I CSK 640/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 640/11

POSTANOWIENIE

Dnia 4 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku T. Kancelaria Prawnicza Spółki komandytowej

przy uczestnictwie C. R. K.

o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego - Sądu Gospodarczego

z dnia 30 czerwca 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej

apelację uczestnika postępowania oraz rozstrzygającej

o kosztach procesu i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 18 stycznia 2011 r. orzekł o

pozbawieniu uczestnika postępowania C. R. K. prawa prowadzenia działalności

gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej,

reprezentanta lub pełnomocnika na okres 4 lat. Ustalił, że uczestnik postępowania

we wrześniu 2007 r. został powołany w skład zarządu B. sp. z o.o., która od

grudnia 2007 zaprzestała regulowania należności na rzecz wnioskodawcy.

Wnioskodawca 10 lutego 2009 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki B.

Dłużnik przyłączył się do tego wniosku. Wniosek o ogłoszenie jego upadłości

został oddalony w kwietniu 2009 r. z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów

postępowania upadłościowego. Uczestnik postępowania jest także członkiem

zarządu O. Developments sp. z o.o. Wnioskodawca złożył wniosek o ogłoszenie

upadłości także tej spółki. Wniosek ten został oddalony w maju 2009 r. także z

uwagi na brak środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W

przypadku obu spółek podstawy do ogłoszenia upadłości wystąpiły w pierwszej

połowie 2008 r. Wnioski o ogłoszenie upadłości zostały zgłoszone dopiero przez

wnioskodawcę

będącego

ich

wierzycielem.

Wobec

niezachowania

przez

uczestnika postępowania terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości

wniosek o orzeczenie wobec niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

i pełnienia funkcji wskazanych w art. 373 prawa upadłościowego i naprawczego

(p.u.n.) był uzasadniony. Przyjmując, że uchybienie uczestnika postępowania nie

miało charakteru umyślnego, Sąd Rejonowy orzekł o tym zakazie na okres 4 lat.

Po rozpoznaniu apelacji uczestnika postępowania Sąd Okręgowy postanowieniem

z dnia obniżył okres, na który orzeczono zakaz do 3 lat. Sąd drugiej instancji

podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz jego ocenę prawną. Uznał, że

jedynie wobec faktu rozpoznawania sprawy przez Sąd Rejonowy po raz drugi

i konieczności uwzględnienia treści art. 384 k.p.c. w sytuacji, gdy przy poprzednim

rozpoznaniu sprawy zakaz orzeczono na okres 3 lat, zachodziła podstawa do

częściowego uwzględnienia apelacji.

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania została oparta na obu

podstawach określonych w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art.

373 ust. 1 i ust 2 p.u.n., art. 6 k.c., art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c.

i art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 376 ust. 1 p.u.n.,

art. 235 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 376 ust. 1 p.u.n. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł

o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty

podniesione

w

ramach

podstawy

naruszenia

przepisów

postępowania były uzasadnione. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne

i ocenę dowodów, których dokonał Sąd pierwszej instancji, mimo że sąd ten

przeprowadził dowód „z akt postępowania upadłościowego”. W skardze kasacyjnej

zasadnie podniesiono, że uzasadnia to zarzut naruszenia art. 235 § 1 k.p.c.

Wykładnia przepisów regulujących postępowanie dowodowe nakazuje przyjąć, że

możliwe jest dopuszczenie jedynie dowodów w postaci dokumentów znajdujących

się w aktach innego postępowania sądowego. Uwzględnienie takich dokumentów

jako dowodów w sprawie, bez ich wcześniejszego wskazania i dopuszczenia w tym

charakterze, narusza ogólne reguły postępowania dowodowego opierające się

o zasady bezpośredniości,

postępowania.

Powyższe

rozstrzygnięcia

sprawy,

jawności,

równości

uchybienie

miało

gdyż

w

oparciu

o

i

zaś

kontradyktoryjności

tego

istotne

dla

dowody

znaczenie

„z akt

postępowań

upadłościowych” zostało poczynione ustalenie o niedochowaniu przez uczestnika

postępowania terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółek,

w których pełnił funkcję zarządcy.

Drugi z zarzutów zawartych w ramach podstawy naruszenia przepisów

postępowania pozostaje w związku z zarzutem błędnej wykładni art. 373 p.u.n.

W myśl tego przepisu, orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

lub pełnienia wskazanych w nim funkcji uzależnione jest od dwóch przesłanek;

niedochowania terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz winy

w niezachowaniu tego terminu. Tymczasem Sądy obu instancji w istocie

ograniczyły się do stwierdzenia, że uchybienie przez uczestnika postępowania

terminowi do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości świadczy o jego zawinionym

działaniu. Skarżący podniósł zasadnie, że tego rodzaju ocena jest nieuzasadniona

w sytuacji, gdy w art. 373 p.u.n. nie ustanowiono domniemania winy w przypadku

stwierdzenia niezachowania terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Ocena istnienia winy po stronie uczestnika postępowania wymagała zatem oceny

dopuszczonych w sprawie dowodów pod tym kątem i stwierdzenia na czym

polegała wina uczestnika postępowania. Na gruncie art. 373 p.u.n. istotny jest

także stopień winy. Ma on niewątpliwie znaczenie dla orzekania co do okresu

obowiązywania zakazu, o którym mowa w art. 373 p.u.n., a w judykaturze

prezentowane jest również stanowisko, że nieznaczny stopień winy może

uzasadniać oddalenie wniosku o orzeczenie zakazu. W tym kontekście wykładnia

art. 373 p.u.n., której dokonał Sąd Okręgowy była błędna. W następstwie błędnej

wykładni art. 373 p.u.n. Sąd Okręgowy bezzasadnie zaaprobował zarówno

oddalenie wniosków dowodowych uczestnika postępowania przez Sąd Rejonowy,

jak i ponownie oddalił te wnioski w postępowaniu apelacyjnym. Zmierzały one

zarówno do wykazania terminu, w którym należało złożyć wniosek o ogłoszenie

upadłości, a ich przeprowadzeniu w tym zakresie nie sprzeciwiały się dowody

znajdujące się w aktach postępowania upadłościowego, jak i braku winy po stronie

uczestnika postępowania nie tylko w doprowadzeniu do upadłości spółek, jak

przyjął Sąd Okręgowy, ale także braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia

wniosku o ogłoszenie ich upadłości. Przeprowadzenie tych dowodów miało zatem

istotne znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu zarzut

naruszenia art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. był uzasadniony.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu i zaskarżone

nią postanowienie zostało uchylone na podstawie art. 39815 k.p.c.

db