I CSK 54/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I CSK 54/08

POSTANOWIENIE

Dnia 5 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSA Dariusz Dończyk

w sprawie z wniosku A. O. i M. O.

przy uczestnictwie Miasta W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 5 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Okręgowego […]

z dnia 24 września 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 24 września 2007 r. zmienił

postanowienie Sądu Rejonowego i stwierdził, że M. O. oraz A. O. na zasadzie

wspólności ustawowej małżeńskiej nabyli przez zasiedzenie z dniem 27 maja 2005

r. własność położonych w W. bliżej opisanych działek gruntu o nr. 22/1 i (132 m 2)

i 22/2 (463 m2 ).

W sprawie ustalono, że działki nr 22/1 i 22/2 wraz z przylegającą do nich

działką nr 21 (uprzednio: nr 11) zostały w połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego

wieku włączone do ogrodzonego kompleksu ogrodu działkowego. Wnioskodawca

w 1961 r., po uzyskaniu pozwolenia na budowę, wzniósł na działce nr 11 budynek

mieszkalny. W tym też roku zawarł związek małżeński z wnioskodawczynią.

Ustalono, że decyzją Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 5 maja

1961 r. przyznano wnioskodawcy prawo własności czasowej do działki nr 21.

Zawarto też z wnioskodawcą w formie aktu notarialnego umowę o jej przekazaniu

w wieczystą

dzierżawę;

później

umowę

wieczystego

użytkowania.

Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 31 maja 1999 r. przekształcono prawo

wieczystego użytkowania w prawo własności.

Ustalono, że działki nr 22/1 i 22/2 są w posiadaniu wnioskodawców do dnia

dzisiejszego. Właścicielem ich jest m. st. Warszawa.

Sąd Okręgowy na gruncie tych ustaleń doszedł do innej od Sądu

Rejonowego oceny charakteru posiadania przez wnioskodawców działek nr 22/1

i 22/2. Sąd Rejonowy ocenił bowiem, że posiadanie to nie miało charakteru

samoistnego i z tej przyczyny oddalił wniosek. Sąd Okręgowy zmienił zaś treść

rozstrzygnięcia

w

oparciu

o

odmienną

ocenę

posiadania

i

przyjęcie,

że wnioskodawcy byli samoistnymi posiadaczami działek nr 22/1 i 22/2 od dnia

3 kwietnia 1961 r., tj. od chwili zawarcia związku małżeńskiego, do dnia 27 maja

2005 r., a w konsekwencji, iż z tym dniem nabyli ich własność przez zasiedzenie.

Skarga kasacyjna uczestnika postępowania od powyższego postanowienia oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 123

k.c. w zw. z art. 175 k.c., art. 172, 336 k.c., art. 232, 233 k.p.c., i zmierza do

uchylenia

rozpoznania.

tego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania

zasadności stanowiska Sądu Okręgowego, że wnioskodawcy wykazali samoistne

posiadanie działek nr 22/1 i 22/2.

Ocena charakteru posiadania związana jest z konkretnymi okolicznościami

danej sprawy. Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest faktyczne

władanie rzeczą (corpus). Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego

władztwa nad rzeczą. Drugim współwystępującym, niezbędnym elementem

cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania

rzeczą. Posiadacz samoistny włada rzeczą jak właściciel (cum animo rem sibi

habendi), podczas gdy posiadacz zależny włada rzeczą w zakresie prawa innego

niż

własność.

Czynnik

woli

(animus)

stanowi

kryterium,

które

pozwala

na odróżnienie posiadania samoistnego od posiadania zależnego.

Interpretacja elementu woli ma charakter obiektywny. Rzeczywistą wolę

posiadacza, która decyduje o charakterze samego posiadania ustala się

na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą.

Oznacza to, że ustalone w sprawie czynności, takie jak zagospodarowanie działek

nr 22/1 i 22/2, w zależności od okoliczności mogą świadczyć zarówno o posiadaniu

samoistnym, jak i zależnym. Trzeba

zatem było w okolicznościach sprawy

uwzględniać jeszcze dalsze fakty, chociażby takie, jak okoliczności wejścia

w posiadanie działek 22/1 i 22/2, wystąpienia wobec organów itp.

Z uwagi na to, że do działek 22/1 i 22/2 przylega działka nr 21, którą oddano

wnioskodawcom w użytkowanie wieczyste, i że wszystkie te działki wchodziły

w skład ogrodzonego kompleksu ogrodu działkowego rzeczą wnioskodawców było

wykazanie okoliczności pozwalających na ustalenie odmiennego niż do działki nr

22/1 ich stosunku do działek objętych wnioskiem. Niezbędne byłoby wykazanie

„manifestowania” wobec organów właścicielskiego charakteru władania tymi

działkami – tak, aby można było przyjąć, że wnioskodawcy traktowali grunt jak

własny. Należy podnieść, że realizacja funkcji zasiedzenia nie może uzasadniać

„zaskakiwania”

podmiotów

przeciwko

którym

biegnie

termin

zasiedzenia.

W wypadku, gdy według osoby władającej gruntem jest ona posiadaczem

w zakresie zbliżonym do użytkowania („bezterminowe prawo użyczenia”) i korzysta

z gruntu w sposób odpowiadający temu prawu, właściciel nieruchomości nie musi

podejmować żadnych działań zmierzających do zachowania swego prawa.

Upływ terminu zasiedzenia nie może bowiem spowodować utraty przysługującego

mu prawa własności.

Sąd Okręgowy wyszedł z odmiennych założeń, przeto zaskarżone

postanowienie

nie

w postanowieniu.

mogło

się

ostać.

Z

tych

przyczyn

orzeczono,

jak