I CSK 550/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 550/11

POSTANOWIENIE

Dnia 14 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSA Andrzej Niedużak

w sprawie z powództwa L. Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa

z siedzibą w Z.

przeciwko Polskiej Izbie Inżynierów Budownictwa z siedzibą w W.

o uznanie uchwały za nieważną,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 maja 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i wniosek pozwanej o zwrot kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka domagała się uznania, że podjęta przez Krajową Radę Polskiej

Izby Inżynierów Budownictwa w W. w dniu 15 lutego 2006 r. uchwała nr 12/R/06

jest nieważna i zasądzenia kosztów procesu.

Pozwana wniosła o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 i 3

k.p.c. i zasądzenie kosztów procesu. Zarzuciła, że powódka jako nieistniejąca

osoba prawna po raz kolejny wystąpiła z tym samym roszczeniem przeciwko temu

samemu podmiotowi.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 8 listopada 2010 r. odrzucił pozew i

oddalił wiosek pozwanej o zwrot kosztów procesu.

Sąd ustalali, że w dniu 15 lutego 2006 r. Krajowa Rada Polskiej Izby

Inżynierów Budownictwa w W. podjęła uchwałę nr 12/R/06 w sprawie trybu

wprowadzenia zmian organizacyjnych w zakresie działania okręgowych izb na

terenie województwa l. Wymieniona uchwała stanowi, że z dniem 25 lutego 2006 r.

ulegają likwidacji, na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów

(Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 42 ze zm.; dalej: „ustawa”) dwie okręgowe izby, tj. L.

Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa z siedzibą w G. i L. Okręgowa Izba

Inżynierów Budownictwa z siedzibą w Z. Następcą prawnym zlikwidowanych Izb

Okręgowych jest L. Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa z siedzibą w G.

Roszczenie, które powódka sformułowała tak samo, jak w niniejszej sprawie,

oraz kwestia zdolności sądowej powódki były już przedmiotem rozstrzygnięcia

zarówno

Sądu

Najwyższego,

jak

i

Sądu

Okręgowego.

Sąd

Najwyższy

postanowieniem z dnia 20 stycznia 2009 r., II CSK 422/08 – po rozpoznaniu skargi

kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 lutego 2008 w sprawie

z powództwa Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa z siedzibą w Z. przeciwko

Okręgowej Izbie Inżynierów Budownictwa z siedzibą w G. i Polskiej Izbie

Inżynierów Budownictwa w W. – uchylił wyroki Sądów obu instancji i odrzucił

pozew. Sąd Najwyższy uznał, że postępowanie przed Sądami obu instancji było

dotknięte nieważnością z powodu istniejącego w chwili wniesienia powództwa

nieusuwalnego, pierwotnego braku zdolności sądowej powódki. Również Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 16 czerwca 2009 r., wydanym w sprawie 121/09,

odrzucił pozew L. Izby Inżynierów Budownictwa w Z. z powodu braku zdolności

sądowej powódki.

Opierając się na powyższych ustaleniach, Sąd Okręgowy uznał, że pozew

podlega odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., albowiem powódka

straciła zdolność sądową w wyniku podjęcia przez Krajową Radę Polskiej Izby

Inżynierów Budownictwa w W. w dniu 15 lutego 2006 r. uchwały nr 12/R/06 o

likwidacji wymienionych w niej Izb Okręgowych.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie powódki.

Oceniając kwestię zdolności sądowej powódki, Sąd odwoławczy podzielił wyrażone

przez Sąd Najwyższy stanowisko, że powódka utraciła byt prawny na skutek

podjęcia w dniu 15 lutego 2006 r. uchwały nr 12/R/06.

W skardze kasacyjnej, opartej na drugiej podstawie, pełnomocnik powódki

zarzucił naruszenie art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 366 k.p.c. oraz art. 199 § 1

pkt 3 k.p.c. Powołując się na tę podstawę, wniósł o uchylenie orzeczeń Sądów obu

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. stanowi, że sąd odrzuca pozew, jeżeli m.in.

o to samo roszczenie między tymi samymi stronami sprawa została już

prawomocnie osądzona. W takiej sytuacji zachodzi bowiem powaga rzeczy

osądzonej (art. 366 k.p.c.), a ponowne orzekanie o tym samym między tymi

samymi stronami stanowi uchybienie prowadzące do nieważności postępowania

(art. 379 pkt 3 k.p.c.).

