221, z dnia 11 września

1991, III UZP 11/91 niepubl., i z dnia 18 grudnia 1992 r., III AZP 27/92, OSNC

1993, nr 9, poz. 141.) Z tego względu do orzekania o odsetkach od przyznanego

powodowi odszkodowania decyzją z dnia 15 marca 2002 r. kompetentny był organ

administracyjny. Wynika to także z treści art. 160 § 4 k.p.a. w zw. z art. 160 § 2

k.p.a. Skoro bowiem do orzekania o odszkodowaniu

administracyjny i do niego miały zastosowanie

uprawniony

był organ

przepisy kodeksu cywilnego,

a ustawodawca uczynił to bez żadnego ograniczenia, to były to unormowania

odnoszące się zarówno do świadczenia głównego, jak i ubocznego w postaci

odsetek za opóźnienie (art. 481 k.c.).

Dla

strony otwierała

się

droga sądowa

dopiero wtedy,

gdy była

niezadowolona z przyznanego jej przez organ odszkodowania. Proces cywilny

w tym przedmiocie mógł się jednak toczyć tylko wtedy, jeżeli poszkodowany

wytoczył

powództwo w terminie 30 dni od otrzymania decyzji w tej sprawie

(art. 160 § 5 k.p.a.). Jeżeli strona, jak w omawianym przypadku, nie złożyła w tym

terminie w sądzie powszechnym pozwu odszkodowawczego (w sprawie w zakresie

nieprzyznanych odsetek), to nie może już dochodzić ich przed sądem. W takim

wypadku nie została otwarta bowiem dla niej droga sądowa. Złożony później pozew

dotyczący

odszkodowania

(zarówno

co

do

świadczenia

głównego,

jak

i ubocznego) podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 w zw. z art. 2 § 3

k.p.c. z powodu niedopuszczalności drogi sądowej (por. uzasadnienie uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1997 r., III CZP 1/97, OSNC 1997, nr 8,

poz. 98). Inna wykładnia prowadziłaby do absurdalnego wyniku, gdyż strona która

uzyskała odszkodowanie na podstawie decyzji i je zaakceptowała w takiej postaci,

w jakiej zostało jej przyznane (w omawianym wypadku bez odsetek), mogłaby

nawet po latach zmienić swe stanowisko i wystąpić z powództwem do sądu o to,

co

z

woli

ustawodawcy

zostało

przekazane

do

rozstrzygania

organom

administracyjnym.

Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 września 2005 r.,

P 18/04 (Dz. U. Nr 181, poz. 1524) orzekł, że art. 160 § 5 w zakresie, w jakim

przewiduje

trzydziestodniowy

termin

do

wniesienia

powództwa

do

sądu

powszechnego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji, co jednak

nie oznaczało, że przepis ten w sprawie nie miał zastosowania, skoro zarówno

decyzja wyrządzająca szkodę, jak nadzorcza były wydane jeszcze przed wejściem

w życie w dniu 17 października 1997 r. ustawy zasadniczej. Poza tym w sprawie,

z punktu widzenia niedopuszczalności drogi sądowej, zasadnicze znaczenie miało

to, że powód wystąpił zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 160 § 4 k.p.a. do

organu administracyjnego o odszkodowanie i je uzyskał decyzją Ministra Kultury

z dnia 11 marca 2002 r., a więc w czasie obowiązywania art. 160 k.p.a.,

uchylonego z dniem 1 września 2004 r. właśnie ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r.

o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw. Zostało zatem

przeprowadzone

postępowanie

administracyjne,

a

powód

nie

skorzystał

z uprawnienia przewidzianego w art. 160 § 5 k.p.a., a zatem nie otworzyła mu się

droga sądowa.

Według Trybunału sama treść art. 160 § 5 k.p.a. wskazywała na to,

że zawarty w nim termin był terminem zawitym prawa materialnego. Poza nim,

który uznał rażąco za krótki, nie zakwestionował on samej regulacji. Jeśli wziąć pod

uwagę, że na gruncie tego unormowania postępowanie sądowe nie było

kontynuacją postępowania administracyjnego, ale wszczętym od początku

procesem, a także rozważania Trybunału, oraz unormowanie zawarte w art. 160

§ 6 k.p.a., to niewątpliwie odpowiednim byłby termin trzyletni. Jednak nawet przy

założeniu, że byłby to termin trzyletni, to powód by go także nie zachował. Skoro

w sprawie bieg terminu zawitego zastrzeżonego w art. 160 § 5 k.p.a. rozpoczął się

w dniu 15 marca 2002 r., to wygaśnięcie nawet trzyletniego terminu nastąpiłoby

w dniu

marca

2005

r.

Powód

tymczasem

powództwo

o

odsetki

w rozpoznawanej sprawie wytoczył w dniu 16 listopada 2010 r.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 39819 k.p.c. należało orzec jak

w sentencji.