I CSK 6043/22 · Sąd Najwyższy

I CSK 6043/22 POSTANOWIENIE 25 stycznia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Adam Doliwa na posiedzeniu niejawnym 25 stycznia 2024 r. w Warszawie‎w sprawie z powództwa P. K.‎przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.‎o zapłatę i ustalenie,‎na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.‎od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z 4 kwietnia 2022 r., I ACa 776/21, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Pozwany Bank S.A. z siedzibą w W. złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2022 r., wydanego w sprawie z powództwa P. K. o zapłatę i ustalenie.Skarżący uzasadnił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania występowaniem dwóch zagadnień prawnych: 1.Czy kredytobiorca, który przeznaczył środki pozyskane z kredytu na zakup mieszkania, które następnie wynajął osiągając z tego tytułu dochód, podlega ochronie konsumenckiej wynikającej z przepisów Kodeksu cywilnego oraz Dyrektywy 93/13?2.Czy w sytuacji wyeliminowania z umowy kredytu denominowanego do waluty obcej postanowień dotyczących sposobu ustalania kursów waluty obcej wykorzystywanych w rozliczeniach stron na etapie wypłaty i spłaty kredytu umowa taka może być nadal utrzymana w mocy i nadal wykonywana jako umowa o kredyt w walucie polskiej w kwocie rzeczywiście wypłaconych kredytobiorcy złotówek i oprocentowaniu w oparciu o stawkę referencyjną właściwą dla kredytu udzielonego w walucie polskiej w sytuacji, gdy umowa zawiera postanowienie określające stawkę bazową oprocentowania kredytu właściwą dla kredytu udzielonego w walucie polskiej, tj. stawkę W1BOR?Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Istotne zagadnienie prawne, jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, musi charakteryzować przymiot nowości a tym samym problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22; z 2 sierpnia 2023 r., I CSK 6585/22; z 13 lipca 2023 r., I CSK 2570/22; z 30 maja 2023 r., I CSK 5362/22).

Jeśli zaś skarżący dąży do zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego jawi się jako zasadna (zob. np. postanowienia SN z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).Pozwany przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane.

Kwestie te jednak doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 p.b.), to mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki SN z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22; z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22).

Również pogląd, że klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenie kredytobiorcy utrwalił się już w wypowiedziach Sądu Najwyższego (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; z 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22; z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22; z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1541/22).Jeżeli po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać w zaktualizowanym kształcie, należy orzec jej nieważność.

Wyjątkiem od tej zasady byłoby jedynie wyraźne zamanifestowanie woli konsumenta w przedmiocie utrzymania umowy, w sytuacji, w której sąd rozpoznający sprawę stwierdził, że stwierdzenie nieważności umowy skutkowałoby pokrzywdzeniem konsumenta, zaś konsument podzielałby to stanowisko. Wynika to z utrwalonej linii orzeczniczej TSUE, na którą złożyły się m.in. wyroki z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak; z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH; z 21 września 2023 r., C-139/22, A.M. i P.M. przeciwko mBank S.A.; z 15 czerwca 2023 r., C-520/21, Arkadiusz Szcześniak przeciwko Bankowi M.

S.A. W orzeczeniach tych TSUE opowiedział się przeciw możliwości zastąpienia usuniętych nieuczciwych postanowień umownych normami dyspozytywnymi o charakterze ogólnym lub innymi postanowieniami samej umowy, których celem była regulacja innych kwestii. Stanowisko to potwierdził Sad Najwyższy w wyroku z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22.Z kolei zagadnienie odnoszące się do czasowych ram statusu konsumenta nie stanowi skomplikowanego problemu jurydycznego, niedającego się rozwiązać przy użyciu powszechnie przyjętych zasad wykładni prawa.

Oceny abuzywności postanowień umownych dokonuje się bowiem na chwilę jej zawarcia (zob. np. uchwała 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 roku, III CZP 29/17 oraz wyrok TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko Banca Romaneasca SA.), zaś pobieranie pożytków na podstawie umowy najmu lokalu nabytego ze środków pochodzących z kredytu nastąpiło z datą późniejszą. Ponadto do przyjęcia niekonsumenckiego charakteru zawartej umowy nie wystarczy pobieranie dochodów z jej przedmiotu. Podstawowym kryterium jest bowiem występowanie bezpośredniego związku z działalnością gospodarczą lub zawodową wynajmującego lokal (zob. np. wyrok SN z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22).W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zabrakło zatem kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania, o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.[SOP] [ał]