Zgodnie z art. 366 k.p.c. wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej tylko co

do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia,

a ponadto tylko między tymi samymi stornami. W literaturze i w orzecznictwie

(por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2007 r., I CSK 479/06

i z dnia 30 listopada 2007 r., IV CSK 267/07, niepubl.) przyjmuje się, co trafnie

podniosła

skarżąca,

że

przytoczony

przepis

zakłada

przedmiotową

oraz

podmiotową tożsamość dwóch orzeczeń i dopiero kumulacja tych elementów

uzasadnia stwierdzenie powagi rzeczy osądzonej. Rację ma też skarżąca, że

z powagi rzeczy osądzonej korzysta sentencja wyroku. Motywy rozstrzygnięcia

istotne są natomiast dla określenia granic powagi rzeczy osądzonej, co ma

znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy powództwo zostało oddalone w całości albo części

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2004 r., V CK 528/03 i z dnia

13 października 2005 r., I CK 217/05, niepubl.). Nie budzi też wątpliwości zarówno

w doktrynie, jak i judykaturze stanowisko, że z powagi rzeczy osądzonej korzystają

jedynie prawomocne orzeczenia merytoryczne (wyroki i postanowienia co do istoty

sprawy).

Z powagi rzeczy osądzonej nie korzystają natomiast postanowienia

kończące postępowanie w sprawie, które nie rozstrzygają istoty sprawy, np.

postanowienie o odrzuceniu pozwu (art. 199 k.p.c.) czy postanowienie o umorzeniu

postępowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1967 r.,

II CZ 68/67 i z dnia 22 grudnia 2000 r., II CK 1400/00, niepubl.).

Mając na względzie powyższe, nie można odmówić racji skarżącej, że

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2009 r., II CSK 422/08 i Sądu

Okręgowego z dnia 16 czerwca 2009 r., 121/09, którymi odrzucono pozwy L.

Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa w Z. z powodu braku zdolności sądowej

powódki, nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej. Nie oznacza to jednak, że

nawiązujący do tego trafnego stwierdzenia podniesiony w skardze kasacyjnej

zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 199 § 1 pkt 2 w

związku z art. 366 k.p.c. jest uzasadniony. Uszło bowiem uwagi skarżącej, co

jednoznacznie wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że

przesłanki odrzucenia pozwu nie stanowiła przewidziana w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.

powaga rzeczy osądzonej, a wskazana wyraźnie przesłanka w postaci braku

zdolności sądowej powódki (art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.). W tej sytuacji zarzut wydania

zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 366

k.p.c. należało uznać za oczywiście nieuzasadniony.

Zarzut naruszenia art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. sprowadza się w istocie do

zakwestionowania stanowiska Sądu, że powódka nie ma zdolności sądowej.

Zdaniem skarżącej jego podstawy nie może stanowić, jak przyjął Sąd,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2009 r., II CSK 422/08, gdyż

nie jest ono orzeczeniem co do istoty sprawy i nie korzysta z powagi rzeczy

osądzonej.

Treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie pozwala podzielić

przekonania skarżącej, że Sąd ze względu na korzystające z powagi rzeczy

osądzonej przytoczone postanowienie Sąd Najwyższego uznał, iż powódka nie ma

zdolności sądowej w sprawie. Podniesiona w skardze kasacyjnej kwestia powagi

rzeczy osądzonej – wbrew twierdzeniom skarżącej – w ogóle nie była przedmiotem

rozważań Sądu w sprawie. Sąd odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia stwierdził natomiast wprost, że podziela zapatrywania wyrażone

w przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2009 r., II CSK

422/08. Nie oznacza to jednak – jak przyjmuje skarżąca – że uznał, iż wspomniane

postanowienie Sądu Najwyższego korzysta z powagi rzeczy osądzonej i z tego

powodu stwierdził, że powódka nie ma zdolności sądowej. Z przytoczonego

stwierdzenia wynika natomiast, że Sąd odwoławczy, mając na względzie

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2009 r., II CSK 422/08

również uznał – tak samo, jak Sąd Najwyższy – iż uchwała Krajowej Rady Izby

Inżynierów Budownictwa w W. z dnia 15 lutego 2006 r., nr 12/R/06, została podjęta

w granicach ustawowych kompetencji Krajowej Rady i zgodnie z przepisami

prawa. W konsekwencji, L. Izba Inżynierów Budownictwa w Z. utraciła byt prawny,

a jej następcą prawnym jest L. Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa w G. W

sprawie zachodziła więc przeszkoda procesowa w postaci nieusuwalnego,

pierwotnego braku zdolności sądowej powódki. Wniesiona przez powódkę skarga

kasacyjna nie zawiera podważających to stanowisko argumentów jurydycznych.

Zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. w

sposób

wskazany

przez

skarżącą

należało

zatem

uznać

również

za

nieuzasadniony.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art.

39814 k.p.c.). Oddaleniu podlegał także w okolicznościach sprawy (konsekwencje

utraty zdolności sądowej przez powódkę) wniosek pozwanej o zwrot kosztów

postępowania kasacyjnego.