I CSK 6291/22 · Sąd Najwyższy

I CSK 6291/22 POSTANOWIENIE 30 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska na posiedzeniu niejawnym 30 stycznia 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z wniosku T. K.‎z udziałem M. K.‎o podział majątku wspólnego,‎na skutek skargi kasacyjnej M. K.‎od postanowienia Sądu Okręgowego w Siedlcach‎z 10 czerwca 2022 r., V Ca 580/21, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 9 marca 2021 r. Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim w sprawie z wniosku T. K. z udziałem M. K. dokonał podziału majątku wspólnego; ustalił wartość majątku podlegającego podziałowi; ustalił, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe; ustalił wysokość nakładów T. K. na majątek osobisty M. K.; przyznał na własność każdego z małżonków poszczególne przedmioty majątkowe; zasądził od M. K. na rzecz T. K. kwotę dopłaty z majątku wspólnego i zwrotu nakładów z majątku osobistego na majątek osobisty M.

K.; pozostałe wnioski wnioskodawcy i uczestniczki postępowania oddalił; orzekł, że koszty postępowania, w zakresie opłaty od wniosku i wydatków, wnioskodawca i uczestniczka ponoszą w częściach równych, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu; orzekł, że pozostałe koszty postępowania wnioskodawca i uczestniczka ponoszą zgodnie ze swoim udziałem w sprawie.Apelacje od postanowienia Sądu Rejonowego w Mińsku Mazowieckim z dnia 9 marca 2021 r. wnieśli oboje uczestnicy.Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r.

Sąd Okręgowy w Siedlcach częściowo uwzględnił apelacje wnioskodawcy i uczestniczki, zmieniając punkt I postanowienia sądu I instancji w sposób doprecyzowany w podpunktach a) do f), w pozostałym zakresie oddalił apelacje oraz stwierdził, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.Skargę kasacyjną wniosła uczestniczka, opierając ją o podstawę pierwszą i zarzucając naruszenie: przepisów art. 45 § 1 k.r.o.; art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 212 § 2 k.c.; art. 123 § 1 punkt 1 k.c.; przepisu art. 229 k.c.; naruszenie przepisu art. 5 k.c. W ramach podstawy drugiej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy w postaci przepisu art. 384 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. i 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.; naruszenie przepisu postępowania art. 387 § 21 punkt 2 k.p.c. w zw. art. 13 § 2 k.p.c. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na zasadzie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wskazano, iż w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, dotyczące rozumienia pojęcia „zużycie na potrzeby rodziny” o którym mowa w przepisie art. 45 § 1 k.r.o. oraz, że skarga jest oczywiście uzasadniona.Zagadnienie prawne zostało sformułowane następująco:

„Czy zużycie wydatków i nakładów na potrzeby rodziny, o których mowa w przepisie art. 45 § 1 k.r.o. dotyczy potrzeb rodziny w znaczenie węższym (tzw. małej rodziny, założonej przez związek małżonków), czy też rodziny w znaczeniu szerszym, obejmującym także dzieci pozamałżeńskie małżonków, nie wychowywane przez małżonków i nie tworzące wspólnego gospodarstwa domowego z małżonkami”. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, a w razie przyjęcia- o jej oddalenie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W judykaturze wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).

Wskazuje się m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Skarga kasacyjna nie jest ogólnie dostępnym środkiem zaskarżenia orzeczeń, umożliwiającym rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji publicznego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej.

Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek, przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2023 r., I CSK 6201/22). Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego: oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy jurydycznej.

Chodzi więc o szczególne, kwalifikowane przypadki naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika, a więc gdy wyrok jest oczywiście błędny lub wadliwy. Konieczne jest zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 1 marca 2002 r., I PKN 34/01; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, z 26 października 2022 r., I CSK 3332/22, z 29 stycznia 2021 r., I CSK 491/20).

Po analizie zaprezentowanych w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumentów i ich porównaniu z motywami zaskarżonego wyroku Sąd Najwyższy nie dostrzega, by spełniona została w sprawie przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, w rozumieniu wyżej podanym. W skardze kasacyjnej nie powołano przekonujących argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa oraz, że w wyniku takiego naruszenia prawa, zapadło w sądzie drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe.

Przyjęcie przez sądy obu instancji odmiennego poglądu co do podziału majątku uczestników, samo w sobie, nie może przesądzać o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Ponadto zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2022 r., I CSK 5140/22 i powołane tam orzecznictwo). Uzasadnienie skargi stanowi w dużej mierze w istocie próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji instancyjnej prawidłowości dokonania przez Sąd drugiej instancji oceny prawnej w sprawie, co nie jest celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2023 r., I CSK 251/23).Przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje przy tym jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią, przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2023 r., I CSK 5873/22).W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się konsekwentnie, że nie może mieć miejsca równocześnie oczywista zasadność skargi oraz występowanie w niej zagadnienia prawnego.

W myśl postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2023 r., I CSK 4361/22, taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest pozorowaniem występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych, w oparciu o które Sąd Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.Jeśli chodzi konkretnie o sformułowane w sprawie zagadnienie prawne, to zdaniem Sądu Najwyższego, nie ma ono ścisłego i bezpośredniego związku ze sprawą, której przedmiotem był podział majątku wspólnego po ustaniu małżeństwa. Potencjalna odpowiedź Sądu Najwyższego na pytanie „czy zużycie wydatków i nakładów na potrzeby rodziny, o których mowa w przepisie art. 45 § 1 k.r.o. dotyczy potrzeb rodziny w znaczenie węższym (tzw. małej rodziny, założonej przez związek małżonków), czy też rodziny w znaczeniu szerszym obejmującym także dzieci pozamałżeńskie małżonków, nie wychowywane przez małżonków i nie tworzące wspólnego gospodarstwa domowego z małżonkami” nie miałaby bezpośredniego wpływu na rozstrzygnięcie o podziale majątku między uczestnikami.

Natomiast samo zagadnienie rozliczeń i zużycia środków utrzymania podczas podziału majątku, nie ma charakteru nowego ani dotychczas nie rozwiązanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Zgodnie bowiem z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2019 r. IV CSK 259/18 jeżeli środki, stanowiące składnik majątku wspólnego, zostały przeznaczone na własne, usprawiedliwione potrzeby związane z utrzymaniem jednego z małżonków (także utrzymanie dziecka), choćby zużycie tych składników w czasie trwania wspólności majątkowej nastąpiło bez zgody małżonka, to brak jest podstaw do konstruowania na tej podstawie odpowiedzialności między małżonkami.Mając na względzie przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu. [SOP] [ał]